III CZ 23/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 23/11

POSTANOWIENIE

Dnia 18 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. sp. z o.o. w L.

przeciwko Przedsiębiorstwu Spedycyjnemu T. sp. z o.o. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 maja 2011 r.,

zażalenia strony powodowej na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 października 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie objęte punktem 2 wyroku

Sądu Apelacyjnego z dnia 7 października 2010 r.

i w tym

zakresie przekazuje sprawę temu sądowi do ponownego

rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 7 października 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelacje obu

stron od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 14 marca 2007 r., którym zasądzono na

rzecz powódki – E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. od pozwanej Przedsiębiorstwa Spedycyjnego T. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

kwotę 700523,60 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 lipca 2004 r. oraz zniósł

wzajemnie koszty postępowania apelacyjnego.

Powódka wystąpiła przeciwko Przedsiębiorstwu Spedycyjnemu T. Spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością w W. i B. Trade-Service Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w G. z żądaniem zasądzenia na jej rzecz solidarnie od

pozwanych kwoty 2811278,05 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 lipca 2004 r.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 14 marca 2007 r. zasądził na rzecz powódki

solidarnie od pozwanych kwotę 700523,60 zł z ustawowymi odsetkami od 8 lipca

2004 r. Apelacje od tego orzeczenia wniosły obie strony. Powódka domagała się

zmiany wyroku przez zasądzenie dalszej kwoty 540178,32 zł, a pozwane zmiany

wyroku i oddalenia powództwa. Wyrokiem z dnia 26 października 2007 r. Sąd

Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo. W

następstwie rozpoznania skargi kasacyjnej powódki, skierowanej w stosunku do

Spółki T., Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w części zmieniającej

wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalającej powództwo oraz orzekającej o

kosztach procesu w stosunku do Spółki T. i w części oddalającej apelację powódki

w odniesieniu do tej pozwanej, a także orzekającej o kosztach postępowania

apelacyjnego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Po ponownym rozpoznaniu

sprawy

Sąd

postępowania

Apelacyjny

oddalił

apelacyjnego.

obie apelacje

W uzasadnieniu

i

zniósł

wskazał,

wzajemnie

że

koszty

orzeczenie

w

przedmiocie kosztów procesu oparł na podstawie art. 100 k.p.c.

Powódka w zażaleniu, kwestionując orzeczenie o kosztach postępowania

apelacyjnego, zarzuciła naruszenie przez niewłaściwe zastosowanie art. 100 k.p.c.

oraz art. 328 § 2 w związku z art. 361 k.p.c. Żaląca się wniosła o dokonanie zmiany

zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na jej rzecz od pozwanej kwoty 69236 zł

tytułem zwrotu kosztów procesu, ewentualnie o uchylenie tego postanowienia

i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu

podniosła, że należało zastosować zasadę stosunkowego rozdzielenia kosztów,

ponieważ poniosła koszty w znacznie większym rozmiarze, obejmującym także

koszty postępowania kasacyjnego w wysokości 69236 zł. Skutkiem takiego

rozliczenia kosztów powinno być zasądzenie na jej rzecz kosztów związanych

z postępowaniem kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia kwestionowanym postanowieniem art. 328 § 2 w związku

z art. 361 k.p.c. można uznać za trafny w odniesieniu do lakoniczności motywacji

Sądu Apelacyjnego. Mimo tego orzeczenie to nie uchyla się kontroli, co do

prawidłowości

zastosowania

przyjętej

postępowania

apelacyjnego.

