III CZ 28/25 · Sąd Najwyższy

III CZ 28/25 POSTANOWIENIE 25 września 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Piotr Telusiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 25 września 2025 r. w Warszawie‎zażalenia S.K.‎na wyrok Sądu Okręgowego w Opolu‎z 15 listopada 2024 r., II Ca 388/24,‎w sprawie z powództwa S.K.‎przeciwko A. S.A. w W.‎o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego, oraz w sprawie z powództwa A. S.A. w W. przeciwko S.K.o zapłatę, uchyla zaskarżony wyrok pozostawiając rozstrzygnięcie ‎o kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. (M.M.) UZASADNIENIEWyrokiem z 15 listopada 2024 r.

Sąd Okręgowy w Opolu, na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Prudniku z 30 stycznia 2024 r., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Rejonowemu w Prudniku do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Na powyższy wyrok zażalenie wniósł powód (pozwany wzajemny), zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 379 pkt 4 k.p.c. (przy czym z uzasadnienia wynika, że zarzut dotyczył pkt 5) i art. 192 pkt 3 k.p.c. oraz art. 386 § 4 k.p.c.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia, przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c., Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd drugiej instancji prawidłowo przyjął, że zachodzi jedna z przyczyn uzasadniająca uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, objętych art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Zażalenie nie zmierza do oceny zasadności żądania pozwu ani apelacji, czy merytorycznego stanowiska prawnego sądu drugiej instancji.

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy wskazał, że „zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania”, Uzasadniając swoje stanowisko Sąd Okręgowy zauważył, że Sąd Rejonowy nie nadał biegu wnioskowi złożonego przez H. w W., w piśmie procesowym z 22 lipca 2021 r. (k. 203 i następne akt), o możliwości zmiany strony w procesie przez wejście nabywcy na miejsce zbywcy, która jest uwarunkowana wyrażeniem zgody przez stronę przeciwną nie znajdują potwierdzenia. W wyniku tego, według Sądu Okręgowego, nabywca wierzytelności został pozbawiony możności obrony swoich praw.Zgodnie z art. 379 § 5 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

Zgodnie z przyjętym orzecznictwem nieważność postępowania z powodu pozbawienia możności obrony praw zachodzi tylko w stosunku do strony w znaczeniu prawnotechnicznym, a nie w stosunku do podmiotu, który nie uzyskał przymiotu strony, choćby postępowanie bezpośrednio go dotyczyło. Inaczej mówiąc, nie można mówić o pozbawieniu możności obrony swych praw strony, której brak (postanowienie SN z 10 marca 2015 r., II PZ 29/14). Jest oczywiste, że skoro w przepisie użyto pojęcia "strona", to nadano mu prawnoprocesowe znaczenie; stroną jest jedynie osoba uczestnicząca w procesie w tym charakterze, (jako powód lub pozwany), nie osoba, która powinna lub może być stroną.

Nie istnieje status strony w ujęciu abstrakcyjnym; konkretna osoba staje się stroną dopiero wskutek wytoczenia powództwa, pozwania lub wstąpienia do sprawy w takiej właśnie roli. (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2010 r., III CZP 112/09 OSNC 2010 nr 7-8, poz. 98).Zatem niepodjęcie, w trybie art. 192 pkt 3 k.p.c., przez Sąd Rejonowy czynności względem wniosku nabywcy wierzytelności, choć wadliwe, nie prowadzi do nieważności postępowania. Pamiętać należy, że art. 192 pkt 3 k.p.c. stanowi, że z chwilą doręczenia pozwu zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy.

Wyrok wydany z udziałem zbywcy odnosi bezpośredni skutek wobec nabywcy. Jest to przypadek tzw. prawomocności rozszerzonej, co przejawia się w tym, że można w stosunku do nabywcy (lub przez nabywcę) uzyskać klauzulę wykonalności (M. Manowska (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), Komentarz do art. 192 k.p.c.). Uwzględniając przedstawioną argumentację, zarzut naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c. należało uznać za zasady. W kontekście naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. należy wskazać, że Sąd Okręgowy podkreślił, że „procedowanie Sądu Rejonowego pozostaje w sprzeczności z istotą procesu kontradyktoryjnego”.

Słusznie również zauważył, że „Sąd Rejonowy dokonując rekonstrukcji stanu faktycznego, opierając się jedynie na dowodach z dokumentów naruszył zasady pokreślone w przepisach art. 232 k.p.c. w związku z art. 243 k.p.c. …”. Zasygnalizował jednocześnie „brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, co wynika na przyznania waloru wiarygodności twierdzeniom pozwu, przy braku postępowania dowodowego, w tym przede wszystkim w zakresie dowodów osobowych.”Przy uwzględnieniu przywołanego stanowiska, zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c., okazał się niezasadny.

Sąd drugiej instancji mógł uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, gdyż wydanie wyroku wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.Uwzględniając zatem zasadność jednego z podniesionych zarzutów, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39815 § 1 oraz - co do kosztów postępowania - art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., orzekł, jak w sentencji. (M.M.)[a.ł]‎