III CZ 15/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 15/08

POSTANOWIENIE

Dnia 23 kwietnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Gerard Bieniek

w sprawie z powództwa A.(...) sp. z o.o. w P.

przeciwko "W.(...)" S.A. w K.

o ochronę znaku towarowego i zaniechanie czynów nieuczciwej konkurencji,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 kwietnia 2008 r.,

zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 26

października 2007 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Powódka „A.(...)” spółka z o.o. w P. wnosiła o zakazanie pozwanej „W.(...)” S.A. w

K. wprowadzania do obrotu wyrobów cukierniczych o nazwie „m.(...)” w opakowaniach

imitujących opakowania strony powodowej oraz nakazanie opublikowania w podanym

terminie ogłoszenia o oznaczonej treści we wskazanych dziennikach. W związku z

oznaczeniem wartości przedmiotu sporu kwotą 150 000 zł przewodniczący wezwał

powódkę do wyjaśnienia, w jaki sposób określiła tę wartość, a po wyjaśnieniu, że miała

na względzie szacunkową wartość utraconych korzyści, ustalił wpis tymczasowy w

kwocie 1000 zł.

Wyrokiem z dnia 4 maja 2006 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo i ustalił

wpis ostateczny na kwotę 1000 zł. Powódka, reprezentowana przez radcę prawnego,

wniosła apelację, od której uiściła opłatę sądową w wysokości 1000 zł. Postanowieniem

z dnia 27 października 2006 r. Sąd Apelacyjny odrzucił tę apelację, uznając, że nie

została należycie opłacona. Stwierdził, że do apelacji mają zastosowanie przepisy

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr

167, poz. 1398 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.-2005”), że żądanie zakazania czynu nieuczciwej

konkurencji,

polegającego

na

wprowadzaniu

do

obrotu

opisanych

wyrobów

cukierniczych, miało charakter majątkowy, a żądanie opublikowania stosownych

ogłoszeń w prasie charakter niemajątkowy oraz że apelacja w zakresie dotyczącym

pierwszego z wymienionych żądań podlegała opłacie stosunkowej, a w zakresie

dotyczącym drugiego – opłacie stałej.

W

zażaleniu

powódka

zakwestionowała

zasadność

odrzucenia

apelacji,

podnosząc, że Sąd Okręgowy, przy ustalaniu wpisu ostatecznego na kwotę 1000 zł,

uznał, że pozew obejmował dwa żądania o charakterze niemajątkowym, albo dwa

żądania o charakterze majątkowym, których wartości nie dało się ustalić w chwili

wszczęcia sprawy. Uiszczając od apelacji opłatę w wysokości wpisu ostatecznego

działała w zaufaniu do rozstrzygnięcia tego Sądu.

Postanowieniem z dnia 8 marca 2007 r. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone

postanowienie. Stwierdził, że opłatę stałą pobiera się w sprawach o prawa niemajątkowe

oraz we wskazanych w ustawie niektórych sprawach o prawa majątkowe, w wysokości

jednakowej, niezależnie od wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu

zaskarżenia, natomiast opłatę stosunkową w sprawach o prawa majątkowe (art. 12 i 13

u.k.s.c.-2005). Od pisma wniesionego w sprawie o prawa majątkowe, w której wartości

przedmiotu sprawy nie da się ustalić w chwili jej wszczęcia, przewodniczący określa

opłatę tymczasową w granicach od 30 zł do 1000 zł. W orzeczeniu kończącym

postępowanie w pierwszej instancji sąd określa wysokość opłaty ostatecznej, która jest

bądź opłatą stosunkową, obliczoną od wartości przedmiotu sporu ustalonej w toku

postępowania, bądź opłatą określoną przez sąd, jeżeli wartości tej nie dało się ustalić. W

tym wypadku opłatę ostateczną sąd określa w kwocie nie wyższej niż 5000 zł, mając na

względzie społeczną doniosłość rozstrzygnięcia i stopień zawiłości sprawy (art. 15

u.k.s.c.-2005). Podstawowe znaczenie dla ustalenia, jakiemu rodzajowi opłaty sądowej

podlega pismo, ma więc charakter sprawy, w której jest ono wnoszone. Stwierdzenie, że

jest to sprawa o prawa niemajątkowe przesądza, iż należną opłatą jest opłata stała,

jeżeli zaś sprawa jest sprawą o prawa majątkowe, trzeba ustalić najpierw, czy istnieje

