III CZ 37/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 37/13

POSTANOWIENIE

Dnia 11 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie z powództwa Polmozbytu K. S.A. w K.

przeciwko B.M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 września 2013 r.,

zażalenia strony powodowej na postanowienie zawarte

w wyroku Sądu Apelacyjnego w K.

z dnia 30 marca 2012 r.,

uchyla

zaskarżone

postanowienie

w tym zakresie

Sądowi

rozpoznania

rozstrzygnięcia

i

zażaleniowego.

i

Apelacyjnemu

o

przekazuje

sprawę

do

ponownego

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 30 marca 2012 r. dokonał częściowej

zmiany wyroku Sądu Okręgowego z dnia 28 maja 2010 r., oddalił apelację

pozwanej

oraz

zniósł

wzajemnie

między

stronami

koszty

postępowania

odwoławczego. Za adekwatną zasadę rozstrzygnięcia o kosztach dwukrotnego

postępowania apelacyjnego oraz kasacyjnego uznał tę, przewidzianą w art. 100

zdanie pierwsze, analogicznie do orzeczenia o kosztach procesu za pierwszą

instancję. Sąd ten wskazał, że strony poniosły tego samego rodzaju koszty, tak co

do opłat sądowych (pozwana od apelacji, a powódka od skargi kasacyjnej), jak

i wynagrodzeń pełnomocników.

Powódka

w

zażaleniu

na

postanowienie

w

przedmiocie

kosztów

postępowania odwoławczego domagała się uchylenia go i przekazania sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 98 § 1

w związku z art. 100 zdanie drugie, art. 98 § 3 k.p.c. oraz § 6 pkt 7 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) ponieważ powódka

uległa tylko co do nieznacznej części swojego żądania. Zasadne zatem było zatem

włożenie na pozwaną obowiązku

zwrotu powódce poniesionych kosztów

zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie należało uznać za uzasadnione.

Przyjęcie za podstawę orzeczenia o kosztach procesu jednej z zasad

przewidzianych art. 98 do 107 k.p.c. uzależnione jest od wyniku procesu.

Do zastosowania zasady odpowiedzialności za wynik sporu, objętej art. 98 § 1

k.p.c., dojdzie w wypadku przegrania sprawy przez jedną ze stron. Pozostałe

uregulowania, które uzupełniają tę podstawową zasadę, mogą być użyte w razie

wystąpienia okoliczności w nich wskazanych.

Przepis art. 100 k.p.c. traktuje o kompensacie kosztów procesu, która

umożliwia sprawiedliwe ich rozłożenie pomiędzy stronami, jeżeli żądania lub obrona

uwzględnione zostały jedynie częściowo. Kompensata poniesionych kosztów

procesu może polegać na ich wzajemnym zniesieniu, stosunkowym rozdzieleniu

lub włożeniu na jedną ze stron obowiązku zwrotu całości kosztów. Wybór jednego

z tych sposobów wymaga ustalenia proporcji między żądaniami powoda i zarzutami

pozwanego,

a

wynikiem

sprawy

oraz

zsumowania

wszystkich

kosztów

poniesionych przez każdą ze stron. Określenie jaka część sumy kosztów

przypadałaby na każdą stronę następuje przez odniesienie stosunku w jakim strony

utrzymały się ze swoimi żądaniami lub zarzutami do tej sumy, a następnie

porównanie uzyskanego wyniku z kosztami rzeczywiście poniesionymi.

Jeżeli strony w równym lub zbliżonym stopniu wygrały lub przegrały sprawę,

a jednocześnie w takim stosunku poniosły koszty, powinna być zastosowana

zasada wzajemnego zniesienia kosztów. W sytuacji znacznej różnicy w wysokości

kosztów poniesionych przez strony nie należy stosować tej zasady, nawet gdy

przemawiałby za tym wynik sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

10 maja 1985 r., II CZ 56/85, niepubl.; z dnia 12 października 2012 r., IV CZ 68/12,

niepubl.).

