III CZ 22/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 22/13

POSTANOWIENIE

Dnia 18 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M. K. sp. z o.o. w N.

przy uczestnictwie A. R. . s.a.r.l. w Luksemburgu i A. R.

sp. z o.o. w likwidacji w K.

o odwołanie likwidatora,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 kwietnia 2013 r.,

zażalenia uczestnika A. R. E. s.a.r.l. w Luksemburgu

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 grudnia 2012 r.,

oddala zażalenie i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

zażaleniowego przed Sądem Najwyższym pozostawia Sądowi

pierwszej instancji w orzeczeniu kończącym postępowanie

w sprawie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy w K. orzekł

o rozwiązaniu spółki A. R. sp. z o.o. w K. i ustanowił likwidatora w osobie radcy

prawnego W. P. Ponieważ, zdaniem M. K. sp. z o.o. w N., wspólnika rozwiązanej

spółki, likwidator

pełnił swoją funkcję nienależycie,

w dniu 11 lipca 2012 r.,

powołując przepis art. 276 § 4 k.s.h., wystąpiła ona do Sądu Okręgowego w K.,

jako sądu, który powołał likwidatora, z wnioskiem o jego odwołanie. We wniosku

wnioskodawca zarzucił likwidatorowi uchybienie obowiązkom polegające na

a) niesporządzeniu, mimo upływu roku od chwili ustanowienia go likwidatorem,

bilansu na dzień poprzedzający otwarcie likwidacji i bilansu za rok 2011 oraz nie

przedstawienie tych dokumentów zgromadzeniu wspólników do zatwierdzenia;

b) nie przedłożenie zgromadzeniu wspólników sprawozdania finansowego za rok

obrotowy 2011 r.;

c) nieuzasadnione cofnięcie pozwu wniesionego przez likwidowaną spółkę

przeciwko drugiemu jej wspólnikowi, A. R. E. s.a.r.l. w Luksemburgu, o zapłatę

131.860.508 zł.

W odpowiedzi na wniosek, uczestnik, A. R. E. s.a.r.l. w Luksemburgu,

wniósł o jego oddalenie. Spółka ta wskazała, że likwidator sporządził i doręczył jej

bilans otwarcia likwidacji i sprawozdanie finansowe likwidowanej spółki za rok 2011

r. Oświadczyła też, że nie zamierza brać udziału w zgromadzeniu wspólników

zwołanym na 19 czerwca 2012 r. z powodu kwestionowania przez wnioskodawcę

możliwości realizowania przez nią prawa głosu ze wszystkich posiadanych

udziałów. W tej sytuacji zwoływanie przez likwidatora zgromadzenia wspólników,

które bez udziału uczestnika nie miałoby - zgodnie z umową spółki – quorum

niezbędnego do podejmowania uchwał, miałoby wyłącznie walor formalny. Ponadto

uczestnik

ten

prowadzenia

przedstawienia

wniósł

o przesłuchanie

postępowania

świadka

likwidacyjnego,

korespondencji

prowadzonej

na

okoliczność

zobowiązanie

ze

sposobu

likwidatora

wspólnikami

do

dotyczącej

postępowania likwidacyjnego oraz przeprowadzenia dowodów z dokumentów

załączonych do odpowiedzi na wniosek.

Likwidator wnosił o oddalenie wniosku; przedstawił dokumenty wykazujące

m.in., że sporządził bilans otwarcia likwidacji i sprawozdanie finansowe

likwidowanej spółki za rok 2011 r. oraz, że dokumenty te doręczył wspólnikom

likwidowanej spółki.

Postanowieniem z dnia 11 września 2012 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek.

W uzasadnieniu odwołał się do swej wiedzy co do istnienia pomiędzy wspólnikami

rozwiązanej

spółki

„ogromnego

sporu”,

który

doprowadził

do

powołania

„zewnętrznego” likwidatora, radcy prawnego, pełniącego też funkcję syndyka,

będącego „bardzo dobrym kandydatem do sprawowania funkcji likwidatora”. Sąd

wskazał, że pomimo sporu, likwidator przystąpił do konkretnych działań: oszacował

