III CZ 27/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 27/11

POSTANOWIENIE

Dnia 20 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

w sprawie z wniosku Janiny K.

przy uczestnictwie Wandy Ż. I in.

o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 maja 2011 r.,

zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 1 lutego 2011 r.,

1)

odrzuca zażalenie w części obejmującej zmianę przez

Sąd Okręgowy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

przed Sądem pierwszej instancji (punkt 2 zaskarżonego

orzeczenia);

2)

oddala zażalenie w pozostałej części.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek

Janiny K. o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie nieruchomości określonej bliżej

we wniosku i ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane

ze swoim udziałem w sprawie.

Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni oraz zażalenia uczestników

postępowania Wandy Ż. i Waldemara B. na rozstrzygniecie o kosztach

postępowania, Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 1 lutego 2011 r.: po pierwsze

oddalił apelację, po drugie uwzględniając zażalenie Wandy Ż. zmienił częściowo

rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego o kosztach postępowania w ten sposób, że

zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki Wandy Ż.

kwotę 1217 zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania stwierdzając, że w pozostałym zakresie

strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, po

trzecie odrzucił zażalenie Waldemara B. i po czwarte zasądził od wnioskodawczyni

na rzecz uczestników Wandy Ż. i Waldemara B. kwotę 600 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania odwoławczego.

Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania Sąd Okręgowy

stwierdził, że w sprawie zachodziły podstawy do odstąpienia od wyrażonej w art.

520 § 1 k.p.c. reguły ponoszenia przez każdego uczestnika kosztów postępowania

nieprocesowego związanych z jego udziałem w sprawie, bowiem interesy

wnioskodawczyni i uczestników postępowania Wandy Ż. i Waldemara B. były

niewątpliwie sprzeczne. Wnioskodawczyni dążyła do stwierdzenia na jej rzecz

nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, a uczestnicy sprzeciwiali się

temu w toku całego postępowania. Sąd wskazał też, że między stronami toczyły się

już inne sprawy sądowe, w których potwierdzono prawo do nieruchomości

poprzedników

prawnych

uczestniczki.

o zasiedzenie

złożonego

przez

W

tej

sytuacji

wnioskodawczynię

oddalenie

uzasadniało

wniosku

orzeczenie

o kosztach postępowania na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. i zasądzenie ich od

wnioskodawczyni na rzecz uczestników postępowania.

Pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł zażalenie na zawarte w powyższym

postanowieniu rozstrzygnięcie o „kosztach zastępstwa adwokackiego” stwierdzając,

że zaskarża postanowienie w jego ustępach 2 i 4.

Zarzucił naruszenie art. 520 § 3 k.p.c. przez uznanie, że oddalenie wniosku

i apelacji uzasadnia automatycznie zastosowanie tego przepisu oraz przez uznanie,

że złożone przez uczestników zażalenie na orzeczenie o kosztach zastępstwa

adwokackiego za I instancję pochodzi od osób uprawnionych, co było

kwestionowane w toku rozprawy apelacyjnej.

Wskazał między innymi, że wnioskodawczyni, która przez 51 lat była

posiadaczką nieruchomości i nie uzyskała ochrony swoich praw w innych

wytoczonych postępowaniach sądowych, wystąpiła z wnioskiem o zasiedzenie,

a uczestnicy w każdej ze spraw przedstawiali różne czasokresy użytkowania

spornej nieruchomości i przedstawiali świadków, którym Sąd dawał wiarę.

Wnosił o uchylenie postanowienia o kosztach i przekazanie w tym zakresie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego

przysługuje jedynie na postanowienie co do kosztów procesu, które nie były

przedmiotem

rozstrzygnięcia

Sądu

pierwszej

instancji,

a

więc

jedynie

na rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania apelacyjnego, bo tylko o kosztach

tego

postępowania

rozstrzyga

po

raz

pierwszy

Sąd

drugiej

instancji.

Nie przysługuje zatem zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie Sądu

drugiej instancji orzekające o kosztach postępowania przed Sądem pierwszej

instancji w wyniku rozpoznania zażalenia strony czy uczestnika na takie

rozstrzygniecie podjęte przez Sąd pierwszej instancji. Z tych przyczyn zażalenie

wnioskodawczyni

w

zakresie

obejmującym

punkt

postanowienia

Sądu

Okręgowego, w którym Sąd ten, w wyniku zażalenia uczestniczki, zmienił

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem pierwszej instancji, podlega

odrzuceniu jako niedopuszczalne (art. 373 w zw. z art. 397 § 2 i art. 398 21 k.p.c.).