W orzecznictwie

prezentowane

jest

również

zapatrywanie,

że

o zastosowaniu zasady wzajemnego zniesienia kosztów procesu decyduje

kryterium słusznościowego rozłożenia obowiązku ponoszenia tych kosztów, nie jest

natomiast bezwzględnie wymagane dokładne wyliczenie stosunku wygranej do

przegranej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 17 czerwca 1974 r.,

II CZ 104/74, niepubl.; z dnia 10 lutego 1985 r., II CZ 21/85, niepubl.; z dnia

17 czerwca 2011 r., II PZ 10/11, niepubl.). W takim wypadku sąd powinien wskazać

na te względy, ponieważ słuszność leży u podłoża każdego rozstrzygnięcia

w przedmiocie kosztów procesu, zaś sam charakter sprawy nie może przesądzać

o zastosowaniu pierwszej z reguł wskazanych w art. 100 k.p.c. (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., I CZ 102/12, niepubl.).

Wyraźnemu zróżnicowaniu w zakresie utrzymania się z żądaniem lub obroną

odpowiadać może, w okolicznościach konkretnej sprawy, zasada stosunkowego

rozdzielenia kosztów procesu, prowadząca do określenia udziału stron w całości

tych kosztów, jeśli tego rodzaju różnica dotyczy także wysokości poniesionych

kosztów (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 października 1987 r.,

I CZ 126/87, niepubl.; z dnia 31 stycznia 1991 r., II CZ 255/90, OSP 1991, nr 11 –

12, poz. 530).

Rozstrzygnięcie o żądaniach stron co do kosztów procesu obejmuje zarówno

ustalenia dotyczące wyliczeń w zakresie stosunku wygranej do przegranej, sumy

kosztów obu stron, udziału każdej z nich w tej sumie, rozmiaru kosztów

przypadających na stronę oraz dokonanie wyboru adekwatnego sposobu ich

rozliczenia, mającego co do zasady dyskrecjonalną naturę. Wiąże się to

z koniecznością podania w uzasadnieniu nie tylko przepisów będących podstawą

orzeczenia,

ale

także

wyjaśnienia

dlaczego

w

konkretnej

sytuacji

mają

zastosowanie powołane przepisy i w jaki sposób wpływają na to rozstrzygnięcie.

Brak takiego wyjaśnienia uniemożliwia ocenę trafności orzeczenia.

W zaskarżonym postanowieniu Sąd Apelacyjny wskazał jedynie na

zastosowaną zasadę, jako odpowiadającą przyjętej w odniesieniu do postępowania

za pierwszą instancję, co nie odpowiada wymaganiom przewidzianym dla

wskazania przyczyn wyboru zasady wzajemnego zniesienia kosztów. Nie ma

w tych motywach ustaleń dotyczących stosunku w jakim strony utrzymały się

z roszczeniem i obroną, sumy kosztów oraz porównań wskazujących na

odpowiedniość

tej

zasady,

co

uniemożliwia

dokonanie

oceny

trafności

rozstrzygnięcia. W razie utrzymania się przez powódkę z twierdzeniem, że apelacja

pozwanej została uwzględniona w zakresie 25%, to uzasadnionym będzie

zastosowanie zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów. Jeżeli natomiast

pozwana w nieznacznym jedynie zakresie, nieprzekraczającym 10%, utrzymała się

z żądaniem zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji, rozważenia wymagać będzie

włożenie na nią obowiązku poniesienia wszystkich kosztów, stosownie do art. 100

zd. 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz zakresu zaskarżenia.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie

i przekazał sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

instancji, na podstawie art. 39815 § 1 w związku z 3941 § 3 k.p.c. Orzeczenie

o kosztach postępowania zażaleniowego wynika z art. 108 § 2 w związku z art.

39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.

db