nieruchomość i zorganizował przetarg w celu

jej sprzedaży, nie można zatem

zarzucić mu bierności w działaniach zmierzających do likwidacji spółki. Zarzut

dotyczący braku zwołania zgromadzenia wspólników Sąd Okręgowy uznał za

nieuzasadniony z uwagi na to, że wspólnicy od 2009 r. nie są w stanie podjąć

jakiejkolwiek wspólnej uchwały. Spór o to, jaka ilość głosów przysługuje

wspólnikom jest między nimi sporem zasadniczym i był to jeden z istotnych

argumentów przemawiających za rozwiązaniem spółki. Zupełnie nieuzasadnione

było zatem oczekiwanie wnioskodawcy, iż zgromadzenie zwołane przez likwidatora

zakończy się podjęciem jakiejkolwiek uchwały. Odnosząc się do zarzutu cofnięcia

przez likwidatora pozwu przeciwko drugiemu wspólnikowi likwidowanej spółki, Sąd

Okręgowy uznał, że nie może ocenić zasadności żądania objętego tym pozwem,

stąd nie można mówić o nieprawidłowości decyzji procesowej cofnięcia pozwu.

Powyższe konkluzje doprowadziły Sąd do oddalenia wniosku. Nadto Sąd Okręgowy

zwrócił uwagę na istniejącą wątpliwość co do swojej właściwości rzeczowej,

jednakże uznawszy ją, wyraził pogląd o rozstrzygnięciu o wniosku, przez analogię,

w postępowaniu nieprocesowym.

Na skutek apelacji wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 28

grudnia 2012 r. uchylił postanowienie Sądu Okręgowego i przekazał sprawę

Sądowi Rejonowemu w K. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny

wskazał, że gdyby do rozpoznania sprawy właściwy był rzeczowo i funkcjonalnie

sąd okręgowy, sprawa powinna być rozpoznana w procesie, skoro brak jest

przepisów szczególnych przewidujących dla takiej sprawy tryb postępowania

nieprocesowego; stosowanie natomiast analogii jest niedopuszczalne.

Do

rozpoznania sprawy właściwy był sąd rejestrowy, w postępowaniu przed którym

stosuje się przepisy k.p.c. o postępowaniu nieprocesowym. Ponadto Sąd

odwoławczy zwrócił uwagę, że Sąd Okręgowy przed wydaniem orzeczenia nie

doręczył wnioskodawcy pism zawierających

stanowiska uczestników oraz

nie

przeprowadził żadnych dowodów, co skutkowało brakiem ustaleń faktycznych

pozwalających na ocenę powoływanych we wniosku podstaw do odwołania

likwidatora. Stan taki uzasadniał przeto uchylenie zaskarżonego postanowienia i

przekazanie sprawy właściwemu sądowi (sądowi rejestrowemu) do ponownego

rozpoznania, z uwagi na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego w

całości.

W zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego uczestnik postępowania,

A. R. E. s.a.r.l. w Luksemburgu zarzucił, że zapadło ono z naruszeniem przepisów

postępowania, w tym art. 386 § 4 k.p.c., poprzez zaniechanie przez Sąd Apelacyjny

przeprowadzenia merytorycznego badania sprawy, uzupełnienia postępowania

dowodowego w niezbędnym zakresie i dokonania własnej oceny dowodów oraz

przez błędne uznanie, że postępowanie dowodowe wymaga przeprowadzenia w

całości. W konkluzji skarżący domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia i

oddalenia

apelacji

wnioskodawcy

w

całości

oraz

zasądzenia

kosztów

postępowania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

A. R. Spółka z o.o. w likwidacji przychyliła się do stanowiska zawartego w

zażaleniu, wnosząc o jego uwzględnienie.

Wnioskodawca

wniósł

o

oddalenie

zażalenia

z

pozostawieniem

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawę skierowanego do Sądu Najwyższego zażalenia stanowi art. 394 1

§ 11 k.p.c., zgodnie z którym, zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje w razie

uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

Wychodząc z założenia - zgodnego z całokształtem kodeksowej regulacji

postępowania w sprawach cywilnych - że przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c.

zażalenie nie konkuruje z instytucją skargi kasacyjnej, należy przyjąć, że kognicja

Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym wszczętym z powodu

kasatoryjnego orzeczenia sądu drugiej instancji o charakterze merytorycznym, jest

zredukowana wyłącznie do dokonania oceny, czy istniała formalna, procesowa

podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku (tu: postanowienia) i przekazania

sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Oceny takiej Sąd

Najwyższy dokonuje sprawdzając prawidłowość stanowiska sądu drugiej instancji

w ściśle określonym zakresie, to jest tylko w przypadkach wymienionych w art. 386

§ 2 i § 4 k.p.c., tj. nieważności postępowania w pierwszej instancji, nierozpoznania

przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo w sytuacji, gdy wydanie wyroku

wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Kontrola w tym

przedmiocie ma charakter formalny, nie sięga meritum sprawy (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013/3/41;

z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013/4/54; z dnia 19 grudnia

2012 r., II CZ 141/12, niepubl.; z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 166/12, niepubl.,

z dnia 21 lutego 2013 r., IV CZ 174/12, niepubl.).

Wyznaczona w tym przypadku przez ustawodawcę rola Sądu Najwyższego

jako sądu zażaleniowego kontrolującego prawidłowość realizowania przez sądy

apelacyjne ich funkcji procesowej sprawia, że rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego na podstawie w art. 394 1 § 11 k.p.c. może

przedstawiać się dwojako: w wypadku nieuwzględnienia zażalenia dojdzie do jego

oddalenia, natomiast w razie uwzględnienia – nastąpi uchylenie zaskarżonego

wyroku (w postępowaniu nieprocesowym – postanowienia co do istoty sprawy).

Odpowiednie zastosowanie znajdą więc art. 39814 i 39815 § 1 k.p.c. W pierwszej

sytuacji sprawa zostanie po raz kolejny rozpoznana przez sąd pierwszej instancji,

w drugiej

zaś

-

sąd

drugiej

instancji

ponownie

rozpozna

apelację

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12).

Istota omawianego postępowania zażaleniowego z góry więc wyłącza możliwość

przychylenia się do wniosku skarżącego uczestnika, aby Sąd Najwyższy wydał

postanowienie reformatoryjne. Nie zasługuje również na uwzględnienie wniosek

o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Odwoławczy trafnie dostrzegł, że sąd pierwszej instancji nie poczynił

żadnych ustaleń faktycznych i tym samym nie mógł dokonać (i nie dokonał) oceny

dowodów,

ponieważ

żadnych

dowodów

nie

przeprowadził.

Uzasadnienie

postanowienia tego Sądu nie daje nawet odpowiedzi na pytanie o zasadność

zarzutów postawionych likwidatorowi we wniosku. Tymczasem, zgodnie z art. 328

§ 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., uzasadnienie postanowienia orzekającego co do

istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym powinno zawierać wskazanie

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd

uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których

innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie

podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Aby sprostać

tym wymogom, sąd ma przede wszystkim obowiązek dopuścić dowody (art. 236

k.p.c.),

przy

czym

dotyczy

to

wszystkich

zaofiarowanych

sądowi

środków dowodowych, a więc nie tylko osobowych, ale i dowodów z dokumentów,

złożonych zarówno wraz z wnioskiem jak i w toku postepowania. Uzasadnienie

postanowienia

Jego oczywista

Sądu

Okręgowego

wadliwość,

nie

będąca

spełnia

ustawowych

następstwem

wymagań.

nieprzeprowadzenia

postępowania dowodowego, trafnie została oceniona przez Sąd odwoławczy jako

uniemożliwiająca przeprowadzenie kontroli instancyjnej w ogóle. Jakkolwiek

w systemie apelacji pełnej sąd odwoławczy ma obowiązek dokonać własnych

ustaleń, a następnie poddać je ocenie pod kątem prawa materialnego (uchwała

składu siedmiu sędziów SN – zasada prawna z dnia 23 marca 1999 r., III CZP

59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124), to jednak nie może w tym zastępować

w całości sądu pierwszej instancji. Biorąc przeto pod uwagę, że zaistniała sytuacja

procesowa wypełniła dyspozycję art. 386 § 4 k.p.c., w sprawie powstała bowiem

potrzeba przeprowadzenia postepowania dowodowego w całości, uchylenie

zaskarżonego postanowienia nie mogło być poczytane za nieprawidłowe.

Z przedstawionych przeto przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie, pozostawiając orzeczenie

o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi pierwszej instancji, zgodnie z art.

108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.

es