przepis przewidujący dla niej opłatę stałą, a w braku takiego przepisu rozstrzygnąć, czy

w chwili wszczęcia tej sprawy da się ustalić wartość przedmiotu sporu. Jeżeli w sprawie

o prawa majątkowe da się w chwili jej wszczęcia ustalić wartości przedmiotu sporu, to

zarówno pozew, jak i inne pisma podlegają opłacie stosunkowej, w razie natomiast

niemożności ustalenia tej wartości, przewodniczący określa należną od pozwu opłatę

tymczasową, a sąd – w orzeczeniu kończącym postępowanie w pierwszej instancji –

albo opłatę stosunkową, albo opłatę ostateczną. Ustalona przez sąd w toku

postępowania wartość przedmiotu sporu stanowi także wartość przedmiotu zaskarżenia

kwestionowanego w całości wyroku sądu pierwszej instancji i podstawę obliczenia

opłaty stosunkowej od wniesionej apelacji. Podobnie, określona przez sąd pierwszej

instancji w razie niemożności ustalenia wartości przedmiotu sporu opłata ostateczna

wyznacza wysokość wpisu od apelacji skarżącej w całości wyrok sądu pierwszej

instancji (art. 25 i 26 k.p.c., art. 18 ust. 2 u.k.s.c.-2005). Żadnego z roszczeń

dochodzonych przez powódkę – ani opartego na art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16

kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr

153, poz. 1503 ze zm.) roszczenia o zakazanie niedozwolonych działań, ani opartego na

art. 18 ust. 1 pkt 3 tej ustawy roszczenia o złożenie stosownego oświadczenia woli nie

można zaliczyć do praw niemajątkowych objętych hipotezą art. 12 i 26 ust. 1 pkt 6

u.k.s.c.-2005. Dochodząc tych roszczeń należy zatem, zgodnie z art. 19 § 2 k.p.c.,

określić w pozwie wartość przedmiotu sporu. Jeżeli powód wywiąże się z tego

obowiązku prawidłowo, od pozwu i innych pism należy się opłata stosunkowa, jednak na

ogół w chwili wszczęcia sprawy o te roszczenia niemożliwe jest określenie ich wartości,

czyli wartości przedmiotu sporu. W takim razie powód powinien powołać się na tę

okoliczność, a przewodniczący – jeżeli to powołanie jest uzasadnione – ustala opłatę

tymczasową. Do ustalenia opłaty tymczasowej może też dojść w wyniku sprawdzenia

oznaczonej przez powoda wartości przedmiotu sporu. Tak było również w poprzednim

stanie prawnym pod rządem art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm. –

dalej: „u.k.s.c.-1967”) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17

grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U.

Nr 154, poz. 753 ze zm.), który zgodnie z art. 149 ust. 1 u.k.s.c.-2005 miał zastosowanie

do chwili wydania wyroku przez Sąd Okręgowy.

W niniejszej sprawie nastąpiło sprawdzenie oznaczonej w pozwie wartości

przedmiotu sporu i ustalenie w odniesieniu do roszczeń dochodzonych od pozwanej

spółki wpisu tymczasowego w wysokości 1000 zł, tj. w wysokości maksymalnej według

powołanego § 3 rozporządzenia (2 x 500 zł). Na taką samą kwotę został też, zgodnie z

obowiązującym wówczas prawem, ustalony w wyroku Sądu Okręgowego wpis

ostateczny i jego wysokość określa należną opłatę od apelacji wniesionej przez stronę

powodową. Skoro w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie obowiązującej

obecnie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych stosuje się do czasu

zakończenia postępowania w danej instancji dotychczasowe przepisy o kosztach

sądowych, ustalona według tych przepisów opłata ostateczna w wyroku sądu pierwszej

instancji powinna wyznaczać też wysokość opłaty od apelacji, do której, w myśl art. 149

ust. 1 u.k.s.c.-2005, ma zastosowanie ta ustawa. Należny od apelacji strony powodowej

wpis w kwocie równej wysokości opłaty ostatecznej ustalonej w zaskarżonym wyroku

jest opłatą „w wysokości stałej” w rozumieniu art. 1302 § 3 k.p.c. Nieuiszczenie tej opłaty

w terminie przez stronę powodową, reprezentowaną przez radcę prawnego, mogło

zatem pociągać za sobą sankcję przewidzianą w tym przepisie, ale strona powodowa

obowiązkowi poddanemu tej sankcji nie uchybiła. Z tych względów Sąd Najwyższy na

podstawie at. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone

postanowienie.

