III CZ 14/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 14/12

POSTANOWIENIE

Dnia 30 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

w sprawie skargi D. B. o wznowienie postępowania

w sprawie z powództwa D. B.

przeciwko Bankowi Handlowemu S.A. z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 marca 2012 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 sierpnia 2011 r.,

I.

II. oddala zażalenie,

przyznaje adwokatowi G. J., prowadzącemu Kancelarię

Adwokacką

w

K.,

ustanowionemu

z

urzędu

wynagrodzenie w kwocie 3.600,- (trzy tysiące sześćset)

zł powiększone o należny podatek od towarów i usług

za reprezentowanie powoda D. B. w postępowaniu

zażaleniowym przed Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Postępowanie w sprawie

z powództwa D. R. przeciwko Bankowi

Handlowemu Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o ustalenie i zapłatę zakończone

zostało prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 4 listopada 2009 r. W

postępowaniu tym powód był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu,

któremu wypowiedział pełnomocnictwo z dniem 4 listopada 2009 r.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 12 stycznia 2010 r. ustanowił dla

powoda - w związku z postępowaniem kasacyjnym - kolejnego, imiennie

wskazanego przez niego, pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik nie stwierdził

podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, o czym powiadomił powoda i Sąd. Powód

pismem z dnia 9 sierpnia 2010 r. poinformował Sąd, że rezygnuje z powyższego

pełnomocnika i wypowiada mu pełnomocnictwo.

Powód w dniu 8 lipca 2011 r. złożył skargę o wznowienie postępowania,

w której zawarł kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie

pełnomocnika z urzędu.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2011 r. odrzucił skargę

powoda D. B. o wznowienie postępowania stwierdzając brak ustawowej podstawy

wznowienia (art. 410 § 1 k.p.c.). Sąd wskazał, że przedmiotem żądania w

prawomocnie zakończonej sprawie było ustalenie szeregu praw stron umowy o

kredyt, zapłata odszkodowania i zadośćuczynienia za prowadzenie postępowania

egzekucyjnego w oparciu o bankowy tytuł egzekucyjny, zaopatrzony przez Sąd w

klauzulę wykonalności. Przyczyną oddalenia powództwa było nie wykazanie

zasadności

powództwa,

w

tym

istnienia

przesłanek

odpowiedzialności

odszkodowawczej. Powód powołał jako podstawę wznowienia wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 15 marca 2011 r., P 7/09 (OTK-A 2011 nr 2 poz. 12),

stwierdzający niezgodność art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo

bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) w związku z art. 244

§ 1 i art. 252 k.p.c. w części, w jakiej nadaje on moc prawną dokumentu

urzędowego księgom rachunkowym i wyciągom z ksiąg rachunkowych banku w

odniesieniu do praw i obowiązków wynikających z czynności bankowych w

postępowaniu bankowym prowadzonym wobec konsumenta - z art. 2, art. 32 ust. 1

zd. 1 i art. 76 Konstytucji RP. Przepisy, których niekonstytucyjność stwierdzono, nie

stanowiły - zdaniem Sądu - podstawy prawnej rozstrzygnięcia w sprawie, której

dotyczy skarga o wznowienie postępowania.

Skarżący

zaskarżył

powyższe

postanowienie

zażaleniem

zarzucając

nieważność postępowania przez pozbawienie go możności obrony praw wskutek

nie rozpoznania przez sąd wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu przed

wydaniem orzeczenia w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania. Ponadto

podniósł naruszenie art. 410 § 1 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie

i odrzucenie skargi mimo oparcia jej na ustawowej przesłance, art. 4011 k.p.c.

przez niewłaściwe zastosowanie, art. 361 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. przez

brak odniesienia się w uzasadnieniu postanowienia do wszystkich zarzutów,

twierdzeń i wniosków podniesionych w skardze oraz art. 233 § 1 k.p.c. i art. 361

k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

Powód wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył:

