III CZ 4/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 4/13

POSTANOWIENIE

Dnia 28 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku I. C.-H.

przy uczestnictwie T. H.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 lutego 2013 r.,

zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego w K.

z dnia 25 lipca 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie o częściowym odrzuceniu

apelacji wnioskodawczyni, pozostawiając Sądowi Okręgowemu

w K. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4.11.2011 roku Sąd Rejonowy w K. dokonał podziału

majątku wspólnego wnioskodawczyni i uczestnika postępowania w ten sposób, że

przyznał wnioskodawczyni spółdzielcze własnościowe prawo do bliżej opisanego

lokalu mieszkalnego oraz bliżej opisane ruchomości i ustalając wartość majątku na

kwotę 542.700 złotych oraz równe udziały małżonków w majątku wspólnym,

zasądził na rzecz uczestnika postępowania spłatę w kwocie 249.922 złotych. W

uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że ustalony przez ten Sąd

nakład z majątku odrębnego I. C. H. na majątek wspólny wyniósł 21.428 złotych.

Sąd odliczył tę kwotę z przysługującej uczestnikowi spłaty i w efekcie zasądził na

rzecz T. H. różnicę w kwocie 249.922 złotych (271.350 złotych minus 21.428

złotych).

W

apelacji

wniesionej

od

tego

postanowienia

wnioskodawczyni

zakwestionowała przyjętą przez Sąd I instancji wartość poczynionych przez nią

nakładów z majątku odrębnego na majątek wspólny, wnioskując o zmianę

zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie na rzecz uczestnika kwoty

odpowiadającej różnicy między wartością lokalu ustaloną na grudzień 1970 roku

i zgodnie ustaloną wartością tego lokalu w wysokości 535.700 złotych a wartością

nakładów z majątku wnioskodawczyni na majątek wspólny ustaloną według

procentowej relacji tych nakładów do wartości lokalu z chwili jego nabycia.

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 25 lipca 2012 roku w punkcie I

odrzucił

apelację

wnioskodawczyni

w

części

dotyczącej

nieistniejącego

wyrzeczenia odnośnie żądania zasądzenia nakładów z majątku odrębnego

wnioskodawczyni na majątek wspólny.

W zażaleniu na to postanowienie wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie art.

567 § 1 k.p.c. i art. 351 § 1 k.p.c. w zw. z art. 45 § 1 k.r.o. oraz art. 498 § 1 i 2

i art. 499 k.c. Domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania

apelacji w odrzuconym zakresie do merytorycznego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w K. Wniosła także o zasądzenie od uczestnika na rzecz

wnioskodawczyni kosztów postępowania zażaleniowego, a w tym kosztów

zastępstwa adwokackiego. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że nie

negowała prawa uczestnika do otrzymania spłaty, przeciwstawiła natomiast tej

wierzytelności byłego męża własną wierzytelność wynikającą z nakładów

poczynionych z majątku odrębnego wnioskodawczyni na majątek wspólny, co przy

przyjęciu, że należna uczestnikowi spłata była większa, wyłączało, zdaniem

skarżącej, możliwość i dopuszczalność orzekania przez Sąd I instancji o tak

sformułowanym

działowego.

roszczeniu

wnioskodawczyni

w

sentencji

postanowienia

Podniosła dalej, że Sąd I instancji orzekł w istocie o żądaniu

wnioskodawczyni w przedmiocie nakładów z jej majątku odrębnego, wyliczył

je bowiem na kwotę 21.428 złotych, potrącił tę kwotę z przysługującej uczestnikowi

spłaty i w efekcie zasądził na rzecz T. H. różnicę w kwocie 249.922 złotych.

Wnioskodawczyni zakwestionowała to wyliczenie Sądu Rejonowego jako nie

odpowiadające (zbyt niskie) w stosunku do faktycznie poniesionych przez nią

nakładów. Skarżąca wskazała także na rozbieżności w orzecznictwie Sądu

Najwyższego co do sposobu rozstrzygania o tego typu roszczeniach oraz co do

sposobu ich zaskarżania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie wnioskodawczyni jest uzasadnione.

