III CZ 32/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 32/13

POSTANOWIENIE

Dnia 27 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie ze skargi Z. G. o wznowienie postępowania

w sprawie z powództwa T. M.

przeciwko Z.G.

o zapłatę zakończonej prawomocnym nakazem zapłaty Sądu Okręgowego

w K. z dnia 25 kwietnia 2001 r., sygn. Akt […],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 czerwca 2013 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 stycznia 2013 r.,

1) uchyla zaskarżone postanowienie w części odrzucającej

apelację,

2) odrzuca zażalenie w pozostałym zakresie,

3) pozostawia

rozstrzygnięcie

zażaleniowego

sądowi

o

kosztach

wydającemu

postępowanie w sprawie.

Uzasadnienie

postępowania

orzeczenie

kończące

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 24 stycznia 2013 r. (1) odrzucił

ponowny wniosek pozwanej o zwolnienie od kosztów sądowych, (2) odrzucił

apelację pozwanej Z. G. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 16 lutego 2012

r., oddalającego skargę pozwanej o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym nakazem zapłaty z dnia 25 kwietnia 2001 r., wydanym w

postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w K., którym nakazano pozwanej

zapłatę na rzecz powoda T. M. kwoty 500.000 zł wraz z odsetkami.

Sąd Apelacyjny wskazał, że pozwana została zwolniona od obowiązku

uiszczenia opłaty od apelacji w ½ części postanowieniem Sądu Okręgowego w K.

z dnia 14 maja 2012 r., które stało się prawomocne z dniem oddalenia

postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 24 lipca 2012 r. zażalenia pozwanej.

Pozwana została wezwana przez Sąd Okręgowy do uiszczenia brakującej opłaty od

apelacji w kwocie 5.000 zł., co uczyniła w terminie tygodniowym od doręczenia

wezwania. Sąd Apelacyjny - badając ponownie zachowanie wymogów formalnych

apelacji - stwierdził, że opłata uiszczona przez pozwaną była nieodpowiednia.

Wartość przedmiotu zaskarżenia apelacji wynosiła bowiem 500.000 zł, stąd połowa

opłaty od apelacji powinna odpowiadać kwocie 12.500 zł. W związku z tym

pozwana została wezwana do uzupełnienia opłaty od apelacji w kwocie 7.500 zł w

terminie tygodniowym, pod rygorem odrzucenia apelacji. W odpowiedzi pozwana

zgłosiła ponowny wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, w tym od

uzupełniającej opłaty od apelacji. Uznając, że ponowny wniosek pozwanej o

zwolnienie od kosztów sądowych został oparty na tych samych okolicznościach, co

wniosek poprzedni, Sąd Apelacyjny odrzucił go na podstawie art. 107 ust. 2 zd.

pierwsze u.k.s.c. a przyjmując, w myśl art. 112 ust. 4 u.k.s.c., że wniosek ten, jako

ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oparty na tych samych

okolicznościach, nie miał wpływu na bieg terminu do opłacenia apelacji.

Konsekwentnie Sąd Apelacyjny w oparciu o art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c. odrzucił

apelację, jako nieopłaconą.

Postanowienie

Sądu

Apelacyjnego

zaskarżyła

zażaleniem

pozwana

oznaczając zakres zaskarżenia jako „w całości”. Wnosząc o jego uchylenie

i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego zarzuciła naruszenie art. 1303

§ 1 i 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. polegające na wezwaniu do uzupełnienia opłaty od

apelacji, pod rygorem odrzucenia, po doręczeniu odpisu apelacji stronie przeciwnej,

zamiast prowadzenia sprawy bez wstrzymywania biegu postępowania i orzeczenia

o obowiązku uiszczenia opłaty w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji.

Na podstawie art. 380 k.p.c., niezależnie od zaskarżenia wprost, skarżąca

zakwestionowała również prawidłowość postanowienia o odrzuceniu ponownego

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc naruszenie art. 112 ust. 4

u.k.s.c. poprzez przyjęcie, że jej wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczenia

uzupełniającej opłaty od apelacji został oparty na tych samych okolicznościach, jak

wniosek poprzedni.

