III CZ 4/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 4/06

POSTANOWIENIE

Dnia 22 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku B. K.

przy uczestnictwie M. K.

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 lutego 2006 r.,

zażalenia uczestnika na postanowienie Sądu Okręgowego

w N.

z dnia 21 października 2005 r.,

zwraca akta Sądowi Okręgowemu w N.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy w N. zmienił

zaskarżone postanowienie Sadu pierwszej instancji w ten sposób, że podwyższył

zasądzoną dla uczestnika spłatę z kwoty 136 872 zł do kwoty 175 000 zł.

W złożonej w terminie skardze kasacyjnej z dnia 19 września 2005 r.

uczestnik zarzucił, że powinien być dokonany podział fizyczny nieruchomości

działowej. Wniósł też o zwolnienie od kosztów sądowych.

Wniosek ten Sąd Okręgowy w N. oddalił postanowieniem z dnia 21 września

2005 r.

Zażalenie uczestnika Sąd ten odrzucił postanowieniem

z dnia 21

października 2005 r., jednocześnie odrzucając skargę kasacyjną.

W zażaleniu na postanowienie z dnia 21 października 2005 r. pełnomocnik

uczestnika wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia a nadto o uprzednie

zbadanie zasadności postanowienia z dnia 21 września 2001 r.

Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2005 r. Sąd Okręgowy w N. zażalenie to

odrzucił, przyjmując, że wpis od tego środka odwoławczego został uiszczony po

terminie.

Pełnomocnik uczestnika

wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu

do uiszczenia wpisu od zażalenia w piśmie z dnia 16 grudnia 2005 r.,

nie dołączając do niego zażalenia. Wniosek ten sąd Okręgowy uwzględnił

postanowieniem z dnia 21 grudnia 2005 r. Następnie przedstawił akta sprawy

celem

rozpoznania

odrzuconego

zażalenia

na

postanowienie

z dnia

21 października 2005 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W postępowaniu drugoinstancyjnym zażalenie do Sądu Najwyższego

przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną,

a także na postanowienia, które kończą postępowanie w sprawie, ale nie

są postanowieniami w przedmiocie odrzucenia pozwu (wniosku) lub umorzenia

postępowania

(od

nich

przysługuje

skarga

kasacyjna),

a

także

nie

są postanowieniami wydanymi w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie

sądu pierwszej instancji i to pod warunkiem, że jest to sprawa, w której przysługuje

skarga.

Dopuszczalność zażalenia na postanowienie o odrzuceniu zażalenia

na postanowienie oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów zależała więc

od odpowiedzi na pytanie, czy jest to orzeczenie kończące postępowanie

w sprawie. Uwzględniając dorobek literatury należy do tej kategorii zaliczyć

postanowienia,

których

uprawomocnienie

się

trwale

zamyka

drogę

do

rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji. Również według

judykatury

można

przyjąć,

że

jest

to

takie

postanowienie,

które

przez

uprawomocnienie się trwale zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty

w danej instancji (por., np. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 87, z dnia

31 maja 2000 r., III CZP1/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 1 i z dnia 6 października

2000 r., III CZP 31/00, ONSC 2001, nr 2, poz. 22 oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, Biul. S.N. 2005, nr 10, s. 14).

Tymczasem postępowanie o przywrócenie stronie terminu do dokonania

czynności procesowej, czy też w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych

to postępowania wpadkowe względem głównego nurtu postępowania. Ich celem

nie jest, ani rozstrzyganie o zasadności roszczeń dochodzonych przez strony,

ani też o dopuszczalności wyrokowania w sprawie.

Wprawdzie

postanowienie

oddalające,

czy

odrzucające

wniosek

o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego, postanowienie

o oddaleniu bądź odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu

od takiego środka, czy

w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych jako

kończące to postępowanie wpadkowe zamykają drogę do uzyskania wyroku

(postanowienia co do istoty sprawy) sądu wyższej instancji, niemniej orzeczenia

te nie

stanowią

przeszkody

do

nadania

prawidłowego

biegu

dalszemu

postępowaniu w sprawie.

