III CZ 49/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 49/13

POSTANOWIENIE

Dnia 18 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa GRUPY P.S. B. S.A.

w W.

przeciwko P. sp. z o.o. w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 października 2013 r.,

zażalenia strony powodowej na wyrok Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 16 kwietnia 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

końcowym.

Uzasadnienie

zażaleniowego

w

orzeczeniu

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 r. zasądził na rzecz

powódki kwotę 1701324 zł z 13 % odsetkami rocznie od dnia 13 października 2011

r. oraz obciążył pozwaną kosztami procesu. Z dokonanych ustaleń wynika,

że pozwana w dniu 17 stycznia 2001 r. potwierdziła dokumentem oznaczonym

numerem 14618 przyjęcie zamówienia powódki na dostawę zimnowalcowanej

blachy ocynkowanej w kręgach, według różnych gatunków stali, przewalcowanej ze

zróżnicowanych

jakościowo

gatunków

stali

o

określonych

parametrach

jakościowych, ilościowych i cenie. Następnie w dniu 1 kwietnia 2011 r. powódka

złożyła pozwanej zamówienie na dostawę blachy ocynkowanej, określając

wymagania co do gatunku, jakości, ilości i ceny. Potwierdzenie tego zamówienia

nr 14951 wskazywało na dostawę blachy o oznaczonych właściwościach, ilości

i cenie. Do tej dostawy producent blachy Huta S. w Rosji dołączył certyfikaty

jakości oraz ilości z dnia 18 kwietnia 2011 r. Nr 84462 i 84481. Dostawa

obejmowała 886920 kg blachy według potwierdzenia nr 14951 i 91130 kg

w odniesieniu do potwierdzenia nr 14618. Powódka zapłaciła za blachę zgodnie

z fakturami wystawionymi przez pozwaną. Blachę sprzedała Spółce V. w P., a ta

kolejnym odbiorcom. W okresie od kwietnia do lipca 2011 r. zarówno powódka, jak

i Spółka Vicor otrzymały reklamacje odbiorców, wskazujące na wady blachy,

polegające na odpadaniu cynku, popękaniu powłoki cynku, braku cynku na

brzegach kręgów. Wady te były przedmiotem reklamacji dotyczącej blachy

dostarczonej wraz z sześcioma fakturami, dołączonymi do pozwu, skierowanej

przez powódkę do pozwanej w dniach 29 kwietnia, 6 maja, 29 czerwca i 21 lipca

2011 r. W piśmie z dnia 6 lipca 2011 r. powódka zażądała wymiany całej blachy

dostarczonej według kontraktu nr 14951 oraz reklamowanej z kontraktu nr 14618,

a w przypadku braku takiej możliwości, obniżenia ceny do ceny złomu, postawiła

towar do dyspozycji pozwanej. Na zlecenie pozwanej S. Polska Spółka

z ograniczoną odpowiedzialnością w W. w dniach 20 do 21 lipca 2011 r.

przeprowadziła kontrolę jakościową blachy z dostawy nr 14951, znajdującej się

w Spółce V. i P. w W. Objęła ona wyrywkowe partie blachy w kręgach oraz

częściowo obrobionej w postaci taśm i profili. Oględziny blachy i analiza

pobranych próbek pod kątem wytrzymałości i przyczepności warstwy cynku

wykazały, że występowały braki cynku, łuszczenie i odpadanie, a w trakcie prób

wyginania brak przyczepności cynku. We wnioskach stwierdzono, że z powodu

tych defektów blacha nie może być przeznaczona do ogólnej produkcji i nie jest

zgodna z wymogami kontraktowymi. Nie doszło do porozumienia dotyczącego

załatwienia reklamacji. Wady powłoki cynku na blachach zwróconych w ramach

reklamacji zarówno rozpakowanych, oryginalnie zapakowanych kręgów, jak

i blacha przetworzona w postaci taśm i kształtowników, potwierdzone zostały

w opinii biegłego sądowego. Wyniki badań były miarodajne do oceny jakości całej

partii blachy. Sąd uznał, że blacha nie nadawała się do wytworzenia z niej

elementów metodą cięcia i zginania, co oznaczało, że nie nadawała się do

zastosowania zgodnie z jej przeznaczeniem; ma wartość złomu. Treść zamówienia

powódki i potwierdzeń zamówień przez pozwaną nie wskazuje, że przedmiotem

dostaw miała być blacha pozagatunkowa, czy też blacha w pierwszym gatunku.

