III CZ 184/25 · Sąd Najwyższy

III CZ 184/25 POSTANOWIENIE 30 czerwca 2026 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Beata Janiszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 czerwca 2026 r. w Warszawie‎zażalenia B.C.‎na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu‎z 13 maja 2025 r., I WSC 351/24,‎w sprawie z powództwa B.C.‎przeciwko Gminie P.‎o ustalenie i zapłatę, 1. oddala zażalenie, 2. zasądza od B.C. na rzecz Gminy P. 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania zażaleniowego. [J.T.]

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 18 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację powódki B.C. od wyroku Sądu pierwszej instancji wydanego w sprawie o ustalenie i zapłatę przeciwko Gminie P. (wyrok – k. 848). Powódka, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji, wnosząc jednocześnie o zwolnienie jej od kosztów postępowania (skarga – k. 857, wniosek – k. 857v). Wskazany wniosek został zwrócony na mocy art. 102 ust. 4 u.k.s.c. (zarządzenie – k. 880). Powódka złożyła go następnie ponownie, tym razem wraz z oświadczeniem, o który mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c. (pismo – k. 883).

Wniosek został zwrócony z uwagi na braki formalne (zarządzenie – k. 881). Powódka uzupełniła te braki (pismo – k. 894), po czym wniosek został oddalony przez referendarza sądowego (postanowienie – k. 908). Następnie powódka wniosła skargę na postanowienie referendarza w przedmiocie odmowy zwolnienia powódki od kosztów (skarga – k. 911). Postanowieniem z 24 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu utrzymał jednak w mocy zaskarżone postanowienie (postanowienie – k. 916); postanowienie to doręczono powódce 13 marca 2025 r. (EPOK – k. 917).

Kolejno powódka wniosła zażalenie na ostatnio wspomniane postanowienie (zażalenie – k. 922), jednak zostało ono odrzucone jako niedopuszczalne (postanowienie – k. 926). Skarga kasacyjna powódki nie została opłacona, wobec czego postanowieniem z 13 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu odrzucił skargę kasacyjną powódki (postanowienie – k. 933).Powódka wniosła zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. Przedstawiła w nim wyłącznie zarzuty dotyczące postanowienia z 24 lutego 2025 r., utrzymującego w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sadowego w przedmiocie odmowy zwolnienia powódki od kosztów, oraz wskazała, że odrzucenie skargi z uwagi na nieusunięcie jej braku fiskalnego nastąpiło w sytuacji, w której „orzeczenia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych dotknięte są wadą nieważności postępowania, wobec czego nie wywołują skutku prawomocnej odmowy zwolnienia powódki od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od skargi kasacyjnej” (s. 2 zażalenia).Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie podlegało oddaleniu.Powódka nie opłaciła skargi kasacyjnej.

Próba kwestionowania postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia powódki od kosztów postępowania nie mogła okazać się skuteczna, gdyż postanowienie to jest prawomocne i wiąże wszystkie sądy, w tym Sąd Najwyższy (art. 365 § 1 k.p.c.). Wprawdzie w dawnym stanie prawnym w przypadku odrzucenia skargi kasacyjnej z uwagi na jej nieopłacenie po uprzedniej odmowie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym opłatę od skargi postanowienie w przedmiocie wspomnianej odmowy podlegało badaniu na podstawie odpowiednio stosowanego art. 380 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 19 listopada 2020 r., V CZ 64/20), jednak de lege lata pogląd ten nie jest aktualny, gdyż obecnie postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów postępowania jest zaskarżalne, co wprost wynika z art. 3942 § 2 pkt 1 in principio k.p.c. Skarżąca zresztą z tej możliwości skorzystała.

Już Sąd Apelacyjny, odrzucając zażalenie na postanowienie z 24 lutego 2025 r., wyjaśnij powódce, reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika, że orzeczenie to nie podlega dalszej kontroli.W świetle powyższego zażalenie podlegało oddaleniu jako niezasadne. Skoro powódka nie została zwolniona od kosztów postępowania, a decyzja w tym przedmiocie wiąże Sąd Najwyższy i nie może być przedmiotem badania, to jest oczywiste, iż odrzucenie skargi kasacyjnej, jako nieopłaconej, było uzasadnione w świetle art. 3986 § 2 k.p.c. Wobec prawomocności postanowienia utrzymującego w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego o oddaleniu wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej, nie może odnieść oczekiwanego przez skarżącą rezultatu podjęta obecnie próba kwestionowania odmowy tego zwolnienia, polegająca na twierdzeniu, że postanowienie z 24 lutego 2025 r. zostało wydane, rzekomo, w warunkach nieważności postępowania.

Niezależnie od podanej wyżej okoliczności, że orzeczenie prawomocne wiąże wszystkie sądy, w tym Sąd Najwyższy, trzeba wskazać, że – wbrew stanowisku skarżącej – nawet wydanie postanowienia w postępowaniu dotkniętym nieważnością nie prowadzi do „unicestwienia skutku prawomocnej odmowy zwolnienia powódki od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od skargi kasacyjnej”, a tym samym do sytuacji, w której „nie doszło do uprawomocnienia się orzeczenia referendarza sądowego” (s. 5 zażalenia). O kosztach rozstrzygnięto na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., orzeczono jak w sentencji postanowienia. [J.T.][a.ł]