III CZ 39/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 39/10

POSTANOWIENIE

Dnia 14 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

w sprawie z wniosku L. Z.

przy uczestnictwie M. Ś., W. K.-M. i nieznanej z miejsca pobytu J. D. działającej przez

kuratora adwokata P. Z.

o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 października 2010

r.,

zażalenia uczestniczki M. Ś.

na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt II Ca

(…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wnioskodawca L. Z. wniósł o stwierdzenie zasiedzenia udziału w 1/3 części we

własności nieruchomości, wpisanej na rzecz W. K.-M., objętej księgą wieczystą Kw. Nr

(...) dz. IV, położonej w K. przy ul. K., obejmującej działkę 47, obr. 61, o pow. 5a 91 m 2.

W uzasadnieniu wskazał, że jest właścicielem tej nieruchomości w 2/3 częściach, przy

czym własność nabył na podstawie testamentu po H. Z., zmarłej dnia 23 lutego 1966 r.

Wyjaśnił, że w dniu 23 października 1943 r. udział w 1/3 części nieruchomości nabyła J.

D. i na podstawie umowy sprzedaży oraz zezwolenia Starosty Miejskiego z dnia 1

grudnia 1943 r. została wpisana do księgi wieczystej. Wskazał nadto, że J. D. nigdy nie

objęła swojej części w posiadanie, a jej losy i miejsce pobytu nie są znane, natomiast

wnioskodawca posiadał tę nieruchomość nieprzerwanie od 1966 r., tj. przez okres 36 lat.

Wnioskodawca L. Z. w toku postępowania w sprawie o zasiedzenie sprzedał

udział wynoszący 1/3 części we współwłasności przedmiotowej nieruchomości swojej

siostrze M. Ś.

Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z 20 października 2008 r. w punkcie I

stwierdził, że wnioskodawca L. Z. nabył w drodze zasiedzenia z dniem 23 lutego 1986 r.

udział w

/3 w prawie własności przedmiotowej nieruchomości należącym do

uczestniczki postępowania W. K.-M.

Sąd Okręgowy w K. po rozpoznaniu apelacji uczestniczki W. K.-M. od

powyższego orzeczenia, postanowieniem z 13 października zmienił zaskarżone

postanowienie w ten sposób, że wniosek oddalił. Tenże Sąd postanowieniem z 26

kwietnia 2010 r. odrzucił skargę kasacyjną uczestniczki postępowania M. Ś. powołując

się w uzasadnieniu na brak pokrzywdzenia zaskarżonym orzeczeniem. Według sądu, w

orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że interes prawny stanowi

przesłankę dopuszczalności zaskarżenia orzeczeń sądowych. Interes ten zachodzi w

wypadku pokrzywdzenia (gravamen) polegającego na niezgodności orzeczenia z

żądaniem zgłoszonym w procesie przez stronę. Pojęcie gravamen leży u podstaw

konstrukcji środków odwoławczych i oznacza, że strona lub uczestnik postępowania

nieprocesowego, niezadowoleni i pokrzywdzeni rozstrzygnięciem sądu pierwszej

instancji mogą zwrócić się do sądu odwoławczego o kontrolę tego rozstrzygnięcia.

Pokrzywdzenie, jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 8 kwietnia

1997 r., I CKN 57/97, (OSNC 1997, nr 11, poz. 166), polega bądź na całkowitym, bądź

na częściowym nieuwzględnieniu żądań i uwidacznia się przez porównanie twierdzeń

stron o przysługujących jej prawach z rozstrzygnięciem o tych prawach zawartym w

orzeczeniu. Zasada ta, w ocenie Sądu Okręgowego, w postępowaniu nieprocesowym

doznaje pewnych ograniczeń, ze względu na rządzącą tym postępowaniem zasadę

oficjalności i niepodzielny charakter postanowień rozstrzygających istotę sprawy, to

jednak w niniejszej sprawie ma ona zastosowanie. Sąd Okręgowy powołał się w tym

zakresie na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w przytoczonym powyżej

