III CZ 21/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 21/10

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z powództwa „W.(...)” sp. z o.o. w Ł.

przeciwko M. Ś.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 lipca 2010 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 lutego 2010 r., sygn. akt I ACa (…),

1. oddala zażalenie,

2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1200 zł (jeden tysiąc

dwieście złotych) tytułem kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny – po rozpoznaniu sprawy z

powództwa spółki „W.(...)” sp. z o.o. w K. przeciwko M. Ś. o uznanie czynności prawnej

za bezskuteczną, na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia

22 lipca 2008 r. – zmienił zaskarżony wyrok i uznał za bezskuteczną w stosunku do

powódki umowę darowizny z dnia 4 grudnia 2002 r., zawartą przez dłużnika L. Ś. z

pozwanym M. Ś. – w zakresie wierzytelności przysługującej powódce wobec L. Ś. w

kwocie 55 640,58 zł z odsetkami, kosztami procesu i kosztami postępowania

klauzulowego, wynikającej z nakazu zapłaty Sądu Okręgowego w W. z dnia 1 września

2004 r., sygn. akt XVI GNc (…), i nie obciążył pozwanego kosztami procesu na rzecz

powódki, natomiast apelację pozwanego odrzucił i nie obciążył go kosztami

postępowania apelacyjnego. Uzasadniając zawarte w wyroku postanowienie o kosztach

postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny stwierdził, że o kosztach tych orzekł na

podstawie art. 102 k.p.c. ze względu na małoletniość pozwanego i jego trudną sytuację

materialną.

Od wyroku tego pozwany wniósł skargę kasacyjną, a powódka zażalenie na

postanowienie o kosztach procesu.

Postanowieniem z dnia 6 listopada 2009 r. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, a postanowieniem z dnia 10 grudnia 2009 r. uchylił

rozstrzygnięcie

o

nieobciążeniu

pozwanego

kosztami

procesu

oraz

kosztami

postępowania apelacyjnego i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania oraz do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

zażaleniowego. Sąd Najwyższy uznał uzasadnienie orzeczenia o kosztach procesu za

zbyt ogólne, a tym samym – nieodpowiadające kryteriom określonym w art. 328 § 2 w

związku z art. 361 k.p.c. Podkreślił, że art. 102 k.p.c. jest przepisem szczególnym w

stosunku do ogólnych reguł obciążania stron kosztami procesu, dlatego w uzasadnieniu

rozstrzygnięcia będącego odstępstwem od tych reguł powinny być wskazane

okoliczności decydujące o uznaniu danego wypadku za „szczególnie uzasadniony”.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 9

lutego 2010 r. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 12 766 zł z tytułu

kosztów procesu za obie instancje oraz kwotę 1 360 zł kosztów postępowania

zażaleniowego. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny podkreślił, że art. 102 k.p.c. stanowi

wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu, stąd przewidziana w nim

możliwość nieobciążenia strony przegrywającej w ogóle kosztami jest dopuszczalna

jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych. W niniejszej sprawie zastosowaniu

wyjątkowej regulacji przewidzianej w art. 102 k.p.c. sprzeciwia się przede wszystkim

okoliczność, że wytoczenie powództwa było podyktowane postępowaniem dłużnika,

będącego zarazem ustawowym przedstawicielem pozwanego. Z tych względów Sąd

Apelacyjny, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu w obu

instancjach regułę ogólną wynikającą z art. 98 § 1 k.p.c., zasądził od pozwanego na

rzecz powódki kwotę 12 766 zł, obejmującą opłaty sądowe od pozwu i apelacji (tj. 2 783

zł x 2) oraz wynagrodzenie adwokata tj. 3 600 zł x 2). Poza tym, zgodnie z art. 98 § 1 w

związku z art. 391 § 1 i art. 397 § 2 k.p.c., przyznał powódce zwrot kosztów

postępowania zażaleniowego.

W zażaleniu na to postanowienie pozwany zarzucił Sądowi Apelacyjnemu

naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. przez jego zastosowanie, art. 102 k.p.c. przez jego

niezastosowanie oraz art. 233 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki

określone w art. 102 k.p.c. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może

zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle

kosztami. Przytoczony przepis, będący wyjątkiem od wyrażonej w art. 98 § 1 k.p.c.

zasady odpowiedzialności za wynik procesu, nie konkretyzuje pojęcia „wypadków

szczególnie uzasadnionych”, wobec czego ustalenie, czy w sprawie zachodzi taki

wypadek zależy od oceny sądu. Ocena ta musi jednak uwzględniać wszystkie

okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie. Do okoliczności takich należą

zarówno fakty związane z przebiegiem procesu, jak i niezwiązane z samym procesem,

lecz z sytuacją życiową i materialną strony przegrywającej (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73, niepubl., z dnia 26 listopada 2009

r., III CZ 51/09, niepubl., z dnia 4 lutego 2010 r., IV CZ 2/10, niepubl. i z dnia 22 kwietnia

2010 r., II CZ 22/10, niepubl.) . Przykładowo, okolicznością uzasadniającą zastosowanie

art. 102 k.p.c. może być precedensowy charakter sprawy (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 29 sierpnia 1973 r., I PR 188/73, OSNC 1974, nr 3, poz. 59).

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ

112/09 (niepubl.), sam wiek strony będącej osobą fizyczną nie jest okolicznością

stanowiącą „wypadek szczególnie uzasadniony” w rozumieniu art. 102 k.p.c. Podobnie

udzielenie stronie przegrywającej zwolnienia od kosztów procesu nie oznacza

automatycznie, że zachodzi wypadek, pozwalający na zastosowanie powołanego

przepisu.

Podzielając to stanowisko trzeba stwierdzić, że nie może odnieść zamierzonego

skutku samo odwołanie się do małoletniości żalącego. Co się zaś tyczy sytuacji

materialnej żalącego, to trzeba podkreślić, że został on zwolniony od kosztów sądowych

tylko

częściowo.

Żalący pomija

okoliczność,

że

przysługuje

mu

spółdzielcze

własnościowe prawo do lokalu, które było przedmiotem spornej umowy darowizny. Poza

tym uwzględnieniu musi podlegać okoliczność, że wytoczenie powództwa i prowadzenie

procesu połączonego z kosztami było konsekwencją działań podejmowanych przez

ustawowego przedstawiciela żalącego.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3

k.p.c. oddalił zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw, postanawiając o

kosztach postępowania zażaleniowego po myśli art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 w związku z

art. 391 § 1, art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.