Skarżący powołał zarzut nieważności nie jako przyczynę wznowienia

postępowania, a jako podstawę zaskarżenia orzeczenia wskazując, że Sąd

Apelacyjny w postępowaniu toczącym się na skutek skargi o wznowienie

postępowania dopuścił do takiego błędu postępowania (errores in procedendo),

który pozbawił go możności obrony praw. Orzecznictwo sądowe zgodnie uznaje, że

pozbawienie możności obrony praw polega na tym że, na skutek wadliwości

procesowych sądu lub strony przeciwnej, strona nie mogła i nie brała udziału w jego

istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte przed wydaniem

orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 1974 r., II CR 155/74,

OSPiKA 1975 nr 3 poz. 66, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 marca

1998 r., III CKN 34/98). Dochodzi do niego także wówczas, gdy w postępowaniu

sądowym pozbawiono stronę, wbrew jej woli możności podejmowania albo

świadomego zaniechania czynności procesowych, zmierzających do ochrony jej

sfery prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 1974 r., II CR 331/74,

OSN 1975 nr 5 poz. 84, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2001 r., II CKN

1211/00, niepubl.). Przyjmuje się, że strona zostaje pozbawiona możności działania

tylko wtedy, gdy doszło do całkowitego pozbawienia jej możności obrony, w więc

gdy znalazła się w takiej sytuacji, która uniemożliwiła, a nie tylko utrudniła lub

ograniczyła popieranie przed sądem dochodzonych żądań (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/00, OSNP 2001,

nr 4, poz. 133).

Ocena, czy doszło do pozbawienia strony możności obrony jej praw,

powinna być dokonywana przez odniesienie do indywidualnych okoliczności danej

sprawy, przy czym znaczenie ma nie tyle naruszenie przepisów procesowych, ile

ustalenie czy uchybienie to wpłynęło na możność działania strony oraz

stwierdzenie czy, pomimo zaistnienia tych okoliczności, strona mogła bronić swych

praw w procesie (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 marca

2008 r., V CSK 488/07, nie publ.).

W niniejszej sprawie powód upatruje przyczyny nieważności w nie

rozpoznaniu wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zamieszczonego

w skardze o wznowienie postępowania, przed przystąpieniem do jej rozpoznania.

Zgodnie z art. 124 k.p.c. zgłoszenie wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy

prawnego z urzędu nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, chyba że

chodzi o ustanowienie ich na skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed

wytoczeniem powództwa. Sąd może jednak wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do

prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku. Dla oceny zarzutu nieważności istotne

jest zatem po pierwsze, że Sąd miał jedynie uprawnienie a nie obowiązek

wyprzedzającego rozpoznania wniosku, po drugie, że Sąd w ogóle nie przystąpił do

oceny zasadności podstawy wznowienia, tj. rozpoznawania skargi o wznowienie

tylko poprzestał na badaniu jej oparcia na ustawowej podstawie, rozumianej jako

przesłanka formalna zbliżona do przesłanki dopuszczalności, po trzecie, że Sąd

związany był podstawą wznowienia wskazaną w skardze, zatem mógł ograniczyć

czynności do badania jej treści, a prowadzenie ewentualnego postępowania

naprawczego było zbędne. Mając na względzie powyższe okoliczności stwierdzić

należy, że nierozpoznanie wniosku powoda o ustanowienie pełnomocnika z urzędu

w początkowym stadium postępowania ze skargi o wznowienie, zakończonego jej

odrzuceniem z przyczyny nie oparcia na ustawowej podstawie, nie wpłynęło na

możność działania skarżącego, to jest podejmowania przez niego czynności

procesowych. Konsekwentnie nie została wykazana przeszkoda procesowa

polegająca na pozbawieniu strony możności obrony praw, która mogłaby zostać

zakwalifikowana jako bezwzględna negatywna przesłanka procesowa, skutkująca

nieważnością postępowania.