orzeczeniu, że uczestnik postępowania nie jest uprawniony do wniesienia środka

odwoławczego wyłącznie na korzyść innego uczestnika postępowania. Zdaniem Sądu

Okręgowego, zaskarżone postanowienie, którym oddalono wniosek L. Z. o zasiedzenie,

nie dotyka ani praw, ani też obowiązków uczestniczki M. Ś., która jest współwłaścicielką

tej nieruchomości w 1/3. Zaskarżone postanowienie nie krzywdzi tej uczestniczki, a

skarga kasacyjna została przez nią wniesiona wyłącznie w interesie wnioskodawcy,

który sam tego nie uczynił.

Uczestniczka postępowania M. Ś. zaskarżyła w całości postanowienie Sądu

Okręgowego w K. z dnia 26 kwietnia 2010 r. oraz wniosła o jego uchylenie i przyjęcie

skargi

kasacyjnej

do

rozpoznania.

W uzasadnieniu

wskazała,

że

zaskarżone

rozstrzygnięcie stanowi naruszenie zasady równości stron (uczestników postępowania)

wyrażonej w art. 32 pkt 1 zd. 1 Konstytucji. Zasada ta daje każdej ze stron takie same

możliwości działania, również w postępowaniu nieprocesowym. Skarżąca wskazała

nadto, że postanowienie Sądu Okręgowego dotyka jej praw i obowiązków zarówno

pośrednio jak i bezpośrednio, że: „krzywdzi ją jako współwłaścicielkę, i jako siostrę

wnioskodawcy”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Możliwość zaskarżenia orzeczenia sądowego w postępowaniu cywilnym nie jest

dowolna,

nie

jest

pozostawiona

uznaniu

stron

(uczestników

postępowania).

Dopuszczalność wniesienia konkretnego środka prawnego uzależniona jest od

spełnienia szeregu przesłanek, których istnienie podlega badaniu zarówno przez sąd za

pośrednictwem, którego wnosi się dany środek, jak i przez sąd, który ten środek

rozpoznaje.

Istnienie interesu prawnego skarżącego jako przesłanki dopuszczalności, czy też

zasadności zaskarżenia od lat należy do zagadnień spornych w literaturze. W polskiej

nauce procesu cywilnego zarysowały się w tej kwestii dwa sprzeczne ze sobą

stanowiska. Według jednego interes prawny stanowi przesłankę zaskarżenia orzeczeń

sądowych. Według drugiego, problem interesu prawnego w ogóle nie jest obecny przy

środkach odwoławczych, interes prawny nie stanowi przesłanki zaskarżenia orzeczenia

w postępowaniu cywilnym. Wśród autorów reprezentujących pierwszy pogląd dają się

wyróżnić dwa odmienne zapatrywania: według jednego z nich interes prawny stanowi

przesłankę dopuszczalności zaskarżenia, a jego brak uzasadnia odrzucenie środka

zaskarżenia.

Natomiast

według

drugiego

stanowiska

interes

prawny

stanowi

merytoryczną przesłankę skuteczności zaskarżenia, tzn. jego brak stanowi podstawę do

oddalenia środka odwoławczego.

Reprezentowany jest pogląd, że skarżący musi mieć interes prawny w uzyskaniu

orzeczenia pewnej treści. Istnienie tego interesu wynika z porównania treści orzeczenia,

które podlega zaskarżeniu z żądaniem strony. Jeżeli nie zachodzi żadna niekorzystna w

tym zakresie różnica dla strony, ponieważ orzeczenie jest zgodne z jej żądaniem, to nie

może ono być zaskarżone nawet w wypadku, gdy z jakichś względów nie odpowiada

stronie. Trafnie też przyjmuje się, że interes prawny w zaskarżeniu wynika nie tylko z

niekorzystnej dla skarżącego różnicy pomiędzy jego żądaniem a sentencją orzeczenia

lecz istnieje zawsze, gdy orzeczenie nie daje skarżącemu wszystkich korzyści

prawnych, jakich mógłby oczekiwać, gdyby było ono prawidłowe, jeżeli korzyści tych nie

