III CZ 135/23 · Sąd Najwyższy

III CZ 135/23 POSTANOWIENIE 29 listopada 2023 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Beata Janiszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 29 listopada 2023 r. w Warszawie‎zażalenia M.L.‎na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu‎z 17 stycznia 2023 r., I ACa 948/21 (I WSC 145/22),‎w sprawie z powództwa M.L.‎przeciwko J.K.‎o ochronę dóbr osobistych, 1. oddala zażalenie, 2. zasądza od M.L. na rzecz J.K. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. (J.T.)

UZASADNIENIE

Powód M. L. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, oddalającego apelację skarżącego w sprawie o ochronę dóbr osobistych przeciwko J. K. Postanowieniem z 10 października 2022 r. oddalono zawarty w skardze wniosek o zwolnienie powoda od kosztów sądowych w postępowaniu ze skargi kasacyjnej. Powód złożył samodzielnie wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego postanowienia. Postanowieniem z 16 stycznia 2023 r. Sąd drugiej instancji odrzucił ten wniosek jako niedopuszczalny, a postanowieniem z 17 stycznia 2023 r. odrzucił skargę kasacyjną, wskazując, że nie została ona opłacona.

Co się tyczy braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 102 ust. 1 u.k.s.c., Sąd drugiej instancji wskazał, że opłata od skargi kasacyjnej wynosiła 600 zł, a skarżący jest właścicielem nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym o wartości około 500 000 zł, ma również samochód o wartości około 12 000 zł i oszczędności w wysokości 3 700 zł. Miesięczny dochód powoda oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi około 5 650 zł, a koszty utrzymania domu wynoszą około 1006 zł. Tym samym majątek powoda i jego sytuacja rodzinna nie wskazują, aby uzasadnione było zwolnienie go z kosztów sądowych w wysokości 600 zł.

W uzasadnieniu stwierdzono również, że „strona powodowa nie wykazała, aby obiektywnie nie była w stanie ponieść choćby częściowo kosztów sądowych”.Powód wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego w przedmiocie odrzucenia skargi, zarzucając błędne przyjęcie, że mógł uiścić opłatę od skargi bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny, naruszenie art. 102 ust. 1 u.k.s.c. przez przyjęcie, że posiadanie majątku w postaci domu i samochodu uzasadnia oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów, sprzeczność między sentencją postanowienia w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie skarżącego od kosztów (oddalającego ten wniosek w całości) a uzasadnieniem, w którym wskazano, że powód jest w stanie pokryć koszty sądowe w części, a także naruszenie art. 51 k.p.c. przez niezłożenie przez Sędziego orzekającego w sprawie oświadczenia przewidzianego tym przepisem i wydanie postanowień przez Sędziego, co do którego „całokształt okoliczności uzasadnia wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie”.

Skarżący wniósł przy tym, na podstawie odpowiednio stosowanego art. 380 k.p.c., o objęcie kontrolą także postanowienia z 17 stycznia 2023 r. w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie powoda od kosztów sądowych.Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie podlegało oddaleniu.Zgodnie z art. 102 ust. 1 u.k.s.c. zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny lub ich poniesienie narazi ją na taki uszczerbek.

Już sama okoliczność, że powód posiada – wprawdzie niewielkie – oszczędności przewyższające przeszło sześciokrotnie kwotę należnej opłaty, uzasadniała oddalenie wniosku o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Nadto, jak trafnie wskazał Sąd Apelacyjny, dochody rodziny powoda wyraźnie przewyższają wskazane przez niego koszty utrzymania. W związku z powyższym bez znaczenia jest to, czy (i jaką) wagę Sąd drugiej instancji przydał faktom posiadania przez skarżącego innego majątku o łącznej wartości przeszło pół miliona złotych.

Na marginesie wypada jednak zauważyć, że majątek tego rodzaju – wobec braku innych, szczególnych okoliczności – wyklucza przyjęcie, że skarżący jest osobą, która nie może zgromadzić środków na pokrycie opłaty sądowej w wysokości 600 zł. Celem instytucji zwolnienia osób fizycznych od kosztów jest uniknięcie zmuszania wnioskujących do rezygnacji z kosztów utrzymania się, a nie ochrona zgromadzonego majątku.Na ocenę zażalenia nie wpływa również to, że Sąd drugiej instancji stwierdził, iż „strona powodowa nie wykazała, aby obiektywnie nie była w stanie ponieść choćby częściowo kosztów sądowych”.

Wbrew stanowisku powoda powyższe stwierdzenie nie świadczy o przyjęciu, że wniosek o zwolnienie powoda od kosztów sądowych był co najmniej w pewnym zakresie uzasadniony. Z całokształtu uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wynika bowiem, że Sąd Apelacyjny ocenił – oczywiście prawidłowo – iż skarżący był w stanie uiścić opłatę bez uszczerbku dla utrzymania siebie lub rodziny. Uzupełniająco należy dodać, że z oświadczenia załączonego przez skarżącego do kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że już po wydaniu zaskarżonego postanowienia powód zakupił nowszy i droższy od poprzedniego samochód o wartości wskazanej jako 18 000 zł.

Nie sposób zatem przyjąć, że poza jego możliwościami pozostawało poniesienie wydatku w kwocie 600 zł, czyli znacznie mniejszego niż związany z nabyciem tego samochodu.Nieuzasadniony jest także zarzut obrazy art. 51 k.p.c., jako mogącej mieć wpływ na postanowienie o oddaleniu wniosku powoda o zwolnienie od kosztów. Zastrzeżenia skarżącego budzi to, że sędzia orzekający w niniejszej sprawie w innej sprawie wydał orzeczenie korzystne dla pozwanej („orzekał natomiast w składzie Sądu Apelacyjnego w tej drugiej sprawie, w której występują te same problemy prawne, co w procesie niniejszym przy czym w składzie z udziałem tego sędziego został wydany wyrok korzystny dla Pozwanej”).

Przywołane przez skarżącego informacje nie oznaczają jednak, że wystąpiły okoliczności mogące wpływać na zachowanie standardów obiektywizmu w ocenie wniosku o zwolnienie od kosztów, a w efekcie – na kierunek rozstrzygnięcia tego wniosku. Z motywów zażalenia nie wynika także, by nie tylko rzeczywista, lecz choćby uprawdopodobniona była jakakolwiek zależność między oddaleniem wniosku i faktem wykonywania przez pozwaną zawodu sędziego w jednym z sądów powszechnych, zwłaszcza że brak informacji, by sędzia, który rozpoznawał wniosek o zwolnienie od kosztów, mógł choćby znać pozwaną z racji pełnionej przez nią funkcji.Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c., orzeczono jak w sentencji postanowienia. [wr][ms]