III CZ 2/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 2/12

POSTANOWIENIE

Dnia 9 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa Marii W.

przeciwko Krzysztofowi M.

o wydanie,

oraz w sprawie z powództwa wzajemnego Krzysztofa M.

przeciwko Marii W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 lutego 2012 r.,

zażalenia Krzysztofa M. na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 22 września 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 31 marca 2011 r. Sąd Rejonowy uwzględniając

powództwo główne nakazał pozwanemu Krzysztofowi M. wydanie powódce Marii

W. samochodu osobowego bliżej opisanego w wyroku za jednoczesną zapłatą

przez Marię W. na rzecz Krzysztofa M. kwoty 9 000 zł tytułem reszty kosztów

naprawy samochodu a uwzględniając powództwo wzajemne zasądził od Marii W.

na rzecz Krzysztofa M. kwotę 9 000 zł z ustawowymi odsetkami i kwotę 5 420 zł

kosztów przechowania samochodu oraz kwotę 3 138 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania, a także orzekł o nieziszczonych kosztach opinii biegłego.

W wyniku apelacji pozwanego obejmującej rozstrzygnięcie w części

nakazującej pozwanemu wydanie powódce samochodu za jednoczesną zapłatą

przez nią kwoty 9 000 zł - Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 22 września 2011 r.

zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w tej części i oddalił powództwo Marii W. o

wydanie samochodu oraz zasądził od niej na rzecz Krzysztofa M. kwotę 600 zł

tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd

Okręgowy

stwierdził,

że

apelacja

doprowadziła

do

zmiany

zaskarżonego wyroku jednak z zasadniczo innych przyczyn, niż podniósł skarżący,

którego zarzutów naruszenia prawa materialnego Sąd Okręgowy nie podzielił.

Stwierdził jednak, że po wydaniu wyroku przez Sąd pierwszej instancji doszło

do zmiany prawidłowo ustalonego przez ten Sąd stanu faktycznego, co Sąd drugiej

instancji musiał uwzględnić na podstawie art. 382 k.p.c. oraz art. 316 § 1 w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c. Wskazał, że w dniu 15 maja 2011 r. powódka zapłaciła

pozwanemu wszystkie kwoty wynikające z wyroku Sądu pierwszej instancji

a pozwany zwrócił jej przedmiotowy samochód, w związku z czym powódka

wniosła o umorzenie postępowania apelacyjnego i zasądzenie na jej rzecz

od pozwanego kosztów tego postępowania. Natomiast pozwany przyznając

powyższe

okoliczności

stwierdził

jednak,

że

nie

sanują

one

wadliwości

zaskarżonego wyroku.

W tej sytuacji Sąd drugiej instancji zmienił zaskarżony wyrok i oddalił

powództwo o wydanie samochodu, stwierdzając, że nie można orzekać

w przedmiocie roszczenia, które w momencie wyrokowania przez Sąd drugiej

instancji już nie istnieje, gdyż samochód został powódce zwrócony.

Uzasadniając orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd

Okręgowy powołał się na regulację art. 102 k.p.c.. Stwierdził, że odstąpił od zasady

odpowiedzialności za wynik procesu przewidzianej w art. 98 § 1 k.p.c., ograniczając

koszty zasądzone od strony przegrywającej do kwoty odpowiadającej wysokości

opłaty od apelacji, gdyż uznał, że w okolicznościach sprawy obciążenie tej strony

pełnymi kosztami postępowania na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, bowiem

o końcowym rozstrzygnięciu sprawy zdecydowały zdarzenia, które zaszły po

wydaniu orzeczenia przez Sąd pierwszej instancji wynikające z chęci realizacji

przez powódkę nieprawomocnego jeszcze rozstrzygnięcia, przy akceptacji i udziale

pozwanego.

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

odwoławczego, pozwany zarzucił naruszenie art. 98 § 1, 3 i 4 k.p.c. przez jego

niezastosowanie i nie zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym mimo uwzględnienia

apelacji pozwanego oraz art. 102 k.p.c. przez błędne zastosowanie w wyniku

bezpodstawnego przyjęcia, że zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony” oraz

przez nienależyte uzasadnienie rozstrzygnięcia w tym przedmiocie.

Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 102 k.p.c., stanowiący wyjątek od przewidzianej w art. 98 § 1

k.p.c. zasady odpowiedzialności strony za wynik procesu, umożliwia Sądowi

w wypadkach szczególnie uzasadnionych, zasądzenie od strony przegrywającej

tylko części kosztów albo nie obciążenie jej kosztami w ogóle.

O nie obciążeniu strony przegrywającej pełnymi kosztami procesu Sąd

orzeka na podstawie okoliczności konkretnej sprawy zasługujących na miano

„wyjątkowych”, przy czym mogą to być zarówno okoliczności o charakterze

zewnętrznym,

związane

w

szczególności

z

sytuacją

majątkową

strony

przegrywającej, jak i okoliczności wynikające z samego przebiegu postępowania

(porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r.

I CZ 110/07 i z dnia 4 marca 2011 r. I CZ 13/11, niepubl.). Powyższy przepis

powinien być zastosowany zawsze wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy

obciążenie strony przegrywającej pełnymi kosztami procesu przeciwnika byłoby

oczywiście

niezgodne

z

zasadami

słuszności

(porównaj

między

innymi

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 r. I CZ 120/10).

Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy zastosowanie art. 102 k.p.c.

i sposób skorzystania z tego przepisu jest suwerennym uprawnieniem Sądu

orzekającego i od jego oceny zależy przesądzenie, że taki szczególny wypadek

wystąpił ze względu na okoliczności rozpoznawanej sprawy i uzasadnia odstąpienie

w całości albo w części od zasady obciążenia strony przegrywającej kosztami

procesu. Zakwalifikowanie przypadku, jako „szczególnie uzasadnionego” wymaga

rozważenia całokształtu okoliczności sprawy. Ingerencja w to uprawnienie Sądu

w ramach rozpoznawania środka zaskarżenia na rozstrzygnięcie o kosztach

procesu nie jest wprawdzie wyłączona, jednak ogranicza się tylko do sytuacji, gdy

zastosowanie przez Sąd art. 102 k.p.c. nie zostało w ogóle uzasadnione lub jeżeli

nastąpiło z rażącym naruszeniem reguł przewidzianych w tym przepisie (porównaj

między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2011 r. IV CZ

136/10 i z dnia 19 października 2011 r. II CZ 68/11, niepubl.).

W

rozpoznawanej

sprawie

Sąd

drugiej

instancji,

odstępując

na

podstawie art. 102 k.p.c. od obciążenia przegrywającej sprawę w tej instancji

powódki

kosztami

zastępstwa

procesowego

pozwanego,

uzasadnił

swoje

stanowisko w tym przedmiocie powołując się na okoliczności sprawy, które

przedstawił i wskazał, dlaczego uznał je za „szczególne” i uzasadniające

zastosowanie

art.

k.p.c.

Analiza

przedstawionego

w

uzasadnieniu

stanowiska Sądu Okręgowego w tym przedmiocie nie pozwala na ocenę,

że zastosowanie

wskazanego

przepisu

nastąpiło

z rażącym

naruszeniem

reguł w nim przewidzianych. Przeciwnie, wskazane przez Sąd okoliczności

faktyczne sprawy, uzasadniały uznanie ich za „szczególne” w rozumieniu art. 102

k.p.c., a zasądzenie w tych okolicznościach od powódki na rzecz pozwanego także

kosztów

zastępstwa

procesowego

w postępowaniu

oczywiście niezgodne z zasadami słuszności.

odwoławczym

byłoby

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie jako nieuzasadnione.