III CZ 38/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 38/07

POSTANOWIENIE

Dnia 8 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku T. G.

przy uczestnictwie W. K., K. P. i B. B.

o zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 listopada 2007 r.,

zażalenia wnioskodawcy

na postanowienie Sądu Okręgowego w K.

z dnia 8 maja 2007 r.,

oddala

zażalenie

i

nie

obciąża

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

wnioskodawcy

kosztami

Wnioskodawca w sprawie o zasiedzenie, zwolniony od kosztów sądowych

„częściowo, a mianowicie od wpisu sądowego” postanowieniem Sądu Rejonowego

z 20 stycznia 2005 r. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia sądu drugiej

instancji z 25 października 2006 r. oddalającym jego apelację od postanowienia

sądu pierwszej instancji z 14 lutego 2006 r. oddalającego wniosek o stwierdzenie

zasiedzenia, Skarga została opłacona opłatą podstawową i odrzucona przez Sąd

Okręgowy postanowieniem z 8 maja 2007 r. z powodu nienależytej opłaty,

określonej dla tego rodzaju spraw jako stała - w wysokości 2000 zł. Od tego

postanowienia

wnioskodawca

wniósł

zażalenie

przedstawione

Sądowi

Najwyższemu do rozpoznania.

Odrębnej wzmianki wymaga, że Sąd Okręgowy (na podstawie zarządzenia

z 23 listopada 2006 r.) zwrócił się do Sądu Rejonowego o dokonanie wykładni

swego

postanowienia

w

przedmiocie

zwolnienia

od

kosztów

sądowych

z 20 stycznia 2005 r. w celu wyjaśnienia, czy obejmowało ono opłatę od skargi

kasacyjnej. Postanowieniem z 8 marca 2007 r Sąd Rejonowy dokonał takiej

wykładni wyjaśniając, że nie rozciąga się ono na zwolnienie od opłaty od skargi

kasacyjnej. Wyjaśniając motywy tego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powołał się na

dwa postanowienia SN z 26 lipca 2000 r., I CZ 89/00 oraz z dnia 20 kwietnia

2000 r., III CZ 43/00, OSNC 2000 r. nr 11, poz. 202 wskazujące, iż zwolnienie od

kosztów sądowych jest akcesoryjne w stosunku do sprawy, a nie do określonych

etapów postępowania, ale w sprawie przedstawionej w celu wykładni wniesiony

został środek zaskarżenia niebędący kontynuacja dotychczasowego postępowania.

Pełnomocnik wnioskodawcy, któremu został doręczony w dniu 27 marca 2007 r.

odpis postanowienie w przedmiocie wykładni, złożył 29 marca 2007 r. wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych, „tj. od wpisu sądowego w postępowaniu ze

skargi kasacyjnej”. Sąd Okręgowy postanowieniem z 8 maja 2007 r. oddalił wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzucił skargę kasacyjną. Oddalenie

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadnił jego złożeniem po upływie

terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a odrzucenie - nieuiszczeniem opłaty

stałej w należytej wysokości

Wnioskodawca złożył zażalenie na to postanowienie. Zarzucił, że odmowa

zwolnienia od kosztów naruszała art. 102 u.k.s.c. a w zakresie odrzucenia skargi

kasacyjnej, postanowienie naruszało art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 1302 § 3

k.p.c. Uczestnik postępowania M. K. odpowiadając na zażalenie wnosił o jego

oddalenie wyrażając zapatrywanie, że opłata sądowa została uiszczona przez

wnioskodawcę w niewłaściwej wysokości. tj. w kwocie 30 zamiast 40 złotych, jak

wynika z art. 23 pkt 2 u.k.s.c. 2005.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Błędne jest zapatrywanie uczestnika postępowania, wskazujące jako

podstawę ustalenia wysokości opłaty art. 23 pkt 2 u.k.s.c., przepis ten bowiem

dotyczy opłaty od skargi kasacyjnej, skargi o wznowienie postępowania i skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w sprawie,

w której postępowanie nieprocesowe zostało wszczęte z urzędu, prawidłowe

natomiast stanowisko Sądu Okręgowego powołującego art. 40 w związku z art. 3

ust. 2 pkt 3 ustawy.

Moc obowiązująca zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu wszczętym

wniesieniem skargi kasacyjnej wywołuje wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie.

