III CZ 31/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 31/06

POSTANOWIENIE

Dnia 7 czerwca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa E. P.

przeciwko F. Bank

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 czerwca 2006 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 marca 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 26 stycznia 2006 r. oddalił wniosek

powoda E. P. o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej wskazując w jego

uzasadnieniu, że złożone przez powoda oświadczenie obejmujące dane o jego

stanie rodzinnym, majątku i dochodach (art. 113 § 1 k.c.) jest tak lakoniczne, iż nie

pozwala na ocenę jego faktycznej sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu budzi ono

poważne wątpliwości, gdyż wynika z niego, że powód niczego nie posiada i nie ma

żadnego dochodu, podczas gdy oczywistym jest, że musi mieć jakieś źródło

dochodu, którego nie ujawnia. Do obowiązków sądu nie należy natomiast dokładne

badanie sytuacji finansowej strony, a jedynie ocena czy oświadczenie jest

dostateczne do zwolnienia od kosztów.

Postanowieniem z dnia 8 marca 2006 r. Sąd ten odrzucił skargę kasacyjną

powoda, od której mimo wezwania nie została uiszczona należna opłata (art. 16

ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych, Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88).

W zażaleniu na to postanowienie powód wnosił o jego „zmianę uchylenie

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny"

zarzucając, że zostało ono wydane w wyniku uprzedniego całkowicie błędnego

rozstrzygnięcia Sądu w zakresie odmowy zwolnienia go od wpisu od skargi

kasacyjnej, który nie badając nawet dokładnie jego sytuacji finansowej oddalił

wniosek.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z uwagi na znaczenie instytucji zwolnienia od kosztów sądowych dla

zapewnienia prawa do sądu, wniosek strony o udzielnie zwolnienia powinien być

rozpatrzony z należytą starannością, a w razie jego oddalenia uzasadnienie

stanowiska

sądu

powinno

wskazywać

przyczyny odmiennej oceny stanu

faktycznego przyjętego wcześniej w tym samum postępowaniu za podstawę

uwzględnienia takiego wnioski.

Powód korzystał ze zwolnienia od kosztów w zakresie opłaty od apelacji

(w takiej samej wysokości 43.015,70 zł), które zostało mu udzielone w oparciu

oświadczenie o identycznej treści jak złożone do wniosku o zwolnienie od wpisu do

skargi kasacyjnej. Z oświadczenia wynika, że nie ma majątku, ani żadnych

dochodów i oszczędności.

Uznanie oświadczenia za dostateczne do zwolnienia od kosztów należy do

sądu, który może żądać dodatkowych wyjaśnień pisemnych lub ustnych.

W wypadkach wątpliwych nie jest wyłączone dochodzenie z urzędu, lub żądanie

przedstawienia dokumentów.

Wymóg dołączenia oświadczenia koniecznego do ubiegania się o zwolnienie

od kosztów sądowych, obejmującego dane o stanie rodzinnym, majątku dochodach

i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie sporządzonego według

ustalonego wzoru wynika z art. 102 ust. 2 ustawy o kosztach cywilnych w sprawach

cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz. U. Nr 167, poz. 1398). Ustawa weszła w życie

2 marca 2006 r. i nie ma w sprawie zastosowania (art. 149 ustawy). W stanie

prawnym w niej obowiązującym kwestię tę regulował art. 113 § 1 k.p.c., który nie

przewidywał obowiązku złożenia oświadczenia co do źródeł utrzymania, ani też

obowiązku sporządzenia oświadczenia według ustalonego wzoru. Złożone przez

powoda do wniosku o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej oświadczenie

sporządzone zostało według wzoru ustalonego przez Sąd Okręgowy w L., który nie

przewidywał podania źródeł utrzymania (k. 404), a dane w nim zawarte okazały się

wystarczające dla udzielenia powodowi zwolnienia od wpisu od apelacji. Brak

wskazania w nim przez powoda źródeł utrzymania uprawniał Sąd Apelacyjny do

powzięcia wątpliwości co tego czy jego oświadczenie jest dostateczne dla

uzyskania zwolnienia jednak nie dawał podstawy, bez uprzedniego ich wyjaśnienia,

do uznania, że powód je ukrywa, ze skutkiem w postaci oddalenia wniosku.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie (art. 386

§ 4 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.).

jc