III CZ 13/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 13/11

POSTANOWIENIE

Dnia 1 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Barbara Myszka

w sprawie z wniosku Wandy S.- Ł. i Stanisława O. – Ł.

przy uczestnictwie: Jolanty O., Elizy K.-S., Andrzeja

S. i Konserwatora Zabytków w K.

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 1 kwietnia 2011 r.,

zażalenia uczestniczki Jolanty O.

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 3 stycznia 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w części odrzucającej

skargę o wznowienie postępowania (punkt 1), pozostawiając

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi

Okręgowemu w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Uzasadnienie

W dniu 23 grudnia 2010 r. uczestniczka postępowania Jolanta O. wniosła

skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem

Sądu Okręgowego z dnia 2 lipca 2009 r.,

Jako podstawę wznowienia postępowania wskazała art. 403 § 2 k.p.c.,

podnosząc, że po zakończeniu postępowania uzyskała wiadomości o nowych

faktach i dowodach, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a których nie mogła

wcześniej powołać. W załączeniu przedłożyła opracowanie pochodzące z Pracowni

Badań Zabytków Architektury dr inż. arch. M. M. Ł. z dnia 1 grudnia 2010 r.

zatytułowane: „Wstępne wyniki badań architektonicznych zachodniej części

kondygnacji podziemnej domu przy ul. G. […] w K.”, z którego wynikać ma, że na

skutek prac archeologicznych podjętych w listopadzie 2010 roku, polegających na

przekuciu

istniejących

posadzek

w

północno-zachodnim

pomieszczeniu,

stwierdzono istnienie pod nimi dwóch pomieszczeń piwnicznych o łącznej pow.

16,5 m2.

Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę o

wznowienie postępowania; zarządził zwrot wniosku o udzielenie zabezpieczenia;

wstrzymał wykonanie punktu IX postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 8 marca

2005 r., oraz oddalił w pozostałej części wniosek o wstrzymanie wykonalności i

zaskarżonego

skuteczności

argumenty

przytoczone

postanowienia.

w

skardze

o

W

ocenie

wznowienie

Sądu

Okręgowego,

postępowania

nie

uprawdopodabniają istnienia ustawowej przesłanki wznowienia postępowania.

Skarżąca nie uprawdopodobniła, aby powoływane przez nią nowe fakty i dowody

mogły mieć wpływ na wynik postępowania, a także, aby były to fakty i dowody,

które

istniały

już

w

toku

postępowania

zakończonego

zaskarżonym

postanowieniem, lecz z których nie mogła ona skorzystać. Powołany przez

skarżącą dowód w postaci „Wstępnych wyników badań architektonicznych

zachodniej części kondygnacji podziemnej domu przy ul. G. […] w K.” nie stanowi

ani dokumentu urzędowego, ani prywatnego, a data jego sporządzenia wskazuje,

że „dowód” ten powstał już po prawomocnym zakończeniu postępowania. Ponadto,

wbrew twierdzeniom skarżącej, odkryte piwnice nie istniały jako pomieszczenia,

które mogły być komukolwiek przyznane już w toku postępowania zakończonego

postanowieniem z dnia 2 lipca 2009 r. Powierzchnie tych piwnic były niedostępne,

nie stanowiąc ani lokalu mieszkalnego, ani lokalu o innym przeznaczeniu w

rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Dopiero po

adaptacji, tj. wykuciu otworu w stropie – co miało miejsce po wydaniu

postanowienia kończącego postępowanie - powstały dodatkowe, wcześniej nie

istniejące pomieszczenia. Istnienie tych pomieszczeń nie miałoby wpływu na wynik

sprawy, w szczególności podział istniejących lokali pomiędzy współwłaścicielami

nieruchomości, wzajemne rozliczenia z tytułu dopłat, jak i pobranych pożytków oraz

na określenie udziałów w nieruchomości wspólnej związanych z własnością

wyodrębnionych lokali. Skoro bowiem nie zostały one wyodrębnione jako

samodzielne lokale, to ich obecny stan prawny jest tożsamy ze stanem prawnym

części nieruchomości wchodzących w skład nieruchomości wspólnej.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła uczestniczka Jolanta O.,

zarzucając naruszenie art. 403 § 2, art. 410 § 1 k.p.c. oraz art. 46, 47, 48 i 143 k.c.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

do

ponownego

rozpoznania

Sądowi

Okręgowemu.

Zażalenie,

w

części

wykraczającej poza rozstrzygnięcie zawarte w punkcie pierwszym postanowienia

o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, zostało prawomocnie odrzucone.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Możliwość wznowienia postępowania na podstawie art. 403 § 2 k.p.c. jest

uzależniona

od

zaistnienia

łącznie

trzech

przesłanek:

wykrycia

po

uprawomocnieniu się wyroku nowych okoliczności faktycznych lub środków

dowodowych, które istniały w toku postępowania, ale nie zostały w nim powołane,

możliwości ich wpływu na wynik sprawy oraz niemożności skorzystania z nich przez

stronę w poprzednim postępowaniu. Określona w art. 403 § 2 k.p.c. podstawa

skargi o wznowienie postępowania nie zachodzi, jeżeli w poprzednim postępowaniu

prawomocnie zakończonym istniała obiektywna możliwość powołania się na

okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, a zaniechanie strony w tym

przedmiocie było następstwem jej zaniedbań, opieszałości, zapomnienia czy

błędnej oceny potrzeby ich powołania. Innymi słowy, podstawą wznowienia

postępowania, o której mowa w art. 403 § 2 k.p.c., mogą być jedynie takie

okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które nie tylko nie zostały ujawnione

w poprzednim postępowaniu, ale w czasie jego trwania, dla strony skarżącej miały

charakter „nieujawnialny” – strona nie miała do nich dostępu i nie musiała ich znać.