Sąd przyjął, że przedmiotem zamówień i potwierdzeń była blacha ocynkowana

niezależnie od gatunku, chodziło jednak o dochowanie wymaganej grubości

powłoki i jej przyczepności. W badanych blachach grubość ta była w dolnej granicy

normy i poniżej tej granicy. Za uzasadnione uznał Sąd Okręgowy obniżenie na

podstawie art. 560 § 3 k.c. ceny za reklamowaną ilość blachy do wartości złomu.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji pozwanej Sąd Apelacyjny uchylił

wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Za

usprawiedliwiony uznał zarzut nierozpoznania istoty sprawy, ponieważ Sąd

Okręgowy nie wyjaśnił treści łączących strony stosunków zobowiązaniowych,

błędnie przyjął, że pozwana nie kwestionowała wyliczenia wartości złomu do kwoty

1000 zł za tonę, oddalił wnioski dowodowe skarżącej zawarte w odpowiedzi na

pozew, a w szczególności o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji handlowej

dotyczącej sprzedaży blachy powódce oraz jej kontrahentom i z opinii biegłego dla

ustalenia jaki rodzaj i gatunek towaru został dostarczony powódce.

Sąd Apelacyjny wskazał, że dochodzone roszczenie o obniżenie ceny

z tytułu rękojmi partii dostarczonej blachy odnosi się do ceny rzeczywiście

zapłaconej. Dla obniżenia ceny należało określić stosunek wartości niewadliwego

towaru do wadliwego, który powinien być przesłanką ustalenia zakresu obniżenia.

Nie było podstaw do oceny materiału dowodowego, przyjmującej, że strony łączyły

umowy

sprzedaży

zawarte

w

trybie

pisemnego

potwierdzenia

przyjęcia

zamówienia, a cena tak zakupionego towaru stanowi podłoże do obniżenia

w ramach rękojmi za wady. W aktach sprawy nie ma zamówienia z lutego 2011 r.,

natomiast zamówienie z dnia 1 kwietnia 2011 r. nie jest podpisane przez

przedstawiciela powódki i nie stanowiło oferty w rozumieniu art. 66 k.c. Ponadto

treść drugiego

potwierdzenia

zamówienia

(nr 14951) odbiega

od

treści

niepodpisanego zamówienia. Dokumenty te nie mogły kreować umownych

stosunków sprzedaży towaru. Zeznania przesłuchanych świadków wskazują na

prowadzone rozmowy, uzgadniające lub doprecyzowujące warunki sprzedaży.

Wobec tego do zawarcia umów pomiędzy stronami doszło przez czynności

konkludentne, w trybie oferty wyrażonej przez sprzedawcę dostarczeniem towaru

wraz z fakturą i przyjęciem towaru przez powódkę, przekazanego do dalszego

obrotu. Przy ocenie wady fizycznej rzeczy kryterium funkcjonalne, dotyczące jej

użyteczności

i

przeznaczenia,

powinno

być

stosowane

przed

kryterium

normatywno-technicznym. W warunkach masowej produkcji normalny użytek

należy oceniać z punktu widzenia celu umowy i przeznaczenia rzeczy. Zgodność

z normą techniczną nie wyłącza skuteczności zarzutu istnienia wady fizycznej.

Atesty jakości, certyfikaty i sformalizowane dokumenty handlowe traktowane są

jako zapewnienie wymaganych właściwości rzeczy. Sąd Apelacyjny określił

również

wskazania

co

dalszego

postępowania,

w

tym

odnoszące

się

do postępowania dowodowego oraz kierunek dotyczący oceny prawnej roszczenia

i czynności podejmowanych przez strony i kontrahenta powódki.

