III CZ 16/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 16/13

POSTANOWIENIE

Dnia 21 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSA Monika Koba (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa-Starosty O.

przy uczestnictwie Towarzystwa Zakładów Chemicznych "S." S.A.

w K.

o założenie księgi wieczystej i wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 marca 2013 r.,

zażalenia uczestnika

na postanowienie Sądu Okręgowego w K.

z dnia 9 listopada 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 9 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił apelację

uczestnika

Towarzystwa Zakładów Chemicznych „S.” Spółki Akcyjnej od wpisu

Sądu Rejonowego w O. o założeniu dla działek pgr 1007/23 i pgr 1007/24 księgi

wieczystej i wpisania jako właściciela Skarbu Państwa reprezentowanego przez

Starostę O.

W motywach rozstrzygnięcia wskazał, iż zainteresowany może przystąpić

do sprawy

jedynie

do

chwili

jej

prawomocnego

zakończenia,

która

w rozpatrywanym przypadku jest wyznaczona upływem terminu do wniesienia

apelacji przez wnioskodawcę (28 grudnia 2011 r.). Późniejsze przesłanie

apelującemu zawiadomienia o wpisie nie otwierało terminu do wniesienia apelacji,

a skoro została ona wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu, to na

podstawie art. 373 k.p.c. w zw. z 13 § 2 k.p.c. podlegała odrzuceniu jako

spóźniona.

W

zażaleniu,

zawierającym

wniosek

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia, uczestnik zarzucił naruszenie art. 373 k.p.c. w zw. z art. 6261 § 2

k.p.c. w zw. z art. 62610 § 1 i 3 k.p.c. przez bezzasadne pominięcie, że skarżący,

którego prawo podlegało wykreśleniu należał do uczestników postępowania, którzy

powinni otrzymać zawiadomienie o wpisie. Skoro zawiadomienie to zostało

doręczone 3 lipca 2012r, a apelację wniesiono 11 lipca 2012 r., stanowisko Sądu

Okręgowego o spóźnionym wniesieniu apelacji należy ocenić jako błędne. Zdaniem

skarżącego Sąd Okręgowy naruszył także art. 387 § 3 k.p.c. w zw. z 13 § 2 k.p.c.

doręczając wbrew treści tej regulacji zaskarżone postanowienie bez uzasadnienia,

co znacznie utrudniło sporządzenie zażalenia.

W odpowiedzi na zażalenie wnioskodawca wniósł o jego oddalenie

i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Sąd Okręgowy naruszył art. 387 § 3 k.p.c. w zw. z 13 § 2 k.p.c. doręczając

skarżącemu postanowienie o odrzuceniu apelacji bez uzasadnienia. Uchybienie to

pozostaje jednak bez znaczenia dla możliwości realizacji przez uczestnika swoich

praw w postępowaniu zażaleniowym, skoro poza sporem pozostaje, iż skarżący

zapoznał się z motywami rozstrzygnięcia w oparciu o akta sprawy i na tej podstawie

sformułował zarzuty zażalenia.

W judykaturze Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego utrwalony

jest pogląd, który należy podzielić, iż art. 6261 § 2 k.p.c., jest przepisem

szczególnym w stosunku do art. 510 k.p.c., a tym samym wyłącza możliwość jego

stosowania

w

postępowaniu

wieczystoksięgowym

(por.

wyrok

Trybunału

Konstytucyjnego z 26 czerwca 2007 r., SK 29/05, OTK-A 2007/6/54, uchwała Sądu

Najwyższego z 7 lipca 2011 r., III CZP 45/10, Lex nr 1115006; postanowienia Sądu

Najwyższego z 7 listopada 2003 r., II CK 172/02, Lex nr 599523; z 16 czerwca

2004 r., I CZ 48/04, OSNC 2005/6/108; z 24 maja 2012 r., V CZ 216/12, Lex nr

1214623).

W konsekwencji uczestnikami postępowania wieczystoksięgowego mogą

być wyłącznie wnioskodawca, osoby których prawa mają być wykreślone lub

obciążone, oraz osoby na rzecz których wpis ma nastąpić (art. 626 1 § 2 k.p.c.).

Rezultatem tego poglądu jest konieczność przyjęcia, iż doręczenie zawiadomienia

o wpisie podmiotowi nie należącemu do kręgu uczestników postępowania nie

powoduje,

że

podmiot

ten

staje

się

uczestnikiem

postępowania

wieczystoksięgowego uprawnionym do wniesienia apelacji (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z 21 lutego 2007 r., I CZ 138/06, Lex nr 274231 oraz

z 18 kwietnia 2012 r., V CZ 167/11, Lex nr 1214627).

Zarówno w literaturze, jak i orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto,

że uzyskanie

statusu

uczestnika

postępowania

po

jego

prawomocnym

zakończeniu nie jest możliwe. Zainteresowany może więc przystąpić do sprawy

tylko do chwili jej prawomocnego zakończenia. Może więc to uczynić przez

wniesienie środka odwoławczego, ale tylko dopóty dopóki nie upłynął termin dla

wszystkich dotychczasowych uczestników postępowania (por. orzeczenie Sądu

Najwyższego z 21 października 1948 r., C 678/48, Pi P 1949/2/127; wyrok Sądu

Najwyższego z 10 lipca 1997 r., I CZ 82/97, OSNC 1997/12/209; postanowienie

Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 434/98, Lex nr 667482).

