III CZ 18/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 18/10

POSTANOWIENIE

Dnia 17 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa M. i K. K.

przeciwko P. O.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 czerwca 2010 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 24 lutego 2010 r.,

1) oddala zażalenie;

2) zasądza od pozwanego na rzecz powódek kwotę 3.600 zł

(trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 24 lutego 2009 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę P.

O. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 13 maja 2009 r., sygn. akt I ACa …/09 z powództwa M. K. i K.

K. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli. Pozwany wniesioną skargę oparł

na podstawie wznowienia przewidzianej w art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz w art. 403 §

2 k.p.c. wskazując, że z uzyskanego przez niego odpisu aktu notarialnego

zawartego między stronami wynika, że dokument ten nie zawiera paraf na

niektórych stronach, co świadczy o niezawarciu między stronami umowy

przedwstępnej. Ponadto wskazał, że powódka oraz notariusz znały się już przed

sporządzeniem aktu notarialnego z racji dokonywania czynności notarialnych w

kancelarii notarialnej notariusz E. D. Sąd Apelacyjny stwierdził, że skarga nie jest

oparta na ustawowej podstawie wznowienia.

Powyższe postanowienie zostało zaskarżone w całości przez pozwanego,

który wniósł o jego uchylenie, zarzucając naruszenie art. 410 § 1 k.p.c. w zw. z art.

403 § 1 pkt 1 k.p.c. i art. 403 § 2 k.p.c., art. 95 i art. 112 ustawy prawo o notariacie

oraz art. 92 § 1 pkt 8 i art. 93 ustawy prawo o notariacie w zw. z art. 58 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Badanie dopuszczalności wznowienia postępowania w sprawie polega

zarówno na kontroli, czy wskazane przez skarżącego okoliczności dają się

podciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, jak również

wymagane jest ustalenie, czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje.

W konsekwencji tego zapatrywania przyjmuje się, że skarga o wznowienie

postępowania podlega odrzuceniu, jeżeli w okolicznościach konkretnej sprawy

sprecyzowana przez stronę podstawa nie zostanie przez sąd stwierdzona.

Pogląd ten dominuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienia:

z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/99, OSNP 2001, nr 4, poz. 133; z dnia

19 grudnia 2003 r., III CZ 130/03, niepubl.; z dnia 26 marca 2004 r., IV CZ 29/04,

niepubl.; z dnia 31 marca 2004 r., III CZ 13/04, niepubl.; z dnia 22 lipca 2004 r.,

IV CO 10/04, niepubl.; dnia 19 maja 2005 r., II CZ 41/05, niepubl.; z dnia 14 grudnia

2006 r., I CZ 103/06, niepubl.; z dnia 30 maja 2007 r., I CZ 40/07, niepubl. oraz

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, niepubl.) i podziela

go skład orzekający. Samo powołanie się na odpowiedni przepis kodeksu

postępowania cywilnego, dopuszczający możliwość wznowienia postępowania –

na przewidzianej w nim podstawie - nie czyni zadość wymaganiu w postaci oparcia

skargi o ustawową podstawę wznowienia.

Na wstępie dalszych rozważań należy zauważyć, że skarga o wznowienie

postępowania została oparta na logicznie sprzecznych twierdzeniach pozwanego

dotyczących okoliczności sporządzenia aktu notarialnego z dnia 28 maja 2003 r.,

tj. na twierdzeniu, że strony podpisały akt notarialny bez parafowania wszystkich

stron, co powoduje nieważność tak sporządzonego aktu notarialnego oraz na

twierdzeniu, że skoro na odpisie aktu notarialnego, załączonego do skargi

o wznowienie postępowania, brak jest wszystkich paraf to znaczy, że treść tego

dokumentu została przerobiona. To drugie twierdzenie zakłada, że w chwili

sporządzenia aktu notarialnego strony uczestniczące w tej czynności złożyły parafy

na wszystkich kartach aktu notarialnego.

Skarżący dla uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania wskazał nowy

dowód w sprawie - odpis z oryginału aktu notarialnego z dnia 28 maja 2003 r., który

powstał w dniu 30 listopada 2009 r., czyli już po zakończeniu postępowania

w sprawie. Środka dowodowego powstałego po wydaniu prawomocnego wyroku

nie zalicza się do kategorii tzw. nowości, których ujawnienie może uzasadniać

wznowienie postępowania w sprawie. Zgodnie z art. art. 403 § 2 k.p.c., podstawą

wznowienia może być późniejsze wykrycie okoliczności faktycznych, które mogłyby

mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać

w poprzednim postępowaniu. Muszą to być okoliczności istniejące już w czasie

trwania prawomocnie zakończonego postępowania, ale wówczas stronie nieznane

i tym samym niemożliwe do wykorzystania przez nią w tym postępowaniu.