Powódka w zażaleniu domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku

i przekazania sprawy do rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 386 § 4 k.p.c.

przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na oparciu

orzeczenia zarówno na przesłance dotyczącej nierozpoznania istoty sprawy, jak

i dotyczącej konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego. Błędne

przyjęcie nierozpoznania istoty sprawy nie uwzględnia tego, że Sąd Okręgowy

rozstrzygnął merytorycznie o roszczeniu powódki na podstawie faktycznej i prawnej

zgłoszonej w pozwie, dokonał badania i oceny merytorycznej podstawy żądania,

rozważył te zarzuty merytoryczne, które zostały podniesione przez pozwaną we

właściwym czasie, jak też niesprekludowane zarzuty dotyczące kwestii faktycznych

czy prawnych. Rozstrzygnięte zostały również wnioski dowodowe zgłoszone

w odpowiednim czasie, zebrany materiał dowodowy nie usprawiedliwiał przyjęcia

potrzeby przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, a zezwalał na

wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia, w takim zakresie, w jakim został

zaoferowany w wymaganych terminach. Sąd Apelacyjny w rzeczywistości

stwierdził, że dokonana została przez Sąd Okręgowy błędna ocena stanu

faktycznego i błędna ocena jego prawnej interpretacji. Nie zastosował natomiast

Sąd drugiej instancji art. 47912 i art. 47914 § 2 k.p.c. Zarzuty pozwanej podniesione

zostały z naruszeniem terminu prekluzyjnego z art. 479 14§ 2 k.p.c., a mimo tego

zostały rozpoznane przez Sąd Apelacyjny.

Pozwana wniosła o oddalenie zażalenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 3941 § 11 k.p.c. daje możliwość poddania kontroli instancyjnej

prawidłowość uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Celem tego zażalenia jest

zbadanie przez Sąd Najwyższy, czy powołana przez sąd drugiej instancji

przyczyna uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji, połączona z przekazaniem

sprawy

do

ponownego

rozpoznania,

odpowiada

ustawowej

podstawie

przewidzianej w art. 386 § 2 lub § 4 k.p.c. Mimo skierowania zażalenia do wyroku

sądu drugiej instancji, nie traci ono swoistej dla niego funkcji środka

odwoławczego, którego celem jest rozstrzygnięcie kwestii procesowych, a nie

materialnoprawnych.

Zakres

kognicji

Sądu

Najwyższego,

zdeterminowany

charakterem tego zażalenia, umiejscowionego w systemie środków odwoławczych,

jest ograniczony do formalnych podstaw uchylenia wyroku (por. przykładowo

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 października 2012 r., I CZ 135/12,

niepubl.; z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41;

z dnia 23 listopada 2012 r., I CZ 177/12, niepubl.; z dnia 19 grudnia 2012 r., II CZ

141/12, niepubl.; z dnia 17 stycznia 2013 r., III CZ 1/13, niepubl.). Oznacza to,

że w ramach

przeprowadzanej

kontroli

wyłączona

jest

możliwość

oceny

zasadności pozwu i apelacji, jak też merytorycznego stanowiska prawnego sądu

drugiej instancji. Takie badanie orzeczenia sądu drugiej instancji dokonywane być

może jedynie przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym

środkiem zaskarżenia, który spełniać musi szczególne wymogi formalne oraz

przesłanki decydujące o jego przyjęciu.

W razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji powinien zmienić zgodnie z art. 386 § 1 k.p.c. - zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy (zob.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia

31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55; uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 23 marca 1999 r.,

III CZP 59/98, OSNC 1997, nr 7-8, poz. 124). Postępowanie apelacyjne ma

merytoryczny charakter, co oznacza, że sąd drugiej instancji nie może się

ograniczyć jedynie do oceny zarzutów apelacyjnych, lecz obowiązany jest dokonać

własnych ustaleń i rozpoznać sprawę na nowo w granicach zaskarżenia.

Zgodnie z art. 386 § 2 i 4 k.p.c. sąd drugiej instancji może uchylić wyrok

sądu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jedynie

we wskazanych wypadkach, traktowanych jako wyjątek od zasady przewidzianej

w art. 386 § 1 k.p.c. Przyczyny uchylenia wyroku są ściśle określone i ograniczone

do stwierdzenia nieważności w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji,

nierozpoznania przez ten sąd istoty sprawy albo konieczności przeprowadzenia

postępowania dowodowego w całości.

