III CZ 19/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 19/07

POSTANOWIENIE

Dnia 12 kwietnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa P. M.

przeciwko L. M.

o ustanowienie ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 kwietnia 2007 r.,

zażalenia pozwanej

na postanowienie Sądu Okręgowego w R.

z dnia 14 grudnia 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 grudnia 2006 r., wydanym

po przeprowadzeniu rozprawy, Sąd Okręgowy odrzucił apelację pozwanej L. M. od

wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 5 października 2006 r. w przedmiocie

ustanowienia ustroju rozdzielności majątkowej pomiędzy powodem P. M. a

pozwaną L. M. W uzasadnieniu wskazał, że pozwana nie występowała sama

z powództwem wzajemnym o orzeczenie rozdzielności majątkowej w dacie

wcześniejszej niż żądanie powoda, choć na zasadzie art. 52 § 1 k.r.o. mogła to

uczynić, wobec czego zarzut oparty na obrazie art. 52 § 2 k.r.o. okazał się, zdaniem

Sądu Okręgowego, bezzasadny. Co do dalszych zarzutów apelacji Sąd drugiej

instancji wywiódł, że apelacja, zgodnie z art. 367 k.p.c., przysługuje od wyroków,

a zatem

istnienie

orzeczenia

merytorycznego

jest

konieczną

przesłanką

dopuszczalności jego zaskarżenia. Wyrok Sądu Rejonowego ustalał rozdzielność

majątkową między małżonkami z dniem 3 sierpnia 2006 r., nie odnosił się

natomiast do dalszego żądania pozwanej zgłoszonego

w formie zarzutu,

a wykraczającego poza ramy żądania pozwu. Apelacja zatem, jako wywiedziona

od nieistniejącego rozstrzygnięcia, a tym samym niedopuszczalna, podlegała

odrzuceniu na podstawie art. 370 k.p.c. w związku z art. 373 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik pozwanej zarzucił

błędne przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że pozwana zaskarżyła „nieistniejące

orzeczenie”, a nadto naruszenie przepisów postępowania, w postaci art. 370 i 373

k.p.c., poprzez odrzucenie apelacji po przeprowadzeniu rozprawy, a nie na

posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu strona żaląca wywodziła między innymi,

że pozwana skarżyła cały wyrok Sądu Rejonowego, określając zarzuty apelacyjne

oraz kwestionując dokonane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia. Nie można

zatem przyjąć, że apelacja odnosi się do nieistniejącego rozstrzygnięcia.

Wskazując na powyższe zarzuty, pełnomocnik żalącej wnosił o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w R.

celem rozpoznania apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest oczywiście uzasadnione.

Wstępnie należy zauważyć, że zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa Sądu

Najwyższego, środek odwoławczy wywiedziony od nieistniejącego orzeczenia jest

niedopuszczalny i jeżeli mimo to zostanie wniesiony, podlega odrzuceniu (por. m.in.

wyrok SN z dnia 27 września 1973 r., III CRN 223/73, OSNCP 1974 nr 7-8, poz.

134, a także postanowienia SN: z dnia 4 listopada 1998 r., I CKN 703/98, niepubl.;

z dnia 26 października 1998 r., III CKN 839/98, niepubl.; z dnia 11 lutego 2000 r.,

III CKN 1041/99, niepubl.). Jednakże należy zarazem precyzyjnie określić, że

odrzucenie apelacji z powodu braku „substratu zaskarżenia” może nastąpić jedynie

wówczas, gdy w ogóle nie wydano orzeczenia, bądź też gdy zostało ono co prawda

wydane, lecz nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie, odnośnie którego strona

się skarży (tak w postanowieniu SN z dnia 21 października 1986 r., III CRN 244/86,

OSNCP 1988 nr 1, poz. 17).

W sprawie niniejszej tego rodzaju sytuacja jednak nie zachodziła. W pkt I

wyroku z dnia 5 października 2006 r. (k. 186) Sąd Rejonowy ustanowił rozdzielność

majątkową małżeńską pomiędzy powodem a pozwaną w dacie wniesienia pozwu,

tj. z dniem 3 sierpnia 2006 r. Orzeczenie zatem w przedmiocie ustalenia

rozdzielności majątkowej między małżonkami istniało i przeciwko niemu skierowana

była apelacja pozwanej, wskazująca na zarzut obrazy art. 52 § 2 k.r.o. (k. 195).

Tym samym nie można twierdzić, że nie istniał „substrat zaskarżenia” w postaci

rozstrzygnięcia, które mogłoby zostać poddane kontroli apelacyjnej.

Z uwagi na ściśle oznaczony zakres postępowania zażaleniowego, jedynie na

marginesie należy wskazać, że błędne są rozważania Sądu Okręgowego odnośnie

do rzekomej konieczności wytoczenia przez pozwaną powództwa wzajemnego w

celu uzyskania odmiennego rozstrzygnięcia co do daty ustanowienia rozdzielności

majątkowej pomiędzy nią a powodem. Należy bowiem zauważyć, że prawidłowa

wykładnia art. 52 § 2 zd. drugie k.r.o. daje podstawę do twierdzenia, iż ten przepis

ustawy stosowany jest z urzędu przez sąd, który wyjątkowo może, biorąc pod

uwagę określone okoliczności faktyczne uznać, że słuszne jest ustanowienie

rozdzielności

z

datą

wcześniejszą

niż

data

wytoczenia

powództwa

(zob. postanowienie SN z dnia 26 lipca 2000 r., I CKN 293/00, niepubl.; z dnia

19 października 2001 r., I CZ 132/01, OSNC 2002 nr 7-8, poz. 93).

Natomiast

odnośnie

do

zarzutu

orzeczenia

o

odrzuceniu

apelacji

po przeprowadzeniu rozprawy, należy zauważyć, że wprawdzie uchybienie

przepisom postępowania jest w tym przypadku niewątpliwe – w art. 373 k.p.c.

stanowi się bowiem bez żadnych wyjątków, iż apelację sąd drugiej instancji

„odrzuca na posiedzeniu niejawnym” – jednak żaląca nie wykazała, jaki wpływ na

wynik sprawy ono wywarło. W niczym nie zmienia to jednak oceny, że zażalenie

jest oczywiście uzasadnione i wymaga uwzględnienia.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art.

39815 § 1 k.p.c. zaskarżone postanowienie należało uchylić.

db