III CZ 15/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 15/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

w sprawie ze skargi G. K. i K. K.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 25 listopada 2009 r.,

wydanego w sprawie z powództwa G. K.

i K. K.

przeciwko I. G. i M. G.

o uznanie czynności prawnych za bezskuteczne i o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 kwietnia 2012 r.,

zażalenia skarżących na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 czerwca 2011 r.,

1)

2)

uchyla zaskarżone postanowienie o odrzuceniu

zażalenia (pkt. I) i w tym zakresie umarza postępowanie,

przyznaje adwokatowi W. H. od Skarbu Państwa (Sąd

Apelacyjny) kwotę 2700 zł (dwa tysiące siedemset

złotych), zwiększoną o należny podatek od towarów i

usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej skarżącym w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniesioną przez

G. K. i K. K. skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

wyrokiem tego Sądu z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie z powództwa

skarżących przeciwko M. G. i I. G. o uznanie czynności prawnych dokonanych

przez pozwanych z dłużnikiem powodów spółką F. sp. z o.o. za bezskuteczne i o

zasądzenie od pozwanych kwoty 124 213,70 zł z odsetkami.

W piśmie z dnia 21 marca 2011 r. pełnomocnik skarżących, niemający

kwalifikacji określonych w art. 871 § 2 k.p.c., zawarł m.in. wniosek o „zawieszenie

terminu do złożenia skargi kasacyjnej”, zwolnienie skarżących od kosztów

sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej

oraz skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku z dnia 10 grudnia 2010 r.

(k. 108). W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braków formalnych, w piśmie

z dnia 28 kwietnia 2011 r. sprecyzował, że jego pismo z dnia 21 marca 2011 r. jest

skargą kasacyjną od wyroku z dnia 10 grudnia 2010 r., a zawarty w niej wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu dotyczy

złożonej skargi kasacyjnej oraz skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, która będzie dopiero wniesiona (k. 112).

Postanowieniem z dnia 11 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną skarżących od wyroku z dnia 10 grudnia 2010 r. i oddalił wniosek

o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Stwierdził, że skarga została

wniesiona z naruszeniem przymusu adwokacko-radcowskiego i z tej przyczyny

ulega odrzuceniu jako niedopuszczalna (art. 3986 § 2 w związku z art. 871 k.p.c.).

Wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od niedopuszczalnej skargi kasacyjnej

podlega natomiast oddaleniu na podstawie art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r.

Nr 90, poz. 594 ze zm.). Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi

skarżących w dniu 6 czerwca 2011 r. (k. 120).

W dniu 14 czerwca 2011 r. pełnomocnik skarżących wniósł pismo nazwane

skargą „od orzeczenia o oddaleniu wniosku o zwolnienie z kosztów oraz

o odrzuceniu skargi kasacyjnej”, w którym zgłosił wniosek o „zawieszenie biegu

postępowania do czasu ustanowienia pełnomocnika z urzędu i wystosowania przez

niego skargi skierowanej do Sądu Najwyższego” (k. 122).

Sąd Apelacyjny, traktując to pismo jako zażalenie na postanowienie z dnia

11 maja 2011 r., postanowieniem z dnia 29 czerwca 2011 r. odrzucił zażalenie

skarżących i oddalił ich wnioski z dnia 21 marca 2011 r. i 14 czerwca 2011 r.

o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej

i zażalenia. Stwierdził, że złożone zażalenie jest niedopuszczalne, ponieważ

zostało wniesione z naruszeniem ustanowionego w art. 87 1 § 1 k.p.c. przymusu

adwokacko – radcowskiego, a poza tym na postanowienie sądu drugiej instancji

w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych nie przysługuje zażalenie

do Sądu Najwyższego (art. 3941 § 2 k.p.c.). Dla porządku rzeczy Sąd Apelacyjny

wyjaśnił, że obydwa wnioski o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zostały złożone

po upływie ustawowych terminów do wniesienia zarówno skargi kasacyjnej, jak

i zażalenia na postanowienie o jej odrzuceniu. Termin do wniesienia skargi

kasacyjnej zakończył bieg w dniu 19 marca 2011 r. w sobotę, która nie jest dniem

uznanym ustawowo za wolny od pracy w rozumieniu art. 115 k.c. w związku z art.

165 § 1 k.p.c. (k. 100). Z kolei termin do wniesienia zażalenia upłynął z dniem

13 czerwca 2011 r., a wniosek został nadany w urzędzie pocztowym w dniu

czerwca 2011 r. (k. 120). Skoro skarżący nie dochowali terminów

przewidzianych w art. 124 § 2 i 3 k.p.c., odpadła potrzeba ustanowienia

pełnomocnika do sporządzenia zarówno skargi kasacyjnej, jak i zażalenia. Z tych

względów, zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

13 lipca 2010 r., III CZP 29/10 (OSNC 2010, nr 11, poz. 144), wniosek

o ustanowienie pełnomocnika ulegał oddaleniu a limine.

W toku dalszych czynności, podejmowanych w związku z wniesieniem przez

pełnomocnika skarżących kolejnych środków zaskarżenia, Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 10 października 2011 r. ustanowił dla skarżących adwokata

z urzędu w celu wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 29 czerwca 2011 r.