Pojęcie „nierozpoznanie istoty sprawy" w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.

oznacza uchybienie procesowe sądu pierwszej instancji polegające na całkowitym

zaniechaniu wyjaśnienia istoty lub treści stosunków prawnych, przez co należy

rozumieć niewniknięcie w podstawę merytoryczną dochodzonego roszczenia,

a w konsekwencji pominięcie tej podstawy przy rozstrzyganiu sprawy (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 895/97, OSNC 1999 nr 1,

poz. 22; z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36). Dojdzie

zatem do tego w razie oddalenia powództwa, z uwagi na przyjęcie braku

legitymacji procesowej po którejś ze stron, wygaśnięcia lub przedawnienia

roszczenia z odwołaniem się do samych tylko twierdzeń stron na temat jego

charakteru, gdy tej oceny sąd drugiej instancji nie podzieli (por. wyroki Sądu

Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22;

z 14 maja 2002 r., V CKN 357/00, LEX nr 55513), jak również, gdy sąd zaniechał

zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony,

bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa

unicestwiająca roszczenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1936 r.,

C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315; postanowienia Sądu Najwyższego

z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22; z 15 lipca

1998 r. II CKN 838/97, LEX nr 50750; z 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX

nr 519260; wyroki Sądu Najwyższego z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP

2003 nr 3, poz. 36; z 21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635.;

z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2). Nie może

natomiast polegać na nieprawidłowym ustaleniu podstawy faktycznej, nawet

będącej następstwem zaniechania prowadzenia postępowania dowodowego

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2012 r., V CZ 124/12,

niepubl.). Wszelkie inne wady rozstrzygnięcia, dotyczące naruszeń prawa

materialnego, czy też procesowego (oczywiście poza nieważnością postępowania

i nieprzeprowadzeniem postępowania dowodowego w całości), nie uzasadniają

uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wszystkie

tego rodzaju braki powinny być w systemie apelacji pełnej załatwiane bezpośrednio

w postępowaniu apelacyjnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12, niepubl.

Na

takie

rozumienie

„nierozpoznania

istoty

sprawy"

nie

wskazuje

uzasadnienie zaskarżonego wyroku, skoro Sąd Apelacyjny połączył tę przyczynę

z zakwestionowaniem oceny łączących strony stosunków zobowiązaniowych,

niewłaściwym zakwalifikowaniem stanowiska pozwanej co do ceny złomu oraz

nieprawidłowością polegającą na oddaleniu wniosków dowodowych złożonych

przez pozwaną. Sąd Okręgowy dokonał merytorycznej oceny zasadności

powództwa w oparciu o przedstawione przez strony dowody. Przeprowadził

również analizę materiału dowodowego oraz wyjaśnił przyjętą podstawę prawną

rozstrzygnięcia. Odmienna ocena podstaw powództwa i zarzutów strony pozwanej

nie stanowi przesłanki „nierozpoznania istoty sprawy" będąc wyrazem stanowiska,

że Sąd pierwszej instancji błędnie sprawę rozpoznał. Sąd Apelacyjny był

uprawniony i zobowiązany (art. 378 § 1 k.p.c.) do merytorycznego rozstrzygnięcia

sprawy w granicach zaskarżenia, w tym również do dokonania własnych ustaleń

faktycznych, oceny dowodów i zastosowania prawa materialnego, a tym samym

wyeliminowania

błędów

i

uchybień

popełnionych

przez

Sąd

Okręgowy.

Nie zaistniała zatem przewidziana w art. 386 § 4 k.p.c. przyczyna uchylenia wyroku

Sądu pierwszej instancji.

Nie było podstaw do przyjęcia, że Sąd Apelacyjny powołał się również na

konieczność przeprowadzenia w całości postępowania dowodowego. Ocena zaś

prawidłowości

zastosowania

przepisów

regulujących

prekluzję

dowodów

w postępowaniu w sprawach gospodarczych nie jest objęta zakresem kognicji

Sądu Najwyższego w ramach rozpoznawania zażalenia przewidzianego w art. 394 1

§ 11 k.p.c.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok na

podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawione zostało końcowemu

orzeczeniu na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 394 1 §3, art. 391 § 1 i art.

39821 k.p.c.

es