Sąd Najwyższy zważył:

Zażalenie

jest

zasadne

w

skierowanej

przeciwko

postanowieniu

o odrzuceniu apelacji. Trafnie podnosi skarżąca, że art. 1303 § 2 k.p.c. znajduje, na

podstawie art. 391 § 1 k.p.c., odpowiednie zastosowanie w postępowaniu

apelacyjnym. W myśl tego przepisu w przypadku, gdy obowiązek uiszczenia lub

uzupełnienia opłaty powstał na skutek rozszerzenia lub innej zmiany żądania,

z innych przyczyn niż wymienione w § 1, tj. z innych przyczyn, niż na skutek

ustalenia przez sąd wyższej wartości przedmiotu sporu, cofnięcia zwolnienia od

kosztów sądowych albo uchylenia kurateli, przewodniczący obowiązany jest

wezwać zobowiązanego do uiszczenia należnej opłaty w terminie tygodnia. W razie

bezskutecznego

upływu

terminu,

sąd

powinien

prowadzić

sprawę

bez

wstrzymywania biegu postępowania, a o obowiązku uiszczenia opłaty orzec

w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, stosując odpowiednio zasady

obowiązujące przy zwrocie kosztów procesu. W przepisie tym, mając na względzie

potrzebę sprawnego zakończenia postępowania które opóźniłoby usuwanie braków

fiskalnych pism procesowych w sytuacji, gdy sprawa przeszła już przez etap

wstępny, który miał na celu usunięcie m.in. takich braków przyjęto, jako wyjątek od

zasady, możliwość rozpoznawania sprawy na skutek środka odwoławczego, od

którego nie została uiszczona należna opłata. Wskazana funkcja tego przepisu

uwidacznia się wyraźnie w niniejszej sprawie, w której brak fiskalny apelacji został

przeoczony na etapie kontroli wstępnej dokonywanej przez przewodniczącego,

a Sąd Apelacyjny odroczył rozprawę apelacyjną jedynie ze względu na niepełne

opłacenie apelacji przez pozwaną. Wprawdzie apelacja dotknięta była brakiem

fiskalnym już od chwili jej wniesienia, jednak biorąc pod uwagę okoliczność,

że pozwana nie była reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem

lub radcą prawnym, na podstawie art. 112 ust. 2 u.k.s.c. należało przeprowadzić

postępowanie naprawcze, zmierzające do jego usunięcia. Pozwana powinna być

wezwana do uiszczenia brakującej opłaty od apelacji, tak jak to uczynił Sąd

Okręgowy, co aktualizowało ciążący na niej obowiązek uiszczenia tej opłaty.

Skoro treść zarządzenia wzywającego do uiszczenia brakującej opłaty wadliwie

określała ten obowiązek na kwotę 5.000 zł, co do tej kwoty wezwanie było

skuteczne. Obowiązek uzupełnienia opłaty o dalszą kwotę 7.500 zł zaktualizował

się po wezwaniu przez przewodniczącego w Sądzie Apelacyjnym. Z tych przyczyn

należało przyjąć, że w rozumieniu art. 1303 § 2 k.p.c. obowiązek uzupełnienia

opłaty powstał względem pozwanej z innych przyczyn, niż przewidziane w § 1 tego

przepisu, nie wstrzymywał biegu postępowania apelacyjnego, a nieuzupełnienie

przez pozwaną opłaty prowadzić mogło jedynie do orzeczenia o obowiązku jej

uiszczenia w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, przy odpowiednim

zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu, a nie do

odrzucenia apelacji. Zastosowania art. 1303 § 2 k.p.c. nie usprawiedliwiała

podniesiona przez pozwaną okoliczność, że obowiązek uzupełnienia opłaty od

apelacji pozwanej powstał po doręczeniu odpisu apelacji stronie przeciwnej.

Wysłanie odpisu apelacji stronie przeciwnej nie może przeszkadzać odrzuceniu

apelacji przez sąd drugiej instancji ze względu na nieusunięcie jej braków fiskalnych,

skoro w myśl art. 371 k.p.c. doręczenia apelacji stronie przeciwnej dokonuje sąd

pierwszej instancji, a następnie przedstawia akta sprawy sądowi drugiej instancji, który

na podstawie art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c. uprawniony jest do jej ponownej kontroli

oraz odrzucenia, m.in. ze względu na nieusunięcie braków fiskalnych. W tym zatem

zakresie wyłączone jest stosowanie w postępowaniu apelacyjnym art. 1303 § 2 k.p.c.

Niemniej trafność zarzutu naruszenia tego przepisu w pozostałym zakresie

w zw. z art. 391

§

k.p.c.

była

wystarczającą

przyczyną

uwzględnienia

zażalenia i czyniła zbędną ocenę zasadności stanowiska Sądu odwoławczego

w przedmiocie tożsamości podstaw wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych

składanych przez pozwaną.

Zażalenie podlega odrzuceniu w części zaskarżającej bezpośrednio

postanowienie o odrzuceniu ponownego wniosku pozwanej o zwolnienie od

kosztów sądowych – jako niedopuszczalne.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 15 § 1 zd. pierwsze

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. oraz art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.,

postanowił jak wyżej.

O kosztach postępowania zażaleniowego postanowiono zgodnie z art. 108

§ 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 oraz art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.