III CZ 25/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 25/12

POSTANOWIENIE

Dnia 23 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Anna Owczarek

w sprawie z powództwa J. W.

przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 maja 2012 r.,

zażalenia powoda na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 grudnia 2011 r.,

oddala zażalenie i zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 600 zł (sześćset zł) tytułem

zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Powód J. W. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – Starosty G. kwoty 26

500 zł tytułem odszkodowania za szkody w majątku wynikłe z wydatków

poczynionych przez niego w latach 1999-2009 r., zmierzających do odzyskania na

drodze

postępowania

przed

organami

administracji

części

nieruchomości

odziedziczonych po rodzicach, które zostały przez niego utracone w wyniku prac

odnawiania operatu ewidencji gruntów na terenie wsi R. Domagał się także kwoty

273 500 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdy moralne i „poczucie upokorzenia

oraz wyobcowania wynikłe z nieudzielenia mu dostatecznych pouczeń w trakcie

składania pism do organów administracji”. W postępowaniu przed Sądem pierwszej

instancji powód został zwolniony od kosztów sądowych i korzystał z pomocy

prawnej świadczonej z urzędu.

Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo,

odstępując od obciążania powoda kosztami postępowania ze względu na jego

trudną sytuację materialną, a Sąd Apelacyjny - wyrokiem z dnia 2 grudnia 2011 r. –

oddalił apelację powoda i zasądził od niego na rzecz strony pozwanej kwotę 5 400

zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego

W zażaleniu powód zarzucił naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego

niezastosowanie w sytuacji, która to uzasadniała. Podał, że jest w wyjątkowo

trudnej sytuacji majątkowej, będącej podstawą zwolnienia od kosztów sądowych

i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie

z

art.

k.p.c.,

wprowadzającym

wyjątek

od

zasady

odpowiedzialności za wynik sprawy, sąd może zasądzić od strony przegrywającej

tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami, gdy zachodzi wypadek

szczególnie uzasadniony. W ten sposób ustawodawca – w określonych

okolicznościach – przyznał prymat zasadzie słuszności, nie sprecyzował jednak

pojęcia „wypadku szczególnie uzasadnionego” i nie podał jego przykładów,

podobnie jak nie uczynił tego w innych przepisach kodeksu postępowania

cywilnego, w których odwołał się do takich lub podobnych przypadków (np. art. 134

§ 1, art. 169 § 4, art. 320, 4241 § 2 i art. 554 § 1). Z tego względu ocena stanów

faktycznych pod kątem dopuszczalności zastosowania zasady słuszności odnośnie

do obowiązku zwrotu kosztów procesu pozostawiona została sądowi, który

powinien kierować się w tym zakresie własnym poczuciem sprawiedliwości.

Ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa

w art. 102 k.p.c., ma zatem charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym

uznaniu,

kształtowanym

własnym

przekonaniem

oraz

oceną

okoliczności

rozpoznawanej sprawy, w związku z czym w zasadzie nie podlega kontroli

instancyjnej i może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy

jest rażąco niesprawiedliwa (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26

stycznia 2012 r., III CZ 10/12, „Biuletyn SN” 2012, nr 4, s. 7).

W rozpoznawanej sprawie nie występuje sytuacja uzasadniająca odstąpienie

od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Wprawdzie powód pozostaje

w trudnych warunkach życiowych i materialnych, uzasadniających zwolnienie od

kosztów sądowych i korzystanie z pomocy prawnej świadczonej z urzędu, ale

wytoczył powództwo oczywiście bezzasadne, a następnie – po jego oddaleniu

z przekonywającym uzasadnieniem – równie bezzasadną apelację, która także

została oddalona. Jest oczywiste, że w tej sytuacji strona pozwana miała prawo

podjąć obronę i ponieść jej koszty, które powinny zostać zwrócone; swoiste

dodatkowe premiowanie powoda odstąpieniem od obciążania jej obowiązkiem

zwrotu kosztów procesu nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach sprawy.

Należy przy tym dodać, że ocena sądu, czy występują okoliczności uzasadniające

zastosowanie art. 102 k.p.c., dokonywana jest niezależnie od przyznanego stronie

zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

27 stycznia 2010 r., II CZ 88/09, nie publ.).

Z tych względów Sąd Najwyższy zażalenie oddalił, orzekając o kosztach

postępowania zażaleniowego, jak w sentencji (art. 39814 , 39821, 391 § 1 i art. 98

§ 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).