III CZ 36/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 36/10

POSTANOWIENIE

Dnia 23 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa L. P., A. P., A. P. i M. P.

przeciwko G. P. i K. Z.

o wydanie i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 września 2010 r.,

zażalenia powódki L. P.

na wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 26 lutego 2010 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala zażalenie i zasądza od powódki L. P. na rzecz pozwanych solidarnie kwotę

(sto

dwadzieścia)

złotych

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 26 lutego 2010 r. została oddalona

apelacja powódki L. P. od wyroku Sądu Rejonowego w K. w sprawie o wydanie i zapłatę

przeciwko G. P. i K. Z. Zgodnie z wynikiem postępowania apelacyjnego zasądzone

zostało od powódki na rzecz pozwanych 1 200 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu

za drugą instancję.

Powódka złożyła zażalenie na postanowienie o obciążeniu jej obowiązkiem

zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, zarzucając Sądowi drugiej instancji

naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zachodzą

szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające odstąpienie od zasądzenia

kosztów postępowania odwoławczego. W odpowiedzi na zażalenie pozwani wnieśli o

jego oddalenie z zasądzeniem kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest niezasadne.

Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może

zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle

kosztami. Przepis ten stanowi zatem wyjątek od zasady obciążania kosztami

postępowania stronę przegrywającą proces (art. 98 k.p.c.). Na osobie oczekującej

zwolnienia z poniesienia kosztów ciąży obowiązek wykazania, że spełniła przesłanki

wskazane w art. 102 k.p.c.

Skarżąca była zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych w całości w toku

procesu, ale jak zgodnie twierdzi się w orzecznictwie i doktrynie nie stanowi to

automatycznie o wystąpieniu szczególnie uzasadnionego wypadku, który pociągałby za

sobą automatycznie zastosowanie przez sąd art. 102 k.p.c. (postanowienie SN z dnia 11

lutego 2010 r., I CZ 112/09, Lex nr 564753). Poza tym okoliczności uprawniające do

zastosowania powołanego przepisu ocenia sąd i następuje to niezależnie od

przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie SN z dnia 27 stycznia

2010 r., II CZ 88/09, Lex nr 578136).

Z tego wynika, że strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów powinna

dowieść, iż zachodzą przesłanki uprawniające sąd do zastosowania art. 102 k.p.c., czyli

„uzasadnione okoliczności”, które mają być ponadto „szczególne”, a więc wyjątkowe, w

takim właśnie znaczeniu zasługujące na uwzględnienie, skoro strona postępowania na

korzyść której zapadło rozstrzygnięcie ma nie otrzymać zwrotu poniesionych przez

siebie kosztów. Konieczne jest zatem odrębne uzasadnienie zastosowania art. 102

k.p.c., nie tożsame z okolicznościami zwolnienia strony od kosztów sądowych; to

zwolnienie nie stanowi jednoczesnego powodu do nieobciążania kosztami związanego z

wynikiem postępowania sądowego. Odwołanie się tylko, jak w niniejszej sprawie do

sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej, w tym do braku przez nią majątku, co ogólnie

stanowiło przyczynę wcześniejszego zwolnienia od kosztów sądowych, jak też do

konieczności zwrotu przez nią kosztów postępowania stronie wygrywającej proces przed

Sądem pierwszej instancji, nie stanowią same przez się, jak by to miało wynikać z

zażalenia o wypadku szczególnie uzasadnionym, uprawniającym sąd do zastosowania

art. 102 k.p.c.

Innych okoliczności, które mogą być wzięte pod uwagę skarżąca nie wskazała.

Całkiem chybione jest uważanie za takie okoliczności, powoływane w zażaleniu

przekonanie skarżącej, że miała ona rację wnosząc powództwo, ponieważ mimo

korzystania z pomocy przyznanego jej z urzędu profesjonalnego pełnomocnika i

niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, do którego zostało

sporządzone pisemne uzasadnienie, zdecydowała się wnieść apelację. Ponadto, wbrew

twierdzeniom zażalenia, samego wniesienia powództwa nie można w ogóle rozpatrywać

w kategoriach zawinienia lub niezawinienia skarżącej, płynącego z niewiedzy powódki o

zasadności prawnej zgłaszanego roszczenia, co miałoby także przemawiać za nie

poniesieniem przez nią kosztów postępowania przed sądem drugiej instancji.

Z tych względów zażalenie na podstawie art. 394 1 § 3 w związku z art. 98, 391 §

1 i 39821 k.p.c. zostało oddalone z zasądzeniem na rzecz pozwanych kosztów

postępowania zażaleniowego na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3, art.

39821 i art. 391 § 1 k.p.c.