III CZ 16/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 16/08

POSTANOWIENIE

Dnia 23 kwietnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Gerard Bieniek

w sprawie ze skargi P. S. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. akt I ACa (…)

w sprawie z powództwa L. S.

przeciwko P. S. i K. B.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 kwietnia 2008 r.,

zażalenia P. S. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 23 listopada 2007 r., sygn.

akt I ACa (…),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 listopada 2007 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną pozwanego od wyroku tego Sądu z dnia 24 sierpnia 2007 r., stwierdzając, że

skarga nie została należycie opłacona, pozwany uiścił bowiem opłatę podstawową w

kwocie 30 zł, a powinien uiścić opłatę stosunkową w kwocie 1584 zł. Pozwany został

wprawdzie przez Sąd pierwszej instancji zwolniony od kosztów sądowych w całości, ale

zwolnienie to nie rozciąga się na postępowanie wywołane wniesieniem skargi

kasacyjnej. Od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy

– Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) skarga kasacyjna służy bowiem od prawomocnego

orzeczenia sądu drugiej instancji, które kończy sprawę rozpoznawaną w toku

dwuinstancyjnego postępowania sądowego toczącego się przed sądami powszechnymi.

Z chwilą wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna się szczególne postępowanie

kontrolne, które nie stanowi prostej kontynuacji postępowania toczącego się w sprawie

przed sądami powszechnymi. Brak natomiast regulacji prawnej, która rozciągałaby

zwolnienie od kosztów sądowych przyznane stronie w postępowaniu rozpoznawczym na

postępowanie ze skargi kasacyjnej. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 23 stycznia 2007 r., III CZ 3/07, odchodząc tym samym od

stanowiska wyrażonego na ten temat przed wspomnianą nowelizacją. Oznacza to, że

strona zwolniona od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym powinna zawrzeć

w skardze wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym.

Ponieważ skarga pozwanego nie zawierała takiego wniosku i została opłacona tylko

opłatą podstawową, należało przyjąć, że nie została należycie opłacona i z tej przyczyny

ulega odrzuceniu (art. 1302 § 3 k.p.c.).

W zażaleniu na to postanowienie pozwany zarzucił, że – wbrew odmiennym

zapatrywaniom Sądu Apelacyjnego – postępowanie ze skargi kasacyjnej jest

postępowaniem rozpoznawczym, skoro dział Va zatytułowany „Skarga kasacyjna”

umieszczony został w części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego obejmującej

postępowanie rozpoznawcze. Systematyka ta jest pochodną regulacji zawartej w art. 2 §

1 k.p.c., zgodnie z którą do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy

powszechne oraz Sąd Najwyższy. Nie da się w tym stanie uniknąć stwierdzenia, że

sądownictwo w naszym kraju stanowi monolit, a nie dzieli się na dwa odrębne segmenty

rządzące się odrębnymi zasadami. Okoliczność, że skarga kasacyjna stanowi

szczególny

środek

kontroli

nad

prawidłowością

postępowania

przed

sądami

powszechnymi nie oznacza, że postępowanie wywołane jej wniesieniem przestaje być

postępowaniem rozpoznawczym toczącym się na podstawie przepisów kodeksu

postępowania cywilnego. Nie ma zatem potrzeby odrębnego uregulowania kwestii

zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu ze skargi kasacyjnej. W konkluzji

żalący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak trafnie zauważył Sąd Apelacyjny, w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia

23 stycznia 2007 r., III CZ 3/07 (niepubl.), wyrażony został pogląd, że udzielone stronie

w toku postępowania przed sądem pierwszej lub drugiej instancji zwolnienie od kosztów

sądowych nie rozciąga się na postępowanie wywołane wniesieniem skargi kasacyjnej.

Identyczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 sierpnia 2007 r.,

I CZ 88/07 (niepubl.). U podstaw obu orzeczeń legło zapatrywanie, że art. 771 k.p.c.,

rozciągający zwolnienie od kosztów sądowych przyznane stronie w postępowaniu

rozpoznawczym

na

postępowanie

egzekucyjne,

zawiera

regulację

szczególną,

odnoszącą się tylko do tego postępowania. Innymi słowy, jest wyjątkiem od zasady, że

zwolnienie od kosztów sądowych udzielone stronie w postępowaniu rozpoznawczym

jest skuteczne tylko do chwili uprawomocnienia się wyroku. Prawidłowo zatem strona

zwolniona od kosztów sądowych w postępowaniu rozpoznawczym, chcąc uzyskać takie

zwolnienie w postępowaniu kasacyjnym, powinna zgłosić w skardze kasacyjnej wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych.

Jednakże, po nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego, w wyniku której

skarga

kasacyjna

uzyskała

charakter

nadzwyczajnego

środka

zaskarżenia,

przysługującego od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji, w orzecznictwie

Sądu Najwyższego wyrażany jest również pogląd, że zwolnienie udzielone stronie w

postępowaniu przed sądem pierwszej lub drugiej instancji dotyczy także postępowania

kasacyjnego (np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2007 r., I CZ 54/07,

niepubl. i z dnia 21 września 2007 r., V CZ 81/07, niepubl.).

W związku z ujawnioną rozbieżnością w wykładni prawa Pierwszy Prezes Sądu

Najwyższego w dniu 23 listopada 2007 r. wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie przez

skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienia, czy zwolnienie od kosztów

sądowych

udzielone

stronie

w postępowaniu

rozpoznawczym

obejmuje także

postępowanie wszczęte wniesieniem skargi kasacyjnej. Uchwała Sądu Najwyższego nie

została jeszcze podjęta.

Skład

orzekający

Sądu

Najwyższego

opowiada

się

na

stanowiskiem

przyjmującym, że zwolnienie od kosztów sądowych przyznane stronie w postępowaniu

przed sądem pierwszej lub drugiej instancji rozciąga się także na postępowanie

wszczęte wniesieniem skargi kasacyjnej. Podziela przy tym przekonującą argumentację

przytoczoną na poparcie tego stanowiska w uzasadnieniu postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZ 52/07 (niepubl.).

Nawiązując do znaczenia regulacji zawartej w art. 771 k.p.c. trzeba odkreślić, że

przepis ten wskazuje na utrzymywanie się zwolnienia od kosztów sądowych przez całe

postępowanie rozpoznawcze, a więc także w toku postępowania kasacyjnego, które –

jak

trafnie

zauważa

żalący

–

jest

również

postępowaniem

rozpoznawczym.

Rozciągnięcie zatem zwolnienia od kosztów sądowych na postępowanie egzekucyjne

nie oznacza ożycia tego zwolnienia w postępowaniu egzekucyjnym po jego nieistnieniu

w czasie trwania postępowania kasacyjnego, lecz przesunięcie jego czasowej granicy

poza wszystkie stadia postępowania rozpoznawczego.

Za przyjęciem w niniejszej sprawie poglądu prezentowanego przez skład

orzekający Sądu Najwyższego przemawia i to, że rozbieżność w wykładni prawa nie

została jeszcze rozstrzygnięta w drodze uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego. Przyjęte stanowisko pozwoli natomiast uniknąć obciążenia żalącego

niekorzystnymi

skutkami

przed

autorytatywnym

rozstrzygnięciem

ujawnionych

rozbieżności.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 zdanie pierwsze w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c. postanowił, jak w sentencji.