III CZ 17/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 17/08

POSTANOWIENIE

Dnia 9 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

w sprawie z urzędu

przy uczestnictwie S. K., A. R. i W. K.

o uchylenie ubezwłasnowolnienia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 maja 2008 r.,

zażalenia uczestniczki A. R.

na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną

uczestniczki A. R. od postanowienia tego Sądu z dnia 16 października 2007 r. Wyraził

pogląd, że w aktualnym stanie prawnym zwolnienie od kosztów sądowych udzielone

stronie w postępowaniu rozpoznawczym nie obejmuje postępowania wywołanego

wniesieniem skargi kasacyjnej. Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego

pełnomocnika powinna była prawidłowo opłacić skargę kasacyjną, a w sytuacji braku

środków mogła wnieść wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu

kasacyjnym.

W zażaleniu uczestniczka wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia,

zarzucając w pierwszej kolejności naruszenie art. 100 ust. 2 oraz art. 3 ust. 1 pkt 3

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr

167, poz. 1398 ze zm., dalej „u.k.s.c.”).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba zauważyć, że uczestniczka została zwolniona od kosztów

sądowych w całości postanowieniem z dnia 4 lipca 2005 r., tj. wydanym jeszcze na

gruncie przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88, ze zm.). Oznaczało to, że była ona

wtedy zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. Postanowienie

Sądu Okręgowego, jako sądu pierwszej instancji, zostało wydane w dniu 7 maja 2007 r.,

a postanowienie Sądu Apelacyjnego jako sądu drugiej instancji zostało wydane w dniu

16 października 2007 r., czyli obydwa już po wejściu w życie nie tylko ustawy z dnia 28

lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ale i ustawy z dnia 14 grudnia

2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 21,

poz. 123).

Nie ulega wątpliwości, że uzyskane wcześniej zwolnienie od kosztów sądowych

nie wygasa, lecz obowiązuje także na gruncie nowych przepisów. Błędne jest jednak

zapatrywanie skarżącej, że taki stan utrzymuje się aż do czasu zakończenia

postępowania w sprawie. W razie zmiany przepisów regulujących postępowanie

sądowe, do jakich zalicza się przepisy dotyczące kosztów sądowych zasadą jest, że

stosuje się je od chwili ich wejścia w życie także do spraw już będących w toku, chyba

że ustawodawca w przepisach przejściowych postanowił inaczej.

Ustawa nowelizująca (z dnia 14 grudnia 2006 r.) zmieniła brzmienie art. 14

u.k.s.c. Uchylony został wtedy przepis art. 14 ust. 2 u.k.s.c., który stanowił, że opłatę

podstawową pobiera się także od podlegających opłacie pism, wnoszonych przez stronę

zwolnioną przez sąd od kosztów sądowych chyba, że ustawa stanowi inaczej. Regulacja

ta weszła w życie z dniem 9 marca 2007 r.

W tej sytuacji należało odpowiedzieć jak należy rozumieć treść art. 2 ustawy z

dnia 14 grudnia 2006 r. zmieniającej ustawę o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r., który stanowi, że do spraw wszczętych przed dniem

wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa sprawa została wszczęta przed dniem

wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. Kluczowe znaczenie ma przepis art. 149

ust. 1 u.k.s.c., zgodnie z którym w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie

ustawy stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w

danej instancji,

dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24

stycznia 2007 r., III CZP 124/06 (OSNC 2007, nr 6, poz. 91), wyjaśnił, że zakończenie

postępowania w danej instancji - w rozumieniu art. 149 ust. 1 u.k.s.c. - następuje z

chwilą wydania orzeczenia kończącego postępowanie w tej instancji. Wynika z tego, że

przepisy ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 13 czerwca 1967 r.,

na podstawie której uczestniczka zwolniona była od konieczności ponoszenia

jakiejkolwiek

opłaty,

obowiązywała

do

czasu

zakończenia

postępowania

pierwszoinstancyjnego, tj. do dnia 7 maja 2007 r. Od tej chwili, do konsekwencji

przysługującego uczestniczce zwolnienia od kosztów, należało stosować już przepisy

nowej ustawy, tj. ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca

2005 r. Mając na względzie, że art. 2 ustawy nowelizującej z dnia 14 grudnia 2006 r.,

nakazuje z kolei do spraw wszczętych przed dniem jej wejścia w życie stosować

przepisy dotychczasowe, stwierdzić należy, że w omawianym przypadku zastosowanie

mają przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. w ich pierwotnym brzmieniu. Zgodnie z jej

art. 100 ust. 2 w ówczesnym brzmieniu, strona, której sąd przyznał całkowite zwolnienie

od kosztów sądowych, ma obowiązek uiścić opłatę podstawową, o której mowa w art. 14

ustawy.

W orzecznictwie wyrażone zostało wielokrotnie już zapatrywanie, że przepisy o

opłacie podstawowej mają zastosowanie do zakończenia sprawy wszczętej przed

wejściem w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych. Wnosząc zatem skargę kasacyjną strona, która działa

przez profesjonalnego pełnomocnika i która została zwolniona od kosztów sądowych w

sprawach wszczętych przed dniem 9 marca 2007 r. ma obowiązek bez wzywania uiścić

opłatę podstawową, (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 października

2007 r., l CZ 113/07, z dnia 11 grudnia 2007 r., II CZ 96/07, z dnia 6 marca 2008 l CZ

150/07 i z dnia 11 stycznia 2008, V CZ 115/07 wszystkie niepubl.). Uczestniczka miała

więc obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej od wniesionej skargi kasacyjnej, którego

nie wykonała.

W

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

dominuje

zapatrywanie,

że

opłata

podstawowa określona w art. 14 jest opłatą w wysokości stałej w rozumieniu przepisu

art. 1302 § 3 k.p.c. (zob. uchwała SN z dnia 21 listopada 2006 r. III CZP 109/06, LEX nr

197685, postanowienia z dnia 9 maja 2007 r., II CZ 26/07, z dnia 9 października 2006 r.,

l CZ 83/06, z dnia 30 maja 2006 r., l CZ 23/06 niepubl.). Zgodnie natomiast z art. 1302 §

3 k.p.c. jeżeli strona jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, obowiązek

uiszczenia opłaty powstaje przy wnoszeniu pisma podlegającego opłacie, bez wezwania

sądu, a środki zaskarżenia, wniesione w takiej sytuacji bez uiszczenia opłat, podlegają

odrzuceniu a limine. Ze względu na fakt, że wniesiona przez adwokata podlegająca

opłacie w wysokości stałej skarga kasacyjna nie została należycie opłacona, zasadne

było jej odrzucenie.

Zaskarżone postanowienie pomimo więc częściowo nietrafnego uzasadnienia

odpowiada prawu, nawet przy podzieleniu przeważającego, w judykaturze poglądu. że

zwolnienie od kosztów sądowych udzielone stronie w postępowaniu rozpoznawczym

obejmuje

także

postępowanie

wszczęte

wniesieniem

skargi

kasacyjnej

(por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZ 52/07, z dnia 21

września 2007 r. V CZ 81/07, z dnia 30 maja 2007 r., l CZ 54/07, z dnia 29 listopada

2007 r. III CZ 49/07 i z dnia 6 marca 2008 r., l CZ 144/07 - wszystkie niepublikowane).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie (art. 398 14 w zw. z art.

39410 § 3 k.p.c.).