III CZ 35/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 35/09

POSTANOWIENIE

Dnia 4 września 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa E.K.

przeciwko P. S.A.,

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 września 2009 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. w sprawie z powództwa E.K. przeciwko P. S.A. o

zapłatę, postanowieniem z dnia 29 maja 2007 r. zwolnił powódkę od kosztów

sądowych w sprawie.

Powódka E.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w

osobie adwokata A.M.,

wniosła w dniu 25 maja 2009 r. skargę kasacyjną od

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 18 lutego 2009 r. Skarga kasacyjna nie została

opłacona, bowiem – jak wyjaśniono w piśmie procesowym – powódka została

zwolniona od kosztów sądowych postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 29

maja 2007 r.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 4 czerwca 2009 r. odrzucił skargę

kasacyjną powódki, wskazując w uzasadnieniu na treść przepisu art. 130 2 § 3

k.p.c., według którego sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty pismo

wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego środki

odwoławcze lub środki zaskarżenia podlegające opłacie w wysokości stałej lub

stosunkowej

obliczonej

od

wskazanej

przez

stronę

wartości

przedmiotu

zaskarżenia. Nadto Sąd Apelacyjny, powołując się w tym zakresie na orzecznictwo

Sądu Najwyższego wyjaśnił, że wprawdzie powódka była zwolniona od kosztów

sądowych, to jednak zwolnienie to nie obejmuje postępowania kasacyjnego. Skoro

zatem wniesiona przez powódkę skarga kasacyjna podlegała opłacie w wysokości

stosunkowej od wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia, nie została opłacona,

ani nie zawierała wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, podlegała

odrzuceniu.

W zażaleniu na powyższe postanowienie powódka zarzuciła naruszenie art.

1302 § 3 k.p.c. przez błędną jego interpretację i zastosowanie oraz art. 100 ustawy

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przez jego nie zastosowanie.

Zarzucając powyższe powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kwestia czasowego

zakresu obowiązywania

zwolnienia od kosztów

sądowych w postępowaniu cywilnym była już przedmiotem licznych wypowiedzi

Sądu Najwyższego, który w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca

2008 r. III CZP 142/07, (OSNC 2008, nr 11, poz. 122) ostatecznie opowiedział się

za poglądem, że zwolnienie strony od kosztów sądowych w sprawie, przyznane

w

postępowaniu przed sądem powszechnym, nie obejmuje postępowania

kasacyjnego. W uzasadnieniu powołanej uchwały, której została nadana moc

zasady prawnej,

Sąd Najwyższy trafnie wyjaśnił, że: „ zwolnienie od kosztów

przyznawane jest na potrzeby konkretnej sprawy i ma charakter tymczasowy.

Kwestia kosztów sądowych, których strona nie miała obowiązku uiścić, zostaje

ostatecznie "załatwiona" w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, przez ich

rozliczenie zgodnie z regułami wskazanymi w art. 113 u.k.s.c. Orzeczenie

merytoryczne kończące postępowanie w sprawie koncentruje w sobie wyniki całego

poprzedzającego je postępowania, stanowiąc wypadkową wszystkich czynności

procesowych. Należy do nich zaliczyć także przyznanie zwolnienia od kosztów

sądowych, które pochłonięte zostaje przez uprawomocnienie się orzeczenia

rozstrzygającego istotę sprawy. Wraz z uprawomocnieniem się orzeczenia

kończącego postępowanie w sprawie, co jest równoznaczne z jej zakończeniem,

odpada cel przyznania zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

Innymi słowy, rozstrzygnięcie o kosztach w wyroku powoduje bezprzedmiotowość

udzielonego zwolnienia”. Jednocześnie dążąc do umocnienia oddziaływania

podjętej uchwały oraz ujednolicenia praktyki, a także do uniknięcia komplikacji,

które mogłyby nastąpić na skutek stosowania uchwały, Sąd Najwyższy rozważył

także zakres jej związania - jako zasady prawnej - w czasie i przyjął, że dokonana

w uchwale wykładnia ma zastosowanie na przyszłość od dnia jej podjęcia.

W związku z tym należy uwzględnić, że od dnia podjęcia uchwały do dnia

wniesienia skargi kasacyjnej upłynął prawie rok.

W niniejszej sprawie przyznane wcześniej zwolnienie od kosztów sądowych

wygasło wraz z zakończeniem postępowania w sprawie z chwilą wydania przez

sąd drugiej instancji prawomocnego orzeczenia. W konsekwencji powódka

wnosząc skargę kasacyjną obowiązana była uiścić stosowną opłatę, ewentualnie

powinna złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu

kasacyjnym. Ponieważ te czynności nie zostały podjęte, Sąd drugiej instancji trafnie

na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. odrzucił nie opłaconą skargę kasacyjną.

Art. 1302 § 3 k.p.c., na którego podstawie zostało wydane zaskarżone

orzeczenie został wprawdzie uchylony przez art. 1 pkt 3) lit. a) ustawy z dnia

5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 234, poz. 1571). Przepis ten obowiązywał

jednak w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia (art. 8 ust. 1 ustawy) i został

prawidłowo zastosowany w sprawie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. rozstrzygnął jak w sentencji.