III CZ 21/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 21/12

POSTANOWIENIE

Dnia 23 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Anna Owczarek

w sprawie z powództwa W. S. przeciwko K. S.

o rozwiązanie umowy dożywocia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 maja 2012 r.,

zażalenia powódki

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 25 stycznia 2012 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 18 października 2011 r. oddalił apelację

powódki W. S. od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 12 lipca 2011 r. Powódka

wniosła skargę kasacyjną, w której wskazała jako wartość przedmiotu zaskarżenia

kwotę 100 000 zł, chociaż w pozwie określiła wartość przedmiotu sporu na kwotę

25 000 zł, a w apelacji, zaskarżającej wyrok Sądu pierwszej instancji w całości,

wskazała jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 10 000 zł.

Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę

kasacyjną powódki jako niedopuszczalną ze względu na wartość przedmiotu

zaskarżenia nieprzekraczającą progu określonego w art. 398 2 § 1 k.p.c. Sąd

Okręgowy podniósł, że oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia należy do

powoda, a wskazana przez niego kwota nie podlega zmianom w toku instancji,

chyba że zostanie sprawdzona przez sąd na podstawie art. 25 k.p.c. albo

gdy dojdzie do rozszerzenia powództwa lub orzeczenia ponad żądanie (art. 368 § 2

k.p.c.). Wartość przedmiotu sporu, która nie została sprawdzona przez sąd

pozostaje aktualna zarówno w postępowaniu apelacyjnym, jak i kasacyjnym. Skoro

powódka w apelacji oznaczyła wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 10 000 zł,

to kwota podana w skardze kasacyjnej nie może być od niej wyższa.

W zażaleniu powódka zarzuciła naruszenie art. 3982, 3984 i 3986 i nast. k.p.c.

przez przyjęcie, że „w sprawie ma zastosowanie przepis ograniczający możliwość

złożenia skargi kasacyjnej z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia w sytuacji,

gdy w skardze kasacyjnej uzasadniono należycie wskazaną wartość”. Podniosła,

że Sąd Najwyższy, sprawdzając, czy wskazana w skardze kasacyjnej wartość

przedmiotu zaskarżenia jest prawidłowa, powinien brać pod uwagę przedmiot

sporu i treść roszczenia wskazanego w pozwie. Skoro przedmiotem zaskarżenia

jest ½ część nieruchomości zabudowanej trzykondygnacyjnym budynkiem,

a do dyspozycji powódki jest tylko parter, to przy uwzględnieniu wartości jednego

metra kwadratowego powierzchni użytkowej budynku po 1 000 zł, co daje łącznie

200 000 zł, powódka przyjęła wartość przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego na

kwotę 100 000 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W postępowaniu kasacyjnym – na postawie odesłania zawartego w art.

k.p.c. – ma odpowiednie zastosowanie art. 368 § 2 k.p.c., przewidujący,

że wartość przedmiotu zaskarżenia może być wyższa od wskazanej w pozwie

wartości przedmiotu sporu jedynie wtedy, gdy powód rozszerzył powództwo lub sąd

orzekł ponad żądanie. „Podwyższenie” wartości przedmiotu sprawy może nastąpić

– na podstawie odrębnego przepisu (art. 684 w związku z art. 567 § 3 k.p.c.) –

także

w

sprawach

tzw.

działowych

rozpoznawanych

w

postępowaniu

nieprocesowym, gdy sąd ustali wartość przedmiotu sprawy na kwotę wyższą niż

wskazana przez wnioskodawcę we wniosku lub w apelacji. Inaczej mówiąc,

ustawodawca ustanowił zasadę stałości wartości przedmiotu sporu, której

towarzyszy zakaz jej zmieniania, chyba że zachodzą wskazane wyjątki albo

że doszło do sprawdzenia wartości przedmiotu sporu na podstawie art. 25 k.p.c.

Sąd Najwyższy wielokrotnie przy tym podkreślał, że strona nie może dowolnie

manipulować wartością przedmiotu sporu (zaskarżenia), w szczególności w celu

obejścia przepisów o dopuszczalności skargi kasacyjnej. W związku z tym

w judykaturze ugruntował się pogląd, że wskazana przez powoda wartość

przedmiotu sporu, która nie została sprawdzona przez sąd pierwszej instancji

(art. 25 k.p.c.), pozostaje aktualna w postępowaniu apelacyjnym (art. 368 § 2 k.p.c.)

oraz w postępowaniu kasacyjnym (art. 368 § 2 w związku z art. 3984 § 3 i art. 39821

k.p.c.) (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2008 r.,

I PZ 26/08, OSNP 2010, nr 5-6, poz. 67, oraz z dnia 23 września 2010 r.,

III CZ 35/10, „Izba Cywilna” 2011, nr 5, s. 37).

W tej sytuacji orzeczenie Sądu Okręgowego jest oczywiście trafne,

co prowadzi do oddalenia zażalenia, wspartego argumentami, które nie mają

żadnego uzasadnienia w stanie normatywnym oraz orzecznictwie (art. 398 14

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).