Podkreślenia wymaga ponadto, że wcześniejsze oświadczenia powoda

w przedmiocie

wypowiedzenia

pełnomocnictwa

adwokatom

ustanowionym

z urzędu były procesowo skuteczne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

3 czerwca 1976 r. III CRN 64/76, OSN 1977 nr 1 poz. 14, postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1999 r. I CKN 1423/98 nie publ.). Konieczność

rozpoznania kolejnego wniosku, zawartego w skardze o wznowienie postępowania,

powstała na dalszym etapie postępowania skargowego, w związku z wydaniem

postanowienia o jej odrzuceniu, i czynności Sądu w tym zakresie zostały podjęte

bezzwłocznie.

Brak podstaw do podzielenia dalszych zarzutów zażalenia. Powód powołał

w skardze podstawę wznowienia określoną w art. 401 1 k.p.c. wskazując, iż

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 marca 2011 r., P 7/09, orzekł

o niezgodności art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe

z Konstytucją. W zaskarżonym postanowieniu Sąd Apelacyjny przyjął, że w oparciu

o wskazaną podstawę można żądać wznowienia postępowania wówczas, gdy

niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją dotyczy przepisu, na podstawie

którego wydane zostało orzeczenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

20 czerwca 2007 r., V CNP 45/07, nie pub., z dnia 6 listopada 2009 r., I CO 17/09,

nie publ., z dnia 3 grudnia 2010 r., I CSK 487/10, nie publ.). Stwierdzając, że

sytuacja taka nie zachodzi uznał, że skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie

w rozumieniu art. 410 § 1 k.p.c.. Stanowisko to zgodne jest z wykładnią

powołanego przepisu, w myśl której skarga o wznowienie nie opiera się na

ustawowej podstawie nie tylko wtedy, gdy powołana w skardze podstawa nie

odpowiada żadnej z przewidzianych w ustawie, lecz także wtedy, gdy podstawa ta

w rzeczywistości nie wystąpiła, to jest z uzasadnienia skargi wynika, że wskazane

w

niej

okoliczności

postępowania.

W

nie

takim

wyczerpują

wypadku

ustawowej

skarga

przesłanki

podlega

wznowienia

odrzuceniu

wprost

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, Biul. SN

2005, nr 9, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2007 r., IV CZ

48/07, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2008 r., III UZ 13/07).

Uszło uwagi skarżącego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia

15 marca 2011 r., P 7/09 dotyczył art. 95 ust. 1 Prawa bankowego i konsekwencji

przyznania wyciągom z ksiąg rachunkowych banku szczególnej mocy dowodowej,

nie obejmował oceny konstytucyjności uprawnienia banków do wystawiania

bankowych tytułów egzekucyjnych. Co do tej kwestii Trybunał Konstytucyjny we

wcześniejszym wyroku z dnia 26 stycznia 2005 r., P 10/04 (OTK-A 2005, nr 1, poz.

7) orzekł, że art. 96 ust. 1 w związku z art. 97 ust. 1 Prawa bankowego jest zgodny

z art. 45 ust. 1 w związku z art. 76 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 2

Konstytucji.

Bezzasadny jest zarzut dotyczący nie wyznaczenia rozprawy. Postanowienie

w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania może zapaść także

na posiedzeniu niejawnym (art. 410 § 1 zd. 2 k.p.c.). Dopiero ocena

przewodniczącego, że skarga o wznowienie postępowania nie zawiera braków i nie

podlega odrzuceniu z innych przyczyn wskazanych w art. 410 § 1, uzasadnia

skierowanie sprawy na rozprawę i przystąpienie do jej rozpoznania.

Nie zachodzi także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 361 k.p.c.

w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. poprzez brak odniesienia w uzasadnieniu postanowienia

do wszystkich twierdzeń i wniosków skargi oraz nie wyczerpującego powołania

podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Motywy postanowienia odnoszą się

bowiem do treści rozstrzygnięcia, ich poszerzanie co do dalszych kwestii

poruszanych w skardze o wznowienie, w szczególności zajęcie stanowiska co do

zasadności twierdzeń i wadliwości orzeczenia, było zbędne i niecelowe.

Z tych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 398 w związku z art. 394 1 § 3

k.p.c. oddalił zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw.

db