Za

rozciągnięciem

udzielonego

zwolnienia

na

postępowanie

kasacyjne

opowiedziały się składy orzekające w postanowieniach z 20 października 2006 r.

IV CZ 77/06; z 9 listopada 2006 r. IV CZ 85/06; z 30 maja 2007 r., I CZ 54/07.

Przeciwne stanowisko zajęły składy orzekające w postanowieniach z 23 stycznia

2007 r. III CZ 3/07; z 14 marca 2007 r. I CZ 5/07, z 24 sierpnia 2007 r.: I CZ 88/07,

I CZ 93/07 i I CZ 98/07.

Argumentacja przytaczana przez składy Sądu Najwyższego odwołuje się do

wykładni przepisów określających skargę kasacyjną jako środek zaskarżenia

prawomocnych wyroków i postanowień orzekających co do istoty sprawy,

prowadzącej do wniosku, że dla wystąpienia ze skargą kasacyjną przez stronę

zwolnioną od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem powszechnym

konieczne jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów w postępowaniu

inicjowanym skargą kasacyjną albo uiszczenie opłaty stałej albo stosunkowej

obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia przed

upływem terminu do wniesienia skargi, pod rygorem jej odrzucenia na podstawie

art. 1302 § 3 k.p.c. Postępowanie wywołane wniesieniem skargi kasacyjnej jako

nadzwyczajnego środka zaskarżenia orzeczenia sądu drugiej instancji w zakresie

zwolnienia od kosztów nie może być utożsamiane z postępowaniem instancyjnym

wywołanym wniesieniem kasacji, którego dotyczyły orzeczenia Sądu Najwyższego

powołane przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu swego postanowienia.

Zaskarżone postanowienie składało się z dwóch punktów i pierwszy z nich

nie podlegał zaskarżeniu do Sądu Najwyższego, ponieważ nie mieścił się

w wyczerpująco określonym w art. 4911 k.p.c. katalogu orzeczeń, od których

przysługuje stronie zażalenie do Sądu Najwyższego, jednak postanowienia takie

mogą być na podstawie przepisu art. 380 k.p.c. odpowiednio stosowanego

poddane na żądanie strony kontroli w ramach postępowania kasacyjnego lub

zażaleniowego. W takim wypadku orzeczenie rozstrzygające zażalenie pochłania

również wynik kontroli postanowień incydentalnych.

Na marginesie należy zauważyć, że żądanie Sądu Okręgowego dokonania

wykładni jednoznacznego postanowienia Sądu Rejonowego było nieuzasadnione.

Wątpliwości

Sądu

Okręgowego

dotyczyły

obowiązywania

postanowień

incydentalnych, jak postanowienie o zwolnieniu od kosztów sądowych po

uprawomocnieniu się postanowienia sądu drugiej instancji, a były związane ze

zmianą charakteru postępowania kasacyjnego (art. 3981 po zmianie Kodeksu

postępowania cywilnego ustawą z 22 grudnia 2004 r. (Dz.U. 2005 r., nr 13, poz. 98)

zmieniającej ten kodeks z dniem 6 lutego 2005 r. Były to zatem wątpliwości

dotyczące wykładni prawa a nie treści postanowienia wydanego w okresie, kiedy

nowe przepisy jeszcze nie obowiązywały. Uchybienie to nie miało wpływu na treść

orzeczenia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, z uzasadnienia którego wynika, że Sąd

odwoławczy zapatrywanie prawne Sądu Rejonowego przyjął za własne i na nim

oparł rozstrzygnięcie.

Złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie mogło zostać

uwzględnione, w świetle tego co wyżej wskazano, że opłata od skargi kasacyjnej

albo wniosek o zwolnienie od kosztów nie mogą być składane po upływie terminu

do wniesienia skargi kasacyjnej. Uchybienie w zakresie terminu czynności

procesowej może być oceniane już tylko w według kryterium winy lub jej braku jeśli

oceny dokonuje sąd rozstrzygający o przywróceniu terminu. To zagadnienie jednak

nie jest przedmiotem rozpoznania w ramach postępowania zażaleniowego.

Uznając zatem, że Sąd Okręgowy nie naruszył prawa dokonując określonej

wykładni skutków zwolnienia w części od kosztów sądowych Sąd Najwyższy oddalił

zażalenie na podstawie art. 3941 § 1 i 3 w związku z art. 385 k.p.c.

kg