III CZ 19/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 19/11

POSTANOWIENIE

Dnia 15 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. Ś. I innych,

o pozbawienie wspólnika prawa do reprezentowania spółki oraz pozbawienie

wspólnika prawa do prowadzenia spraw spółki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 kwietnia 2011 r.,

zażalenia pozwanych Z. W. i D. W.

na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 12 stycznia 2011 r.,

1)

odrzuca

zażalenie

w

części

zaskarżającej

rozstrzygnięcie co do kosztów procesu w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym (pkt II wyroku Sądu Okręgowego

w K. z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. Akt […]),

2)

oddala zażalenie w części zaskarżającej rozstrzygnięcie

co do kosztów postępowania apelacyjnego (pkt III

wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 stycznia 2011

r., sygn. Akt […]).

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 12 stycznia 2011 r. wydanym na skutek

apelacji pozwanych uchylił wyrok Sądu Rejonowego z dnia 2 września 2010 r.

i umorzył postępowanie w sprawie (pkt I). Ponadto zasądził od pozwanych, Z. W. i

D. W., na rzecz powódek koszty procesu w kwocie 2 911,00 zł (pkt II) oraz koszty

postępowania apelacyjnego w kwocie 180 zł (pkt III).

Uzasadniając swe rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wyjaśnił, że przedmiotem

pozwu powódek było żądanie pozbawienia wspólnika prawa do reprezentowania

spółki oraz prowadzenia jej spraw. Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 2 września

2010 r. powództwo to zostało uwzględnione w całości. Na rozprawie apelacyjnej

w dniu 12 stycznia 2011 r. pełnomocnik powódek cofnął jednak pozew ze

zrzeczeniem się roszczenia, żądając zasądzenia kosztów. Przyczyną złożenia

przez niego oświadczenia tej treści była utrata przez pozwanych, Z. W. i D. W., z

dniem 31 grudnia 2010 r. statusu wspólników na skutek dokonanego w toku

postępowania w sprawie wypowiedzenia umowy spółki. W ocenie Sądu

Okręgowego, dokonane w toku postępowania w sprawie wypowiedzenie umowy

spółki było jednoznaczne ze spełnieniem żądanego przez powódki świadczenia, a

spełnienie przez pozwanego po wytoczeniu powództwa świadczenia jest

jednoznaczne z przegraniem procesu, i tym samym uzasadnia obciążenie kosztami

procesu na podstawie art. 108 § 1 w związku z art. 98 k.p.c.

W zażaleniu dotyczącym rozstrzygnięcia o kosztach (pkt II i III) pozwani

zarzucili naruszenie art. 98 w związku z art. 203 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., ustanowionym w następstwie wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2007 r., SK 3/05 (OTK-A 2007, nr 3,

poz. 32), zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu

drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia

sądu pierwszej instancji.

Zażalenie pozwanych w zakresie, w którym zaskarża rozstrzygnięcie co do

kosztów procesu w postępowaniu przed Sądem Rejonowym, nie dotyczy

kosztów objętych hipotezą przytoczonego przepisu. W przepisie tym chodzi o:

1) koszty postępowania apelacyjnego oraz 2) o koszty postępowania kasacyjnego

w przypadkach, w których Sąd Najwyższy, przekazując sprawę do ponownego

rozpoznania sądowi drugiej instancji, pozostawił temu sądowi rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania kasacyjnego. W obu tych przypadkach sąd drugiej

instancji orzeka o kosztach - jak to ujął Trybunał Konstytucyjny w powołanym

wyroku - „po raz pierwszy”. Przepis ten nie dotyczy natomiast kosztów

postępowania

przed

sądem

pierwszej

instancji

będących

przedmiotem

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji. Koszty te były bowiem już przedmiotem

rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji; dotyczy to także przypadków, w których

sąd drugiej instancji rozstrzygnął, tak jak w niniejszej sprawie, o kosztach procesu

w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji w związku z umorzeniem

postępowania w sprawie. Nie da się więc zasadnie powiedzieć, że sąd drugiej

instancji o tych kosztach orzekał – jak to ujął Trybunał Konstytucyjny „po raz pierwszy” (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca

2010 r., II CZ 45/10, OSNC 2010, nr 12, poz. 171, i II CZ 7/10, niepubl.).

W konsekwencji zażalenie pozwanych w zakresie, w którym zaskarża

rozstrzygnięcie co do kosztów procesu w postępowaniu przed Sądem Rejonowym,

należało odrzucić jako niedopuszczalne.

W pozostałej części zażalenie pozwanych, choć w świetle art. 394 1 § 1 pkt 2

k.p.c. było dopuszczalne, okazało się bezzasadne. Zasądzenie przez Sąd

Okręgowy na rzecz powódek kwoty 180 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego było trafne.

Zgodnie z wyrażoną w art. 98 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik

procesu, strona, która przegrała sprawę, jest zobowiązana zwrócić przeciwnikowi

poniesione przez niego koszty procesu. Przegrywającym jest powód, którego

żądanie nie zostało uwzględnione lub pozwany, którego obrona okazała się

bezskuteczna. W przypadku jednak umorzenia postępowania sytuacja jest bardziej

złożona. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu zależy wówczas od przyczyny

umorzenia. Jeżeli przyczyna może być utożsamiona z przegraniem sprawy przez

stronę, uzasadnione jest obciążenie jej kosztami na zasadzie art. 98 k.p.c.

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 1951 r., C 593/51, OSNC 1952, nr 2,

poz. 49, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 1954 r., II C 1514/53, OSNCK

1954, nr 3, poz. 73, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1984 r.,

IV CZ 196/84, LexPolonica nr 320883).

Powódki żądały pozbawienia pozwanego wspólnika prawa reprezentowania

spółki i prowadzenia jej spraw (art. 30 § 2 i art. 47 k.s.h.). Za jeden ze sposobów

zaspokojenia tego roszczenia w toku procesu może być uznane – tak jak przyjął

Sąd

Okręgowy

-

złożenie

przez

pozwanego

wspólnika

oświadczenia

o wypowiedzeniu umowy spółki (art. 61 k.s.h.). Oczekiwany przez stronę

powodową skutek w postaci ograniczenia uprawnień korporacyjnych wspólnika

i pozbawienia go możliwości zaciągania zobowiązań obciążających spółkę zostaje

wówczas osiągnięty.

Wbrew stanowisku zajętemu w uzasadnieniu zażalenia pozwani wspólnicy

mogli wcześniej z przyczyn niezwiązanych z procesem złożyć oświadczenie

o wypowiedzeniu umowy spółki, a jeżeli je złożyli dopiero w toku procesu, to jego

złożenie powinno być poddane ocenie przy uwzględnieniu także tej okoliczności,

co uzasadniało związanie z jego złożeniem wskazanych wyżej konsekwencji

w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach.

Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji (art. 373

w związku z art. 39821 § 3 oraz art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).