III CZ 36/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 36/13

POSTANOWIENIE

Dnia 24 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych PRInż-1 sp. z o.o.

w K.

przeciwko K. K.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 lipca 2013 r.

zażalenia pozwanego na postanowienie zawarte

w wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 marca 2012 r.,

1)

zmienia zaskarżone postanowienie o kosztach postępowań

odwoławczych zawarte w punkcie 4 wyroku w ten sposób,

że zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 10 800

(dziesięć tysięcy osiemset) zł tytułem kosztów postępowań

odwoławczych,

2)

oddala zażalenie w pozostałym zakresie,

3)

koszty postępowania zażaleniowego znosi wzajemnie

między stronami.

Uzasadnienie

Powodowe Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych PRInż - 1 Sp. z o.o. w

powództwie przeciwegzekucyjnym wytoczonym przeciwko pozwanemu K. K. i

opartym na podstawie z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. domagało się pozbawienia

wykonalności tytułu wykonawczego (wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 19

listopada 2008 r.) w zakresie uprawniającym pozwanego do prowadzenia

egzekucji świadczeń zasądzonych w tym wyroku oraz poprzedzającym go wyroku

Sądu Okręgowego w K. Powód argumentował, że pozwany mógł uzyskać

zaspokojenie zasądzonych świadczeń jedynie na warunkach układu wiążącego

powoda z wierzycielami, to znaczy po dokonaniu redukcji zobowiązań o 25%,

umorzeniu odsetek i konwersji pozostałej części zobowiązań na udziały w kapitale

zakładowym powoda. Powód podjął uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego

i zaoferował pozwanemu objęcie udziałów w tym kapitale, co stanowiło - jego

zdaniem

-

wypełnienie

obowiązków

układu,

jednak

pozwany

nie

złożył

oświadczenia o objęciu tych udziałów, natomiast wszczął egzekucję.

Sąd Okręgowy oddalił powództwo i zasądził na rzecz pozwanego koszty

procesu. Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację powoda, jednak Sąd Najwyższy

uchylił ten wyrok na skutek skargi kasacyjnej pozwanego. Po ponownym

rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 28 marca 2012 r. zmienił

orzeczenie Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że pozbawił tytuł wykonawczy

pozwanego wykonalności w zakresie, w jakim uprawniał do egzekucji 25%

zasądzonego świadczenia, które uległo redukcji na skutek postanowień układu oraz

co do kosztów procesu, które powód uiścił, a w pozostałym zakresie oddalił

apelację. Wyjaśnił, że treść układu nie została należycie uwzględniona w tytule

wykonawczym ani we wniosku egzekucyjnym pozwanego. Z tytułu kosztów

postępowania odwoławczego w punkcie 4 wyroku zasądził od powoda na rzecz

pozwanego 3 368 zł. Z uzasadnienia wynika, że Sąd Apelacyjny dokonał

rozliczenia kosztów procesu między stronami na podstawie art. 100 k.p.c. przy

przyjęciu, że powód ostatecznie wygrał sprawę w 25%, a pozwany w 75%, przy

czym poniesione koszty obejmują dwa postępowania apelacyjne i jedno kasacyjne.

Pozwany

w

zażaleniu

na

postanowienie

o

kosztach

postępowań

odwoławczych, zawarte w punkcie 4 wyroku, zarzucił błąd w ustaleniach

faktycznych, polegający na przyjęciu, że roszczenie powoda uwzględnione zostało

w 25%, wskazał też na niewłaściwe zastosowanie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 98

k.p.c. i niezastosowanie § 6 pkt 7 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 13 ust. 4 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r.,

poz. 461). Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od

powoda na jego rzecz kosztów w kwocie 19 926 zł odpowiadających trzykrotności

(za dwa postępowania

apelacyjne

i

jedno

kasacyjne)

75%

wynagrodzenia

należnego za prowadzenie sprawy, w której wartość przedmiotu zaskarżenia

przekracza 200 000 zł, powiększonego o podatek od towarów i usług oraz kosztów

postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący słusznie zarzucił, że w sprawie nie zachodziły wskazane przez Sąd

Apelacyjny podstawy do zastosowania art. 100 k.p.c. Między stronami nie

było sporu co do tego, że sumy objęte tytułem wykonawczym uległy 25%

redukcji i że tak należało interpretować umieszczone w tytule wykonawczym

zastrzeżenie, iż należne kwoty zasądzone zostały na warunkach układu. Znalazło

to odzwierciedlenie w treści wniosku egzekucyjnego pozwanego, który nie domagał

się

pełnej

kwoty

wierzytelności

lecz

ich

części

pozostałej

po

redukcji.

Także powód w uzasadnieniu powództwa przeciwegzekucyjnego powołał sumy

zredukowane, a samo powództwo opierał na zarzucie spełnienia przewidzianego

w układzie zobowiązania do przeprowadzenia konwersji niezredukowanej części

wierzytelności na udziały w spółce. Wyrok wydany przez Sąd orzekający

doprecyzowywał więc w istocie treść tytułu wykonawczego, ujętą w tym tytule

opisowo.

Rzeczywistą

ingerencję

w

tytuł

wykonawczy

stanowiło

jedynie

pozbawienie go wykonalności co do zapłaconych przez powoda kosztów procesu.

