III CZ 26/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 26/12

POSTANOWIENIE

Dnia 16 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. G.

przeciwko T. M.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 maja 2012 r.,

zażalenia powódki na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 stycznia 2012 r.,

1) oddala zażalenie;

2) zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 600

(sześćset)

złotych

tytułem

kosztów

postępowania

zażaleniowego;

3) przyznaje

ze

Skarbu

Państwa

Sądu

Okręgowego

pełnomocnikowi powódki z urzędu adwokatowi B. C.

wynagrodzenie z tytułu udzielenia nieopłaconej pomocy

prawnej

z

urzędu

w kwocie

podwyższone o stawkę podatku VAT.

Uzasadnienie

(sześćset)

złotych

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny zasądził od powódki Z. G. na

rzecz pozwanego T. M., kwotę 5.400 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego uznając, że nie zachodzą szczególne okoliczności w rozumieniu art.

102 k.p.c. bowiem powódka prowadziła działalność gospodarczą i była właścicielką

nieruchomości, a prowadząc proces od 2003 r. powinna się liczyć z obowiązkiem

zwrotu kosztów procesu stronie przeciwnej.

W zażaleniu od tego postanowienia powódka zarzuciła błędne przyjęcie

przez Sąd drugiej Instancji, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek

w rozumieniu art. 102 k.p.c. i w konsekwencji, niezastosowanie tego przepisu.

Wniosła o jego zmianę przez nieobciążanie powódki kosztami postępowania.

W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o jego oddalenie i zasądzenie

kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadnienie zarzutów zażalenia sprowadza się do twierdzenia, że sytuacja

majątkowa i życiowa powódki jest na tyle szczególna, że w przedmiotowym stanie

faktycznym znajduje zastosowanie art. 102 k.p.c.

Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może

nie obciążyć kosztami strony przegrywającej. Przywołany przepis, realizujący

zasadę słuszności, stanowi wyjątek od ogólnej reguły obciążania stron kosztami

procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić

przeciwnikowi, na jego żądanie, wszystkie koszty niezbędne do celowego

dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.) - tzw. zasada

odpowiedzialności za wynik procesu. Hipoteza przepisu art. 102 k.p.c., odwołująca

się do występowania „wypadków szczególnie uzasadnionych”, pozostawia sądowi

orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak

i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nie obciążania jej

kosztami procesu (por. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07,

niepubl.). Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” należą okoliczności

zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz.

Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego

rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony

o zasadności roszczeń, przedawnienie. Drugie natomiast wyznacza sytuacja

majątkowa i życiowa strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest

powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkowa, nawet jeśli była podstawą

zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku

powinny być ocenione

z uwzględnieniem

zasad

współżycia

społecznego

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11,

niepubl., z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.).

Wbrew

twierdzeniom

skarżącej

Sąd

Apelacyjny

w

uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia dokonał wykładni przepisu art. 102 k.p.c. i zawarł

obszerne motywy rozstrzygnięcia w zakresie kosztów procesu.

Powódka uzasadniając celowość zastosowania art. 102 k.p.c. ograniczyła

się jedynie do wskazania na swoją niekorzystną sytuację majątkową, podeszły wiek

i sprawowaną pieczę nad małoletnim M. G. Jak zostało wykazane dokumentami

dołączonymi do odpowiedzi na zażalenie, małoletni jest właścicielem trzech

nieruchomości, w tym dwóch mieszkań, które mogą przynosić dochód, a zatem nie

można uznać, że sprawowana opieka ma dla powódki wymiar finansowy. Ponadto,

mimo przegranej przed Sądem I instancji, powódka zdecydowała się na

kontynuowanie

procesu,

mając

świadomość

swojej

niekorzystnej

sytuacji

majątkowej oraz znając motywy tego Sądu i wynik procesu karnego. Jak wskazano

wyżej, sam stan majątkowy, czy sytuacja finansowa powoda nie stanowi

okoliczności wyłącznie decydującej o zwolnieniu od kosztów procesu w pełnym

zakresie. O ile bowiem taki stan może uzasadniać zwolnienie strony – całkowicie,

lub częściowo – od kosztów sądowych, co wiąże się z zagwarantowaniem jej prawa

do sądu, o tyle w przypadku kontynuowania procesu przegranego w pierwszej

instancji, strona powinna liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony

przeciwnej.

Przyjąć zatem należało, że powódka nie wykazała przesłanek, które

uzasadniałyby zastosowanie art. 102 k.p.c. Mając powyższe na uwadze orzeczono

jak w sentencji na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach

postępowania zażaleniowego w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej powódce w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym,

mając na uwadze wartość przedmiotu zaskarżenia tj. 5400 złotych, rozstrzygnięto

na podstawie § 2 ust. 3 i § 6 pkt 4 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348), zaś o kosztach

postępowania zażaleniowego należnych pozwanemu na podstawie § 6 pkt 4 w zw.

z § 13 ust. 2 pkt 2 powyższego rozporządzenia.

jw