Postanowieniem z dnia 26 października 2007 r. Sąd Apelacyjny ponownie

odrzucił apelację powódki od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 4 maja 2006 r.

Stwierdził, że powódka oznaczyła w pozwie wartość przedmiotu sporu kwotą 150 000 zł,

że Sąd Okręgowy nie zakwestionował tej kwoty i nie sprawdził wartości przedmiotu

sporu ani w żaden sposób nie próbował jej zweryfikować. Powódka natomiast,

oznaczając precyzyjnie wartość przedmiotu sporu, zajmowała słuszne stanowisko, że

dochodzone roszczenia mają charakter majątkowy. Nie dawała w żaden sposób do

zrozumienia, by określenie wartości przedmiotu sporu było niemożliwe lub choćby

utrudnione w rozumieniu art. 31 ust. 1 u.k.s.c.-1967. Jedynym motywem pobrania przez

Sąd Okręgowy wpisu tymczasowego w kwocie 1000 zł, a następnie ustalenia wpisu

ostatecznego na tym samym poziomie był mylny pogląd o niemajątkowym charakterze

dochodzonych roszczeń. Wnosząc apelację, profesjonalny pełnomocnik powódki

prawidłowo określił wartość przedmiotu zaskarżenia kwotą 150 000 zł, jednak w miejsce

opłaty stosunkowej w kwocie 7 500 zł uiścił opłatę w kwocie 1000 zł. Powódka nie może

skutecznie powoływać się na wprowadzenie jej w błąd przez Sąd Okręgowy, gdyż

okoliczność ta nie uchyla obowiązku dokonania czynności w sposób prawidłowy, a

jedynie może być podstawą przywrócenia terminu. Tymczasem powódka, która w dniu

3 października 2007 r. otrzymała postanowienie Sądu Najwyższego i dowiedziała się, że

w sprawie obowiązuje opłata stosunkowa, nie wystąpiła z takim wnioskiem. Sąd

Okręgowy nigdy nie wyartykułował, że traktuje niniejszą sprawę jako sprawę o prawa

majątkowe, w której wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić. Ustalenie wpisu

ostatecznego jako w sprawie o prawa niemajątkowe jest bezprzedmiotowe i nie może

być uznane za wiążące dla ustalenia opłaty należnej od apelacji. Jeżeli powódka

uważała, że sprawa ma charakter majątkowy i w apelacji wskazała konkretną wartość

przedmiotu zaskarżenia, powinna uiścić opłatę stosunkową. Skoro tego nie uczyniła

apelacja, zgodnie z art. 1302 § 3 k.p.c., podlega odrzuceniu.

W zażaleniu na to postanowienie powódka zarzuciła naruszenie przepisu art.

1302 § 3 k.p.c. przez jego błędne zastosowanie. Podniosła, że Sąd Najwyższy wyraźnie

stwierdził, iż należny od apelacji wpis w kwocie równej wysokości opłaty ostatecznej

ustalonej w zaskarżonym wyroku jest opłatą w wysokości stałej w rozumieniu art. 1302 §

3 k.p.c. oraz że nieuiszczenie tej opłaty w terminie mogłoby pociągać za sobą sankcję

przewidzianą w tym przepisie, ale strona powodowa obowiązkowi poddanemu tej sankcji

nie

uchybiła.

Niezrozumiałe

jest

zatem, zdaniem

powódki, stanowisko

Sądu

Apelacyjnego, że powinna uiścić nową opłatę lub wystąpić z wnioskiem o przywrócenie

terminu do dokonania czynności procesowej. Skoro rozstrzygnięcie zawarte w wyroku

Sądu Okręgowego zrodziło wątpliwości co do wysokości opłaty należnej od apelacji,

Sąd Apelacyjny – w kontekście rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego – powinien wezwać

powódkę do uzupełnienia opłaty, jeżeli takie wnioski wyprowadził z uzasadnienia

postanowienia z dnia 8 marca 2007 r. W konkluzji żaląca wniosła o uchylenie

zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 386 § 6 w związku z art. 398 21 i art. 3941 § 3 k.p.c., ocena prawna

zawarta w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2007 r. była

dla Sądu Apelacyjnego wiążąca. W powołanym postanowieniu natomiast Sąd

Najwyższy zajął stanowisko nie tylko w kwestii majątkowego charakteru dochodzonych

roszczeń, lecz także w kwestii wysokości opłaty sądowej należnej od apelacji wniesionej

przez stronę powodową od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 4 maja 2006 r. Stwierdził,

że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło sprawdzenie oznaczonej w pozwie wartości

przedmiotu sporu i ustalenie w odniesieniu do roszczeń dochodzonych od pozwanej

spółki wpisu tymczasowego w wysokości 1000 zł, tj. w wysokości maksymalnej według §

3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie

określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 154, poz. 753 ze zm.).