Porównanie zakresu zaskarżenia przez powoda tytułu wykonawczego z jego

ostateczną wygraną uzasadnia wprawdzie zastosowanie art. 100 k.p.c., ale jedynie

jego drugiego zdania, które umożliwia nałożenie na jedną stronę kosztów procesu,

jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania.

W konsekwencji, aczkolwiek na innej podstawie prawnej niż wskazywał skarżący

w zażaleniu, uzasadnione okazało się żądanie zmiany orzeczenia o kosztach

postępowań odwoławczych poprzez zobowiązanie powoda do zwrotu na rzecz

pozwanego poniesionych przez niego kosztów tych postępowań - apelacyjnego

i kasacyjnego.

Nieuzasadnione jest jednak stanowisko pozwanego, że przysługuje mu

dwukrotny zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym za postępowanie zakończone wydaniem wyroku uchylonego następnie przez

Sąd Najwyższy oraz za ponowne postępowanie przed Sądem Apelacyjnym

po uchyleniu jego wyroku. Postępowanie apelacyjne w rozumieniu art. 367 k.p.c.

i nast. toczy się na skutek wniesienia apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji

(art. 367 § 1 k.p.c.). Prowadzi je sąd wyższej instancji (art. 367 § 2 k.p.c.), który

rozpoznaje sprawę w zasadzie w granicach apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.) i orzeka

na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji

i w postępowaniu apelacyjnym (art. 382 k.p.c.) oraz - co do zasady - w zakresie

żądań zgłoszonych przed sądem pierwszej instancji (zmiana powództwa jest

ograniczona - art. 383 k.p.c.). Jeżeli strona przeciwna nie wniosła apelacji,

to zmiana wyroku nie może nastąpić na niekorzyść strony wnoszącej apelację

(art. 384 k.p.c.). Przedmiot postępowania apelacyjnego wyznaczają więc zgłoszone

w sprawie żądania, przedmiot i treść orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz

zakres zaskarżenia apelacją. Po uchyleniu wyroku sądu apelacyjnego i przekazaniu

sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania przez Sąd Najwyższy te elementy

pozostają tożsame, co najwyżej - w razie częściowego uchylenia wyroku sądu

odwoławczego - ponownemu badaniu podlegać będzie mniejszy wycinek sporu.

Przedmiotem rozpoznania pozostanie jednak ta sama sprawa i prawidłowość tego

samego orzeczenia sądu pierwszej instancji zaskarżonego tą samą apelacją.

Postępowanie apelacyjne prowadzące do wydania wyroku uchylonego następnie

przez Sąd Najwyższy oraz postępowanie apelacyjne toczące się po jego uchyleniu

i przekazaniu sprawy sądowy odwoławczemu do ponownego rozpoznania nie są

więc

odrębnymi

postępowaniami

apelacyjnymi,

lecz

stanowią

ciągłość

poświęconą rozpoznaniu jednej apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 10 lutego 2011 r., IV CZ 109/10, nie publ., z dnia 6 kwietnia 2011 r., I CZ

108/10, nie publ. i z dnia 13 czerwca 2012 r., II CZ 40/12, Lex nr 1231319).

W postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym pozwany był reprezentowany

przez

adwokata.

Podlegającą

zaliczeniu

do

kosztów

procesu

wysokość

wynagrodzenia tego pełnomocnika w postępowaniu apelacyjnym określają przepisy

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Rozporządzenie w § 13 ust. 1

pkt 2 określa minimalne stawki „za prowadzenie spraw w postępowaniu

apelacyjnym", zaś w § 13 ust. 4 pkt 2 stawki za sporządzenie i wniesienie skargi

kasacyjnej, jako odpowiednią część wynagrodzenia za prowadzenie sprawy

danego rodzaju, wyznaczając dolną granicę należnego wynagrodzenia. Pozwany

ma rację, że wartość przedmiotu zaskarżenia przekraczała 200 000 zł, wobec

czego wysokość wynagrodzenia za postępowanie apelacyjne oraz kasacyjne

powinna być odkreślona jako procent od wynagrodzenia przewidzianego w § 6 pkt

7 rozporządzenia. Pozwanemu przysługiwała zatem z tytułu zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym kwota 10 800 zł,

niepowiększona o podatek od towarów i usług, ponieważ pozwany nie korzystał

z pomocy prawnej świadczonej z urzędu - nie stosuje się więc do niego § 2 ust. 3

rozporządzenia. Zaskarżone postanowienie o kosztach należało zatem zmienić

poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego wskazanej kwoty (art. 394 1

§ 3 k.p.c. w zw. z art. 39816 k.p.c.).

W pozostałej części zażalenie pozwanego okazało się nieuzasadnione

i podlegało oddaleniu na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c.

O kosztach postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym

orzeczono na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821, art. 391 § 1 i art. 100

zd. 1 k.p.c. Żądania zawarte w zażaleniu pozwanego zostały uwzględnione jedynie

w części, co - przy porównaniu kosztów poniesionych przez obydwie strony

w tym postępowaniu - uprawniało do wzajemnego zniesienia tych kosztów między

stronami.

jw