Na

zasady

podzielenie

rozstrzygnięcia

zasługuje

o

kosztach

natomiast

zarzut

niewłaściwego zastosowania art. 100 k.p.c. Przyjęcie jednej z zasad orzekania

o kosztach procesu, określonych w art. 98 do 107 k.p.c. uzależnione jest od

ostatecznego wyniku sprawy, a nie od wyniku postępowania w poszczególnych

instancjach, czy też rezultatu postępowań incydentalnych. Stosownie do art. 108

§ 1 zdanie pierwsze k.p.c., sąd rozstrzyga o kosztach procesu w każdym

orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Oznacza to, że w orzeczeniu

kończącym sprawę w instancji sąd ma obowiązek orzec o wszystkich poniesionych

kosztach niezbędnych do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony. Zasada

kompensaty kosztów, objęta art. 100 k.p.c., jest jedną z reguł uzupełniających

zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy, o jakiej traktuje art. 98 § 1 k.p.c.

Daje ona możliwość rozdzielenia kosztów procesu odpowiednio do zakresu,

w jakim uwzględnione zostało roszczenie lub obrona, w razie częściowego tylko

uwzględnienia powództwa. Przyjęcie za podstawę orzeczenia o kosztach jednej

z trzech zawartych w tym przepisie reguł - wzajemnego zniesienia, stosunkowego

rozdzielenia albo włożenia na jedną ze stron obowiązku zwrotu wszystkich kosztów,

jeżeli przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy

określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu

- wymaga oceny, czy będzie ona adekwatna do obowiązków stron ukształtowanych

wyrokiem oraz czy będzie trafna w odniesieniu do wysokości kosztów poniesionych

przez strony. Nie jest usprawiedliwione zastosowanie reguły wzajemnego

zniesienia kosztów, nawet gdy żądanie zostało uwzględnione w około połowie, jeśli

ma miejsce znaczna dysproporcja pomiędzy kosztami poniesionymi przez każdą ze

stron, jak też różnica w odniesieniu do kosztów, które każda ze stron powinna

ponieść, stosownie do wyniku sporu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

28 lutego 1985 r., II CZ 21/85, niepubl.). Ustalenie wysokości kosztów, jakie

poniosła i powinna ponieść każda ze stron dokonywane jest przez zliczenie

wszystkich kosztów wydatkowanych przez każdą stronę, zsumowanie ich,

a następnie odniesienie do nich proporcji, w jakiej każda ze stron uległa w procesie,

w stosunku do dochodzonego roszczenia. Ocena, czy i w jakim stopniu strona

wygrała lub przegrała sprawę dokonywana jest przez porównanie dochodzonych

roszczeń z ostatecznie uwzględnionymi. Różnica pomiędzy tak określonym

udziałem w sumie kosztów, a kosztami faktycznie poniesionymi przez stronę

wskazuje na rozmiar jej obowiązku względem przeciwnika.

Sąd Apelacyjny nie dokonał ustaleń ani dotyczących wyniku sporu, ani rozmiaru

kosztów poniesionych przez strony. Nawet gdyby założyć, że wynik sporu na etapie

postępowania apelacyjnego oscyluje w granicach połowy, to nie mógłby on

przemawiać za zasadą wzajemnego zniesienia kosztów, z uwagi na znaczną

dysproporcję pomiędzy kosztami każdej ze stron. Nie zasługuje jednak na

podzielenie stanowisko powódki, że należało zasądzić na jej rzecz koszty związane

z

postępowaniem

kasacyjnym,

ponieważ

pozostaje

ono

w

sprzeczności

z omówioną już zasadą unifikacji kosztów procesu. Stosunkowe rozdzielenie

kosztów procesu, którego domaga się powódka polega na określeniu kosztów jako

różnicy pomiędzy poniesionymi przez powódkę, a tymi, które powinna ponieść,

stosownie do ułamka odpowiadającego proporcji, w jakiej uległa, co do roszczenia

dochodzonego w postępowaniu apelacyjnym.

Z powyższych względów zaskarżone postanowienie należało uchylić i sprawę

przekazać do ponownego rozpoznania, w oparciu o art. 398 15 § 1 w związku z art.

3941 § 3 k.p.c. Na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 397 § 2, art. 394 1 § 3

i art. 39821 k.p.c. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego

pozostawione zostało końcowemu orzeczeniu.