III CZ 17/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 17/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. P.-K.

przeciwko Katarzynie G. i Gminie K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 kwietnia 2012 r.,

zażalenia powoda na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 września 2011 r.,

1) oddala zażalenie;

2) przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na

rzecz adwokata A. K. kwotę 1800 (jeden tysiąc osiemset)

złotych podwyższoną o stawkę podatku VAT tytułem

wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną

powódce z urzędu w postępowaniu zażaleniowym przed

Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny zasądził od powoda J. P. – K.

na rzecz pozwanej K. G., kwotę 3.617 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego, wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 98 k.p.c. W

zażaleniu od tego postanowienia powód zarzucił błędne przyjęcie przez Sąd II

instancji, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art.

102 k.p.c. i w konsekwencji, niezastosowanie tego przepisu. Wniósł o jego zmianę,

ewentualnie uchylenie i orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący uzasadnił zarzut podniesiony w zażaleniu argumentem, że z uwagi

na wyjątkowość jego sytuacji majątkowej i życiowej, zasądzenie tytułem kosztów

postępowania apelacyjnego kwoty odpowiadającej kwocie ponad pięciokrotnie

przewyższającej

jego

miesięczne

dochody,

godzi

w

zasady

współżycia

społecznego. Problem sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy w realiach

niniejszej sprawy, Sąd Apelacyjny winien, zważywszy na całokształt sytuacji

powoda, odstąpić od obciążania go wyżej wskazanymi kosztami na zasadzie art.

102 k.p.c.

Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może

nie obciążyć kosztami strony przegrywającej. Przywołany przepis, realizujący

zasadę słuszności, stanowi wyjątek od ogólnej reguły obciążania stron kosztami

procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić

przeciwnikowi, na jego żądanie, wszystkie koszty niezbędne do celowego

dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.). Hipoteza przepisu art. 102

k.p.c., odwołująca się do występowania „wypadków szczególnie uzasadnionych",

pozostawia

sądowi

orzekającemu

swobodę

oceny,

czy

fakty

związane

z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę

do nie obciążania jej kosztami procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.). Do kręgu "wypadków szczególnie

uzasadnionych" należą zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem

procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające

z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony,

subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, prekluzja.

Drugie natomiast wyznacza sytuacja majątkowa i życiowa strony, z tym

zastrzeżeniem, że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną

sytuację majątkową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych

i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby

uzasadniać zastosowanie tego wyjątku, powinien być oceniony z uwzględnieniem

zasad współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, niepubl. oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11,

niepubl.).

W sprawie niniejszej skarżący uzasadniając celowość zastosowania art. 102

k.p.c. ograniczył się jedynie do wskazania na swoją niekorzystną sytuację

majątkową, a ponadto, mimo przegranej przed Sądem I instancji, zdecydował się,

mając świadomość swojej niekorzystnej sytuacji majątkowej, na kontynuowanie

procesu. Jak wyżej wskazano, zła sytuacja finansowa i majątkowa powoda nie

może stanowić okoliczności wyłącznie decydującej o zwolnieniu od obowiązku

zwrotu kosztów procesu w pełnym zakresie. O ile bowiem taki stan może

uzasadniać zwolnienie strony - całkowicie lub częściowo - od kosztów sądowych,

co wiąże się z zagwarantowaniem jej prawa do sądu, to w przypadku

kontynuowania przegranego w pierwszej instancji procesu strona powinna liczyć się

z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony przeciwnej. Przyjąć zatem należało,

że powód nie wykazał okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie art. 102

k.p.c. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na

podstawie 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

O kosztach postępowania zażaleniowego w zakresie kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem

Najwyższym orzeczono na podstawie § 6 pkt 5 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).

db