W pozostałej części zażalenie należy uznać za nieuzasadnione.

Zasady orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego określone są

w art. 520 k.p.c. i różnią się od zasad orzekania o kosztach procesu. Wynika to

z faktu, że w wielu sprawach toczących się w postępowaniu nieprocesowym

interesy uczestników są wspólne i trudno mówić o uczestnikach wygrywających lub

przegrywających sprawę. W wielu też sprawach postępowanie wszczynane jest

z urzędu w interesie publicznym lub w interesie wszystkich uczestników. W takich

sytuacjach regułą jest rozstrzyganie o kosztach postępowania nieprocesowego

w sposób określony w art. 520 § 1 k.p.c., a więc przez stwierdzenie, że każdy

uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Jeżeli jednak uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku

postępowania lub interesy ich są sprzeczne, wówczas brak podstaw do stosowania

zasady przewidzianej w art. 520 § 1 k.p.c. i sąd może stosunkowo rozdzielić

obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości (§ 2),

a w razie sprzeczności interesów i oddalenie lub odrzucenia wniosku, sąd może

nałożyć na uczestnika, którego wniosek został oddalony lub odrzucony obowiązek

zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika (§ 3).

Ta ostatnia sytuacja nie różni się od typowych sytuacji występujących w procesie,

gdzie sprzeczność interesów stron jest regułą i w zakresie orzekania o kosztach

obowiązuje zasada odpowiedzialności za wynik procesu. Także w razie

sprzeczności interesów uczestników postępowania nieprocesowego i oddalenia

wniosku uzasadnione jest orzeczenie o kosztach postępowania zgodnie z zasadą

odpowiedzialności za wynik sprawy, a więc zgodnie z regułą określoną w art. 520

§ 3 zd. 1 k.p.c.

Nie ulega wątpliwości, że jedną ze spraw nieprocesowych, w których

występuje sprzeczność interesów jest sprawa o stwierdzenie nabycia własności

nieruchomości

przez

zasiedzenie,

jeżeli

właściciel

nieruchomości

oponuje

przeciwko wnioskowi. Jak stwierdził Sąd Najwyższy między innymi w orzeczeniach

z dnia 3 grudnia 1959 r. 2 CR 859/58 (OSN 1961 r., nr 2, poz. 45) oraz z dnia

19 listopada 2010 r. III CZ 46/10 i III CZ 47/10 (niepubl.) w sprawach takich

powstaje wyraźna kontradykcja co do oczekiwanego wyniku sprawy, gdyż

wnioskodawca oczekuje uwzględnienia wniosku, a będący w opozycji uczestnik

jego oddalenia. W razie oddalenia wniosku o zasiedzenie dochodzi do przegrania

sprawy przez wnioskodawcę, co uzasadnia obciążenie go kosztami postępowania,

zgodnie z art. 520 § 3 k.p.c.

W rozpoznawanej sprawie wystąpiła taka właśnie sytuacja, gdyż

wnioskodawczyni przegrała sprawę o zasiedzenie w obu instancjach. Orzeczenie

o kosztach postępowania apelacyjnego zgodnie z art. 520 § 3 zd. 1 k.p.c. było

zatem uzasadnione.

Jednocześnie trzeba stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, by zachodziły

podstawy przewidziane w art. 102 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. do nie obciążenia jej

kosztami postępowania apelacyjnego lub nałożenia na uczestników obowiązku

poniesienia tych kosztów na podstawie art. 520 § 3 zd. 2 k.p.c.. Wskazane przez

nią w zażaleniu okoliczności (długotrwałość posiadania przez nią nieruchomości,

nie uzyskanie ochrony w innych postępowaniach, podawanie przez uczestników w

różnych sprawach innych okresów użytkowania nieruchomości oraz wskazywanie

świadków dla wykazania swoich twierdzeń) nie mogą być uznane za „wypadek

szczególny” w rozumieniu art. 102 k.p.c. ani za postępowanie uczestników

niesumienne lub oczywiście niewłaściwe w rozumieniu art. 520 § 3 zd. 2 k.p.c.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 385 w zw.

z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c. oddalił zażalenie jako nieuzasadnione.

jz