III CZ 188/23 · Sąd Najwyższy

III CZ 188/23 POSTANOWIENIE 28 września 2023 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: Prezes SN Joanna Misztal-Konecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 września 2023 r. w Warszawie‎zażalenia A.S.‎na postanowienie Sądu Okręgowego w Legnicy‎z 30 stycznia 2023 r., II WSC 1/23 (II Ca 460/22, II Cz 110/22),‎w sprawie z wniosku A.T., Z.T. i A.W.‎z udziałem A.S., J.S. i L.S.‎o rozgraniczenie nieruchomości, 1. oddala zażalenie;

2. zasądza od A.S. na rzecz A.T., Z.T. i A.W. po 120 (sto dwadzieścia) złotych kosztów postępowania zażaleniowego.

UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z 30 stycznia 2023 r. Sąd Okręgowy w Legnicy odrzucił skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w Legnicy ‎z 17 października 2022 r. sporządzoną osobiście przez uczestnika A.S., działającego w imieniu własnym oraz uczestników postępowania J.S. i L.S. Sąd Okręgowy wskazał, że skarga kasacyjna nie została sporządzona przez pełnomocnika będącego radcą prawnym lub adwokatem, podlegała więc odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 w zw. z art. 871 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.2. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł uczestnik A.S. (reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem), zaskarżając odrzucenie skargi kasacyjnej A.S. Skarżący, wskazując na naruszenie art. 130 § 1 k.p.c., zarzucił, że Sąd Okręgowy błędnie pominął procedurę naprawczą wskazaną w tym przepisie.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.3. W odpowiedzi na zażalenie A.T., Z.T. i A.W. domagali się jego oddalenia.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:4. Analiza zasadności zażalenia w realiach niniejszej sprawy wymaga poprzedzenia jej wyjaśnieniem kwestii wstępnej.Zażalenie uczestnika A.S. z 10 marca 2023 r. podlega rozpoznaniu w składzie jednego sędziego, pomimo tego, że zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej z 19 czerwca 2023 r. wyznaczony został do jego rozpoznania skład trzech sędziów.

W dniu 28 września 2023 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw ‎(Dz.U. poz. 1860), która m.in. w istotny sposób zmodyfikowała skład sądu w postępowaniu zażaleniowym w sprawach cywilnych. Zgodnie z art. 397 § 1 k.p.c., który po myśli art. 3941 § 3 k.p.c. znajduje zastosowanie również w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym, sąd rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.

Równocześnie po myśli ‎art. 32 ust. 1 wskazanej ustawy nowelizującej w postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji art. 397 k.p.c. sąd rozpoznaje sprawę w składzie zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. Jeżeli na podstawie przepisów dotychczasowych do rozpoznania sprawy wyznaczono skład trzech sędziów, dalsze jej prowadzenie przejmuje sędzia wyznaczony jako sprawozdawca.Z uwagi na to, że zażalenie jest rozpoznawane po wejściu w życie ustawy nowelizującej, Sąd Najwyższy orzeka w składzie jednego sędziego w osobie dotychczasowego sprawozdawcy.5.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 871 § 1 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych, ‎a w sprawach własności intelektualnej także przez rzeczników patentowych. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji. Przymus adwokacki statuowany w art. 871 § 1 k.p.c. obejmuje zatem postępowanie wszczęte skargą kasacyjną lub zażaleniem wnoszonym do Sądu Najwyższego.Wyjątki od przymusu adwokacko-radcowskiego statuuje art. 871 § 2 k.p.c., zgodnie z którym zastępstwo takie nie jest konieczne w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, a w sprawach własności intelektualnej rzecznik patentowy.

Wyjątki te nie zachodzą w niniejszej sprawie, dotyczącej skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego w Legnicy z 17 października 2023 r. sporządzonej osobiście przez uczestnika A.S.Pisma procesowe sporządzone z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c. podlegają zwrotowi bez wezwania do usunięcia braków (art. 130 § 5 k.p.c.), zaś środki zaskarżenia, w tym skarga kasacyjna, podlegają odrzuceniu - na zasadach ogólnych i również bez wdrażania procedury naprawczej - jako niedopuszczalne, na podstawie art. 3986 § 2 i 3 (postanowienia SN: z 28 marca 2018 r., V CZ 16/18; z 30 czerwca 2020 r., III CZ 1/20; z 26 stycznia 2022 r., III CZ 40/22; z 28 stycznia 2022 r., III CZ 44/22; z 25 lutego 2022 r., III CZ 46/22; z 18 maja 2023 r., ‎II UZ 73/22).

Z tych powodów skarga kasacyjna wniesiona przez uczestnika osobiście podlegała odrzuceniu, co znalazło wyraz w zaskarżonym postanowieniu Sądu Okręgowego.Podkreślenia wymaga – z racji na akcentowane w zażaleniu stanowisko – że niezastosowanie się do wymogu przymusu adwokacko-radcowskiego i wniesienie skargi kasacyjnej przez stronę osobiście jest brakiem formalnym nieusuwalnym, a zatem nie można tego braku sanować w trybie art. 130 § 1 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2022 r., III CZ 93/22).6. Jedynie marginalnie wskazać trzeba, że bez znaczenia dla spełnienia wymagania przymusu adwokacko-radcowskiego przed Sądem Najwyższym pozostaje kwestia pouczenia zainteresowanego o treści art. 871 k.p.c. (postanowienie SN z 19 października 2017 r., III CZ 40/17).

Równocześnie jednak nie sposób pominąć, że analiza akt niniejszej sprawy dowodzi, iż pełne pouczenie w tym zakresie skarżącemu zostało udzielone przez Sąd Okręgowy.7. Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na podstawie ‎art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z § 5 pkt 2 i § 10 ‎ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. (R.N.) [ms]