Złożenie

wniosku

o

przywrócenie

terminu

do

wniesienia

środka

odwoławczego, czy też do uiszczenia opłaty od takiego środka, następuje albo

przed podjęciem tej czynności, gdy strona zdaje sobie sprawę z uchybienia

terminowi i wnosi o jego sanację, albo już po jej podjęciu, gdy sąd – stwierdziwszy

przekroczenie terminu – środek ten odrzucił. W obu wypadkach, zgodnie z art. 169

§ 3 k.p.c., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności

procesowej, a więc wnieść środek odwoławczy, przy czym dotyczy to także

sytuacji, w której środek ten, został uprzednio odrzucony.

Odrzucenie środka odwoławczego niweczy bowiem wszelkie skutki procesowe

związane z jego wniesieniem i dlatego nie można traktować środka odwoławczego

prawomocnie odrzuconego jako ponownie wniesionego wraz z wnioskiem

o przywrócenie terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia

1999 r. IIICKN 367/99 OSNC 2000 nr 3, poz. 47 oraz uchwałę składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r. III ZP 1/2000, OSNC 2001, nr 1,

poz. 1).

Według art. 168 § 1 k.p.c., wniosek o przywrócenie terminu może dotyczyć

czynności procesowej, przy czym równocześnie z jego wniesieniem strona powinna

dokonać

tej

czynności.

Czynnością

procesową

jest

wniesienie

środka

odwoławczego, który powinien spełniać nie tylko wymogi formalne i konstrukcyjne,

ale też warunkiem jego skutecznego wniesienia jest uiszczenie od niego opłaty

sądowej (art. 16 ustęp 1 jeszcze obowiązującej ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 9,

poz. 88 ze zm. – dalej „u.k.s.c.”). Środek odwoławczy, od którego nie została

uiszczona w wyznaczonym terminie opłata w prawidłowej wysokości, podlega

odrzuceniu.

W judykaturze kilkakrotnie zaprezentowano pogląd, że opłacenie środka

odwoławczego nie jest odrębną czynnością procesową w rozumieniu art. 169 § 3

k.p.c., lecz stanowi jej element. (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

7 czerwca 2002 r., IV CZ 92/02, niepublikowane, z dnia 12 lipca 1957 r. I CZ

131/57, OSPiKA 1958, poz. 103 oraz z dnia 27 stycznia 2005 r., II UZ 48/04,

niepublikowane) i że z tego względu nie może być skutecznie wniesiony wniosek

o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty od środka odwoławczego. Wyrażano

także i pogląd przeciwny (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

2 września 1981 r., II CZ 107/81, niepublikowane i wyrok Sądu Najwyższego z dnia

17 lipca 1979, IV CR 232 /79, OSPiKA 1980, nr 7 – 8, poz. 143).

Gdyby zakładać, że możliwy jest wniosek o przywrócenie terminu

do opłacenia środka odwoławczego, to również brak podstaw do dokonania

odmiennej oceny stanu faktycznego.

Według art. 5 u.k.s.c. obowiązek uiszczenia opłaty sądowej powstaje dopiero

w chwili wniesienia do sądu pisma podlegającego opłacie. Zatem z treści tego

przepisu wynika, że wniosek o przywrócenie terminu

do uiszczenia opłaty od

środka odwoławczego mógłby być skutecznie wniesiony tylko wtedy, gdy środek

taki został faktycznie wniesiony, lecz nie został w terminie opłacony, jak również

pod warunkiem, że nie został jeszcze odrzucony. Uprawomocnienie się bowiem

postanowienia o odrzuceniu nieopłaconego w terminie środka odwoławczego

wniesionego od orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie powoduje,

że takie postanowienie jest także wiążące dla sądu (art. 365 k.p.c.). Jako kończące

postępowanie w sprawie nie może być więc uchylone na podstawie art. 359 k.p.c.

Sam zatem wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty,

bez wniesienia środka odwoławczego jest więc także przedwczesny, gdyż w chwili

jego zgłoszenia strona nie ma obowiązku uiszczenia takiej opłaty, dlatego aby mógł

on zostać uwzględniony strona ma obowiązek, wraz z wnioskiem wnieść środek

odwoławczy ponownie, gdy wniesiony poprzednio został odrzucony.

Z tych względów należało zwrócić akta Sądowi Okręgowemu .

db