III CZ 44/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 44/12

POSTANOWIENIE

Dnia 8 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

SSA Andrzej Niedużak

w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w K.

przeciwko S. T.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 sierpnia 2012 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 14 września 2011 r.,

1) oddala zażalenie;

2) przyznaje ze Skarbu Państwa Sądu Okręgowego

pełnomocnikowi powódki adwokatowi K. J. wynagrodzenie

w kwocie 120 (sto dwadzieścia) złotych podwyższone o

stawkę podatku VAT tytułem udzielenia nieopłaconej

pomocy prawnej w postępowaniu zażaleniowym z urzędu.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy zasądził na podstawie art. 98

k.p.c. od pozwanej na rzecz powódki kwotę 600 zł tytułem kosztów postępowania

odwoławczego.

W zażaleniu od tego postanowienia pozwana zarzuciła błędne przyjęcie

przez Sąd drugiej instancji, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek

w rozumieniu art. 102 k.p.c. i w konsekwencji, niezastosowanie tego przepisu.

Wniosła o jego zmianę przez nieobciążanie pozwanej kosztami postępowania,

względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Okręgowemu do ponownego

rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd

może nie obciążyć kosztami strony przegrywającej. Przywołany przepis, realizujący

zasadę słuszności, stanowi wyjątek od ogólnej reguły obciążania stron kosztami

procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić

przeciwnikowi, na jego żądanie, wszystkie koszty niezbędne do celowego

dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.) - tzw. zasada

odpowiedzialności za wynik procesu. Hipoteza przepisu art. 102 k.p.c., odwołująca

się do występowania „wypadków szczególnie uzasadnionych", pozostawia sądowi

orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak

i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nie obciążania jej

kosztami procesu (por. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07,

niepubl.). Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” należą okoliczności

zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz.

Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego

rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony

o zasadności roszczeń, przedawnienie. Drugie natomiast wyznacza sytuacja

majątkowa i życiowa strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest

powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkowa, nawet jeśli była podstawą

zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku

powinny być ocenione z uwzględnieniem

zasad współżycia społecznego

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11,

niepubl., z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.). Uzasadniając celowość

zastosowania art. 102 k.p.c. pozwana ograniczyła się jedynie do wskazania na

swoją niekorzystną sytuację życiową i majątkową oraz podeszły wiek. Z akt sprawy

wynika, że pozwana, mimo przegranej przed Sądem I instancji, zdecydowała się na

kontynuowanie

procesu,

mając

świadomość

swojej

niekorzystnej

sytuacji

majątkowej oraz życiowej. Jak wskazano wyżej, sam stan majątkowy, czy sytuacja

finansowa nie stanowi okoliczności wyłącznie decydującej o zwolnieniu od kosztów

procesu w pełnym zakresie. O ile bowiem taki stan może uzasadniać zwolnienie

strony

całkowicie

lub

częściowo

od

kosztów

sądowych,

co

wiąże

się

z zagwarantowaniem jej prawa do sądu, o tyle w przypadku kontynuowania

procesu

przegranego

w

pierwszej

instancji,

strona

powinna

liczyć

się

z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony przeciwnej. Przyjąć zatem należało,

że pozwana nie wykazała przesłanek, które uzasadniałyby zastosowanie art. 102

k.p.c.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art.

39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej

z urzędu rozstrzygając zgodnie z § 19 w zw. z § 6 pkt 2, § 13 ust. 2 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).