można uzyskać na innej, łatwiejszej niż zaskarżenie drodze. Przyjmuje się, że interes

prawny występuje wtedy, gdy po stronie skarżącego ma miejsce utrata jakiejkolwiek

korzyści prawnej. Istnienie interesu nie ogranicza się, zgodnie z tym poglądem, do

różnicy między rozstrzygnięciem zawartym w zaskarżonym orzeczeniu, a treścią

żądania zgłoszonego przez skarżącego. Utrata korzyści prawnych, jakich skarżący

mógłby oczekiwać, może przejawiać się w zwiększeniu obowiązków w sferze prawnej

skarżącego, jak i w zmniejszeniu jego uprawnień. Utrata korzyści nie może mieć

natomiast wyłącznie charakteru pozaprawnego, np. majątkowego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego, inaczej niż w nauce prawa procesowego

cywilnego, przeważa stanowisko, w myśl którego interes prawny stanowi przesłankę

dopuszczalności środka zaskarżenia (zob. orzeczenia SN z 13 marca 1936, C III

1030/35 (OSN 1937, z. 11, poz. 11); 25 marca 1949 r. WaC 302/48 (OSN 1950, nr 1,

poz. 5); 11 sierpnia 1950 r., Ł.C. 990/50 (PiP 1951, nr 2, S. 360); postanowienie SN z 8

kwietnia 1997 r., I CKN 57/97 (OSNC 1997, nr 11, poz. 166); wyrok SN z dnia 20

listopada 2003 r., III CKN 606/00, (nie publ.); postanowienia SN z 27 kwietnia 2004 r., I

CK 62/05 (nie publ.) oraz z 28 kwietnia 2004 r., I CK 106/04, (nie publ.); uzasadnienie

uchwały z 25 czerwca 2009 r., III CZP 36/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 24), który to pogląd

skład Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie podziela. Jak wskazał Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 kwietnia 1997 r., wprawdzie zasada gravaminis w

postępowaniu nieprocesowym doznaje pewnych ograniczeń ze względu na rządzącą

tym postępowaniem zasadę oficjalności i w zasadzie niepodzielny charakter

postanowień rozstrzygających istotę sprawy (por. post. SN z 21.06.2006 r., I CK 329/05,

niepubl.), to jednak w rozpoznawanej sprawie ze względu na treść zaskarżonego

postanowienia oraz podmiot wnoszący skargę ma ona pełne zastosowanie.

W niniejszej sprawie skarżąca nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu

orzeczenia, którego wydanie nie wywołało żadnych negatywnych skutków w jej sferze

prawnej. Wydanie orzeczenia nie skutkowało bowiem zwiększeniem określonych

obowiązków w sferze prawnej skarżącej, czy też zmniejszeniem określonych uprawnień.

Z uzasadnienia wniesionego zażalenia niewątpliwie wynika, że skarżąca zaskarżając

niekorzystne

dla

wnioskodawcy

orzeczenie

kierowała

się

własnym

interesem

majątkowym, wprost wskazała bowiem, że jako siostra wnioskodawcy należy do kręgu

jego ustawowych spadkobierców, a nadto, że poza nią brat (wnioskodawca) nie ma

żadnej rodziny. Interesu majątkowego nie można jednak utożsamiać z interesem

prawnym, który w niniejszej sprawie nie zaistniał.

Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 32 pkt 1 zd. 1 Konstytucji, który

traktuje o zasadzie równości. Zważyć należy, że przesłanka interesu prawnego w

zaskarżeniu pozostaje aktualna, bez względu na to, która ze stron (uczestnik

postępowania) korzysta z przysługującego mu prawa do zaskarżenia. Odrzucenie skargi

kasacyjnej wniesionej przez uczestnika postępowania, ze względu na brak interesu

prawnego w zaskarżeniu nie stanowi i nie może stanowić przejawu naruszenia zasady

równego traktowania stron (uczestników postępowania).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c. w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. rozstrzygnął jak w sentencji.