W rozpatrywanej sprawie istnieje specyficzna sytuacja, polegająca na tym,

że po pierwsze wnioskodawczyni już we wniosku o podział majątku wspólnego

złożyła jednoznaczny wniosek o rozliczenie w ramach postępowania podziałowego,

poczynionych przez nią nakładów z majątku odrębnego (aktualnie osobistego) na

majątek wspólny, po drugie zaś Sąd Rejonowy prowadził w tym zakresie

postępowanie dowodowe oraz poczynił ustalenia faktyczne, z których wynika, że za

udowodnione uznał jedynie nakłady w kwocie 21.428 złotych. Sąd I instancji nie ujął

jednakże rozstrzygnięcia co do tego roszczenia I. C. H. w odrębnym punkcie

sentencji postanowienia (polegającego na zasądzeniu od uczestnika na rzecz byłej

żony kwoty odpowiadającej ustalonym nakładom i oddaleniu wniosku w pozostałej

części), lecz dokonując operacji rachunkowej dokonał pomniejszenia przysługującej

uczestnikowi spłaty o powyższe nakłady i tak obliczoną spłatę zasądził następnie

na rzecz uczestnika w punkcie III podpunkt 2 postanowienia. Te ustalenia Sądu

Rejonowego co do wysokości nakładów z majątku odrębnego i w efekcie wysokość

przyznanej na rzecz byłego męża spłaty wnioskodawczyni kwestionuje w apelacji.

We wskazanej wyżej sytuacji trudno podzielić pogląd Sądu Okręgowego,

który legł u podstaw zaskarżonego postanowienia o częściowym odrzuceniu

apelacji, iż w zakresie żądania wnioskodawczyni rozliczenia poczynionych przez

nią nakładów z majątku odrębnego na majątek wspólny nie istnieje rozstrzygnięcie

Sądu I instancji, co sprawia, że nie ma w tym zakresie substratu zaskarżenia.

Wnioskodawczyni skarży bowiem w istocie wysokość przysługującej byłemu

mężowi spłaty, wskazując, że wobec przyjęcia przez Sąd I instancji wskazanej

metody jej obliczenia, spłata powinna być pomniejszona o wartość poniesionych

przez nią nakładów, ale w innej (wyższej),niż to przyjął Sąd I instancji kwocie.

Podkreślenia wymaga, że wnioskodawczyni nie miała wpływu na sposób

rozstrzygnięcia spornej kwestii nakładów przez Sąd I instancji, a o przyjętej przez

Sąd I instancji ,,technice” (metodzie) rozliczenia powzięła wiadomość w momencie

ogłoszenia postanowienia działowego.

Przytoczone przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1.12.2011 roku, I CSK 78/11 (Lex nr

1129066) oraz z dnia 14.12.2011 roku, I CSK 138/11 (Lex nr 1102653) zapadły

na tle odmiennych od występujących w rozpatrywanej sprawie, okoliczności

faktycznych i nie są adekwatne do problemu występującego w niniejszej sprawie.

W

postanowieniu

z

dnia

współwłasności nieruchomości

14.12.2011

roku

chodziło

bowiem

w

sprawie

o

o

zniesienie

rozliczenie

pożytków

z nieruchomości podlegającej podziałowi oraz o odsetki ustawowe od zasądzonych

na rzecz niektórych uczestników postępowania kwot, zaś w drugim cytowanym

judykacie - Sąd I instancji nie rozpoznał roszczeń o rozliczenie nakładów z majątku

odrębnego na wspólny majątek byłych małżonków mimo, jak się wydaje,

ich zgłoszenia przez uczestnika postępowania.

W tym stanie rzeczy zażalenie wnioskodawczyni uznać należało za zasadne,

co skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu apelacji na

podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c.

jw