Muszą one przy tym dotyczyć podstawy faktycznej żądania albo uzasadniać

obronę przed żądaniem. Jednocześnie nie uwzględnia się tu okoliczności

wynikających już z materiału procesowego, jeżeli pominięte zostały przez stronę

na skutek opieszałości, zaniedbania, zapomnienia lub błędnej oceny potrzeby ich

powołania. Podstawę wznowienia z art. 403 § 2 k.p.c. mogą stanowić środki

dowodowe nie tylko nieujawnione, ale nieujawnialne, tj. takie, o których istnieniu

strona nie wiedziała i wiedzieć nie mogła. Fakty ujawnialne, czyli te, które strona

powinna znać, nie są objęte hipotezą wskazanego przepisu (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 4 marca 2005 r., III CZP 134/04 LEX nr 151652, z dnia

19 sierpnia 2009 r., III CZ 28/09, niepubl.). Nie jest wykryciem okoliczności

faktycznej, stanowiącej według art. 403 § 2 k.p.c. podstawę wznowienia, powołana

przez pozwanego okoliczność braku paraf na części stron oryginału aktu

notarialnego. Jeżeli bowiem stan taki istniał w chwili sporządzenia aktu notarialnego

– abstrahując w tym miejscu od możliwości przerobienia tego dokumentu - to była

to okoliczność znana pozwanemu w czasie, gdy toczyło się postępowanie sądowe

zakończone prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego. Pozwany brał bowiem

udział w czynności notarialnej polegającej na sporządzeniu aktu notarialnego.

W sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem pozwany mógł więc podnosić

okoliczność, że na oryginale aktu notarialnego nie było wszystkich paraf.

Podstawy wznowienia z art. 403 § 2 k.p.c. nie stanowi także okoliczność

znajomości pomiędzy powódką i notariusz, na którą powołuje się skarżący, gdyż

nie jest to okoliczność, która w świetle prawa materialnego ma znaczenie dla oceny

ważności aktu notarialnego. Zgodnie z art. 84 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r.

Prawo o notariacie (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 189, poz. 1158) notariuszowi nie wolno

dokonywać czynności notarialnych, które dotyczą: 1) samego notariusza; 2) jego

małżonka; 3) krewnych lub powinowatych notariusza w linii prostej bez

ograniczenia stopnia, a w linii bocznej krewnych i powinowatych do trzeciego

stopnia włącznie; 4) osób związanych z notariuszem z tytułu przysposobienia,

opieki, kurateli lub będących w bliskim z nim stosunku. Skarżący ograniczył się do

twierdzenia, że po wydaniu prawomocnego wyroku udało się dodatkowo pozyskać

informacje, z których wynika, że zeznania świadka notariusz E. D. oraz powódek

nie są prawdziwe odnośnie do faktu zawarcia znajomości w związku z

dokonywaniem licznych czynności notarialnych.

Pozwany w skardze o wznowienie postępowania powołał się także

na podstawę

wznowienia

przewidzianą

w

art.

§

pkt

k.p.c.

Zasadnie podniesiono w zażaleniu, że oparcie skargi o wznowienie postępowania

na

wskazanej

prawomocnego

wyżej

podstawie

wyroku

wznowienia

skazującego

za

nie

wymaga

przedstawienia

popełnienie

przestępstwa

polegającego na podrobieniu albo przerobieniu dokumentu. Brak jest również

jakichkolwiek ograniczeń dowodowych dotyczących możliwości wykazywania faktu

podrobienia albo przerobienia dokumentu. W skardze

nie zostały jednak

wskazane żadne okoliczności dotyczące przerobienia treści aktu notarialnego.

Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że wypis aktu notarialnego, na którym

był oparty prawomocny wyrok zaskarżony skargą o wznowienie postępowania,

nie odpowiadał treści oryginału aktu notarialnego podpisanego przez strony,

lecz był sporządzony na podstawie dokumentu przerobionego. W konsekwencji

uzasadniony jest wniosek, że wskazane przez pozwanego okoliczności nie

odpowiadały podstawie wznowienia określonej w art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c.

Uwzględniając powyższe, postanowienie Sądu Apelacyjnego w przedmiocie

odrzucenia

skargi

Samo sformułowanie

jako

niedopuszczalnej

podstawy

wznowienia

należy

uznać

za

trafne.

postępowania

w

sposób

odpowiadający ustawie nie oznacza bowiem, że skarga oparta została na

ustawowej podstawie wznowienia. Należy podkreślić, że okoliczność dokonywania

wstępnego badania dopuszczalności wznowienia na posiedzeniu niejawnym nie

stanowi ograniczenia praw strony, w tym zasady jawności postępowania.

Rozróżnienie między odrzuceniem i oddaleniem skargi o wznowienie postępowania

powinno bowiem przebiegać w ten sposób, że jeżeli nie istnieją ustawowe

podstawy wznowienia, co możliwe jest do ustalenia już na etapie badania skargi po

jej wniesieniu, a nie dopiero w czasie badania skargi na rozprawie, następuje

odrzucenie skargi.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako bezzasadne na

podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania

zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art.

99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 398 21 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c. oraz § 12

ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

jz