W zażaleniu na to postanowienie skarżący wnieśli o jego uchylenie w części

odrzucającej zażalenie (pkt I) oraz o uchylenie postanowienia z dnia 11 maja

2011 r. w części odrzucającej skargę kasacyjną (pkt 1) i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania. Zarzucili Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 130 § 1

zdanie drugie, 165 § 1, 370, 397 § 2 i 398 6 § 2 k.p.c. w związku z art. 6 konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia

4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) przez przyjęcie, że

sobota nie jest dniem uznanym ustawowo za wolny od pracy w rozumieniu art. 115

k.c. w związku z art. 165 § 1 k.p.c. Wnieśli w związku z tym o przedstawienie

zagadnienia „soboty jako dnia ustawowo wolnego od pracy” do rozstrzygnięcia

składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego ewentualnie skierowanie pytania

prawnego w tej kwestii do Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem żalących,

prawidłowa wykładnia użytego w art. 115 k.c. pojęcia dnia uznanego ustawowo za

wolny od pracy prowadzi do wniosku, że pismo z dnia 21 marca 2011 r.,

zawierające wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu, które było jedynie

zapowiedzią skargi kasacyjnej, zostało przez nich złożone przed upływem terminu

do wniesienia skargi kasacyjnej. Powinno zatem dojść do uchylenia w zaskarżonej

części postanowienia z dnia 29 czerwca 2011 r., a ponadto – na zasadzie

odpowiednio stosowanego art. 39815 § 1 zdanie pierwsze w związku z art. 394 1 § 2

k.p.c. – do uchylenia w zaskarżonej części postanowienia z dnia 11 maja 2011 r.

i do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w celu wniesienia skutecznej

skargi kasacyjnej przez ustanowionego adwokata z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznaniu podlega zażalenie wniesione przez skarżących G. K. i K. K. na

postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 29 czerwca 2011 r. w części

odrzucającej zażalenie na postanowienie tego Sądu z dnia 11 maja 2011 r. (pkt I).

Przypomnienie to było konieczne, ponieważ zarzuty żalących oraz wnioski

zażalenia wykraczają poza granice rozstrzygnięcia podjętego zaskarżonym

postanowieniem. Uszło uwagi żalących, że przepisu art. 398 15 § 1 zdanie drugie

k.p.c., zgodnie z którym Sąd Najwyższy w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej

może uchylić także w całości lub w części orzeczenie sądu pierwszej instancji i

przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi temu samemu lub

równorzędnemu, nie można stosować do postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia

11 maja 2011 r. Stoi temu na przeszkodzie wyraźna regulacja zawarta w art. 394 1 §

3 k.p.c., zgodnie z którą do postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się

na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio jedynie art. 398 15 § 1 zdanie pierwsze

k.p.c., nie zaś art. 39815 § 1 zdanie drugie k.p.c. Ostatnio wymieniony przepis nie

nadaje się zresztą do odpowiedniego stosowania, gdyż postanowienia z dnia 29

czerwca 2011 r. i z dnia 11 maja 2011 r. nie są postanowieniami podejmowanymi

w toku instancji przez sądy pierwszej i drugiej instancji, lecz odrębnymi

postanowieniami tego samego sądu.

Z tych przyczyn rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy podlegać może wyłącznie

postanowienie z dnia 29 czerwca 2011 r. w zaskarżonej części, a więc w części

obejmującej rozstrzygnięcie o odrzuceniu zażalenia skarżących na postanowienie

z dnia 11 maja 2011 r. Żalący zasadnie kwestionują prawidłowość tego

rozstrzygnięcia, ponieważ analiza treści pisma pełnomocnika skarżących z dnia

14 czerwca 2011 r. (k. 120) prowadzi do wniosku, że nie było ono zażaleniem na

postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Pismo to bowiem nie zawierało

w swej treści elementów określonych w art. 394 § 2 w związku z art. 394 1 § 3

k.p.c., przewidzianych przez ustawodawcę dla zażalenia. Poza tym zostało ono

sporządzone przez pełnomocnika nienależącego do kręgu osób wskazanych w art.

87 1 § 2 k.p.c. i wniesione po upływie tygodniowego terminu do złożenia zażalenia.

Termin przewidziany w art. 395 § 2 w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c. upłynął bowiem

z dniem 13 czerwca 2011 r. W tym samym dniu upłynął więc termin, do którego

nawiązuje w swej treści art. 124 § 2 k.p.c.

Skoro Sąd Apelacyjny błędnie zakwalifikował pismo skarżących z dnia

14 czerwca 2011 r. jako zażalenie i w związku z tym wydał postanowienie

o odrzuceniu zażalenia, zaskarżone postanowienie ulega uchyleniu, a wszczęte

przez Sąd Apelacyjny postępowanie zażaleniowe umorzeniu jako bezprzedmiotowe

Z przytoczonych już wyżej powodów usuwa się spod oceny Sądu

Najwyższego w niniejszym postępowaniu zażaleniowym kwestia prawidłowości

postanowienia z dnia 11 maja 2011 r., w tym także szeroko omawiana w zażaleniu

kwestia uznania wolnej soboty za dzień ustawowo wolny od pracy. Rozważania na

ten temat Sąd Apelacyjny – jak podkreślił – czynił jedynie „dla porządku rzeczy”

i znalazły się one wyłącznie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 29 czerwca

2011 r. Natomiast na uzasadnienie postanowienia sądu drugiej instancji nie

przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 zdanie pierwsze

w związku z art. 3941 § 3 i art. 355 § 1 k.p.c. oraz § 6 pkt 6 w związku z § 13 ust. 2

pkt 2 i 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.

1348 ze zm.) postanowił, jak w sentencji.

db