Na taką samą kwotę został też, zgodnie z obowiązującym wówczas prawem, ustalony w

wyroku Sądu Okręgowego wpis ostateczny i jego wysokość określa należną opłatę od

apelacji wniesionej przez stronę powodową. W końcowym fragmencie uzasadnienia Sąd

Najwyższy ponownie podkreślił, że należny od apelacji strony powodowej wpis w kwocie

równej wysokości opłaty ostatecznej ustalonej w zaskarżonym wyroku jest opłatą „w

wysokości stałej” w rozumieniu art. 1302 § 3 k.p.c., że nieuiszczenie tej opłaty w terminie

przez stronę powodową, reprezentowaną przez radcę prawnego, mogło pociągać

sankcję przewidzianą w tym przepisie, ale strona powodowa obowiązkowi poddanemu

tej sankcji nie uchybiła.

Nie powinno budzić wątpliwości, że Sąd Najwyższy uznał uiszczoną przez stronę

powodową opłatę od apelacji w kwocie odpowiadającej wysokości ustalonego w wyroku

Sądu Okręgowego z dnia 4 maja 2006 r. wpisu ostatecznego za prawidłową.

Skonstatował równocześnie, że nie było podstaw do zastosowania sankcji przewidzianej

w art. 1302 § 3 k.p.c., ponieważ strona powodowa obowiązkowi poddanemu tej sankcji

nie uchybiła. W tej sytuacji – ze względu na regulację zawartą w art. 386 § 6 w związku

z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. – niedopuszczalne było ponowne rozstrzyganie o opłacie

należnej od wniesionej apelacji i to sprzecznie z oceną dokonaną przez Sąd Najwyższy.

Podejmując ten problem ponownie, Sąd Apelacyjny naruszył zatem przepisy art. 386 § 6

w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., w świetle których był związany oceną prawną

Sądu Najwyższego.

Być może ponowna kontrola prawidłowości opłacenia apelacji była wynikiem

błędnego odczytania uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca

2007 r. W takim wypadku uszło jednak uwagi Sądu Apelacyjnego, że wątpliwości co do

charakteru dochodzonych roszczeń, a tym samym co do sposobu określenia należnej

opłaty były udziałem nie tylko Sądu Okręgowego, o czym świadczy postanowienie

odrzucające apelację z dnia 27 października 2007 r. Uszło też uwagi Sądu

Apelacyjnego, że Sąd pierwszej instancji po wniesieniu pozwu sprawdził oznaczoną w

pozwie wartość przedmiotu sporu, przewodniczący wezwał bowiem stronę powodową

do wyjaśnienia, w jaki sposób określiła wartość przedmiotu sporu kwotą 150 000 zł, a po

wyjaśnieniu w piśmie z dnia 19 września 2005 r., że miała na względzie szacunkową

wartość utraconych korzyści, ustalił wpis tymczasowy. Zawarte zatem w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia stwierdzenie, że Sąd pierwszej instancji nie sprawdził

wartości przedmiotu sporu ani w żaden sposób nie próbował jej zweryfikować, nosi

cechy dowolności.

Wezwanie powoda w sprawie o prawa majątkowe, w której oznaczył on w pozwie

kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, do wyjaśnienia sposobu obliczenia tej

wartości, a następnie, po złożeniu wyjaśnień, określenie na podstawie art. 31 ust. 1

u.k.s.c.-1967 (obecnie: art. 15 ust. 1 u.k.s.c.-2005) wpisu tymczasowego jest wyrazem

oceny przewodniczącego, że wartości przedmiotu sprawy w chwili jej wszczęcia nie da

się ustalić.

Skoro

zgodnie

z

wiążącym

poglądem

Sądu

Najwyższego,

wyrażonym

w uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 marca 2007 r., strona powodowa uiściła należną

opłatę od apelacji, zaskarżone postanowienie podlegać musi uchyleniu.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 zdanie pierwsze w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c. postanowił, jak w sentencji.