Sąd Okręgowy przyjął, iż skarżący jest osobą zainteresowaną w sprawie,

nie będącą uczestnikiem postępowania, która złożyła apelację, a w konsekwencji

zgłosiła swój udział w sprawie, po prawomocnym zakończeniu postępowania.

Stanowiska tego nie można podzielić, jako nie uwzględniającego stanu faktycznego

rozpoznawanej sprawy i specyfiki postępowania wieczystoksięgowego.

Po

pierwsze,

rozróżnienia

wymaga

sytuacja

zgłoszenia

przez

zainteresowanego udziału w sprawie po prawomocnym zakończeniu postępowania,

od niewykonania przez Sąd obowiązku doręczenia podlegającego zaskarżeniu

orzeczenia uczestnikowi postępowania (art. 62610 § 1 k.p.c.).

Po drugie, krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego został

ustawowo uregulowany w art. 6261 § 2 k.p.c. i należą do nich między innymi osoby,

których prawa zostały wykreślone. Ustalenie „osób”, których prawa zostały

wykreślone musi mieścić się w granicach kognicji sądu wieczystoksięgowego, który

rozpoznając wniosek o wpis bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych

do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej (art. 6268 § 2 k.p.c.). Zatem

Sąd wieczystoksięgowy w oparciu o treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku

dokumentów oraz treść księgi wieczystej w prosty sposób ustala krąg uczestników

postępowania i w stosunku do tych podmiotów realizuje obowiązek o którym mowa

w art. 62610 § 1 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 24 czerwca 1997 r.,

II CKN 216/97, OSNC 1981/1/7 oraz z 11 stycznia 2001 r., V CKN 1841/00, OSNC

2001/7-8/113). Pominięcie na etapie doręczenia zawiadomienia o wpisie uczestnika

postępowania nie może być utożsamiane z pozbawieniem go statusu uczestnika

postępowania, skoro przymiot uczestnika

przysługuje danemu podmiotowi

w świetle treści księgi wieczystej i art. 6261 § 2 k.p.c. W konsekwencji

niezrealizowanie przez Sąd obowiązku zawiadomienia uczestnika o dokonanym

wpisie z pouczeniem o apelacji nie prowadzi do uprawomocnienia zaskarżonego

postanowienia i nie może być mylone ze zgłoszeniem zainteresowanego do udziału

w postępowaniu nieprocesowym po jego prawomocnym zakończeniu.

Zasady

rządzące

postępowaniem

wieczystoksięgowym,

służącym

sprawnemu ewidencjonowaniu stanu prawnego nieruchomości, zapewnieniu

bezpieczeństwa

i

pewności

obrotu

prawnego

przemawiają

przeciwko

rozszerzającej wykładni kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego

(art.

6261

§

k.p.c.),

sprzeciwiają

się

możliwości

zgłoszenia

przez

zainteresowanego udziału w sprawie po jej prawomocnym zakończeniu oraz

decydują o niedopuszczalności stosowania przepisów o wznowieniu postępowania

w postępowaniu wieczystoksięgowym (art. 6263 k.p.c. oraz uchwała Sądu

Najwyższego z 4 września 1969 r., III CZP 58/69, OSNC 1970/10/169).

Względy te nie mogą jednak usprawiedliwiać przyjęcia, iż niewykonanie

przez Sąd obowiązku wynikającego z art. 62610 § 1 k.p.c., w stosunku do ustawowo

określonego

kręgu

uczestników (art.

6261 §

k.p.c.) znanych

Sądowi

wieczystoksięgowemu w oparciu o treść wniosku, załączonych do niego

dokumentów i treść księgi wieczystej prowadzi do uprawomocnienia postanowienia

w stosunku do tego uczestnika, co do którego zaniechano obowiązku doręczenia

i pozbawia go możliwości wniesienia apelacji.

W rozpoznawanej sprawie, wnioskodawca domagał się założenia księgi

wieczystej dla nieruchomości gruntowej wyodrębnionej z księgi LWH […], w której

jako właściciel ujawniony był uczestnik postępowania. Towarzystwo Zakładów

Chemicznych „S.” Spółka Akcyjna było więc uczestnikiem postępowania, któremu

Sąd Rejonowy miał obowiązek doręczyć zawiadomienie o wpisie, bez odrębnego

zgłoszenia tego podmiotu, skoro miał o nim wiedzę w oparciu o treść księgi

wieczystej. Sąd Rejonowy dostrzegając uchybienie w zakresie niewykonania tego

obowiązku zarządził doręczenie uczestnikowi zawiadomienia o wpisie, a skarżący

w ustawowym terminie (art. 62610 § 3 k.p.c.) złożył apelację, brak było zatem

podstaw do jej odrzucenia jako spóźnionej.

Z przytoczonych względów na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art.3941

§ 3 k.p.c. zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu.

es