Według art. 403 § 2 k.p.c., podstawą wznowienia mogą być okoliczności

faktyczne lub środki dowodowe. Oznacza to, że podstawa wznowienia może

opierać się zarówno na wykryciu nieznanych stronie okoliczności faktycznych

i środków dowodowych, jak również samych okoliczności faktycznych albo

środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona

nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Jeżeli strona powołuje się na

okoliczności faktyczne, które istniały jeszcze przed zakończeniem postępowania,

a których nie znała, dla ich wykazania może powołać się zarówno na dowody,

które powstały przed zakończeniem postępowania, a wówczas stronie nieznane,

jak również na dowody, które powstały już po prawomocnym zakończeniu

postępowania

Podstawy wznowienia określone w art. 403 § 2 k.p.c. mają także

zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym poprzez art. 13 § 2 k.p.c., jeżeli

postanowienie kończące postępowanie w sprawie nie może być zmienione lub

uchylone (art. 524 § 1 k.p.c.).

Błędna

była

ocena

Sądu

Okręgowego,

że

skarga

o wznowienie

postępowania nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia określonej w art.

403 § 2 k.p.c. Jest rzeczą oczywistą, że opracowanie, na które powołała się

skarżąca, powstało już po prawomocnym zakończeniu postępowania, a w

konsekwencji nie jest to środek dowodowy, o którym mowa w art. 403 § 2 k.p.c.

Uczestniczka Jolanta O. w skardze o wznowienie postępowania powoływała się

jednak nie tylko na nowe dowody, ale również na odkrycie piwnic w domu przy ul.

G. […] w K., a zatem - w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. - na nową okoliczność

faktyczną, z której nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu z tego

względu, że jej nie znała i z uwagi na charakter tej okoliczności znać nie mogła. Jak

wynika ze skargi o wznowienie postępowania, wiadomość o tej okoliczności

skarżąca powzięła dopiero ze sporządzonego w dniu 1 grudnia 2010 r.

opracowania zatytułowanego „Wstępne wyniki badań architektonicznych zachodniej

części kondygnacji podziemnej domu przy ul. G. […] w K..” Opracowanie to należy

także postrzegać jako środek do uprawdopodobnienia twierdzenia uczestniczki

Jolanty O., że w trakcie trwania postępowania, zakończonego postanowieniem

zaskarżonym skargą o wznowienie postępowania, istniały okoliczności faktyczne –

dodatkowe pomieszczenia piwniczne w budynku posadowionym na nieruchomości

będącej przedmiotem podziału - których uczestniczka nie znała i nie mogła powołać

w tym postępowaniu. Ponadto opracowanie to uprawdopodabnia zachowanie przez

uczestniczkę terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania.

Błędne jest stanowisko Sądu Okręgowego, że powołana przez uczestniczkę

okoliczność faktyczna nie mogłaby mieć wpływu na wynik sprawy. Należy bowiem

uwzględnić, że zaskarżone skargą o wznowienie postępowania orzeczenie

dotyczyło zniesienia współwłasności nieruchomości, w granicach określonych art.

46 § 1 i art. 143 k.c. Niewątpliwie odkryte pomieszczenia piwniczne, przy

uwzględnieniu norm zawartych w art. 47 § 2 i art. 48 k.c., stanowią część składową

nieruchomości, która podlegałaby podziałowi łącznie z tymi pomieszczeniami.

Możliwości wpływu podniesionej w skardze okoliczności faktycznej na wynik sprawy

nie wyłącza to, że odkryte pomieszczenia piwniczne w chwili zakończenia

postępowania, ze względu na brak do nich dostępu, nie stanowiły ani lokalu

mieszkalnego, ani lokalu o innym przeznaczeniu w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia

24 czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903

ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 tej ustawy, jeżeli uczynienie zadość

przesłance samodzielności lokali wymaga wykonania robót adaptacyjnych, sąd

może w postanowieniu wstępnym, uznającym żądanie ustanowienia odrębnej

własności lokali w zasadzie za usprawiedliwione, upoważnić zainteresowanego

uczestnika postępowania do ich wykonania. Oznacza to, że odkryte pomieszczenia

piwniczne w takim stanie jak były przed zakończeniem postępowania mogły mieć

wpływ

na

wynik

sprawy,

gdyż

po

przeprowadzeniu

niezbędnych

robót

adaptacyjnych mogły powiększyć powierzchnię wspólną nieruchomości, jak również

stanowić część składową

jednego

z

wydzielanych

w tym

postępowaniu

samodzielnych lokali mieszkalnych. Wówczas mogłoby to mieć wpływ także na

rozliczenia pomiędzy uczestnikami postępowania w związku z podziałem

nieruchomości

przez

wyodrębnienie

samodzielnych

lokali

mieszkalnych

i użytkowych, jak również określenie wysokości udziałów właścicieli wydzielonych

samodzielnych lokali w nieruchomości wspólnej.

Uwzględniając powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 16 w zw.

z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie w części

odrzucającej skargę o wznowienie postępowania. O kosztach postępowania

zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w zw. z art. 398 21, art. 3941 § 3

i art. 13 § 2 k.p.c.