III CZ 12/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 12/14

POSTANOWIENIE

Dnia 24 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSA Katarzyna Polańska-Farion

w sprawie z powództwa G. sp. z o.o. w B.

przeciwko M. sp. z o.o. w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 kwietnia 2014 r.,

zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 21 stycznia 2014 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością domagała się zasądzenia od M.

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kwoty 100.000 zł z ustawowymi odsetkami od

dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 2 lipca 2013 r. oddalił powództwo

i zasądził od powódki na rzecz pozwanej 5.400 zł tytułem kosztów procesu. Ustalił,

że pozwana, do której należy sieć pijalni czekolady i kawy M., prowadziła rokowania z

P. P. w sprawie zawarcia umowy franchisingowej, na podstawie której miał on

prowadzić pod marką M. pijalnię w Galerii […]. W tym celu P. P. zawarł z właścicielem

galerii w dniu 7 sierpnia 2009 r. umowę najmu lokalu, w którym miał prowadzić pijalnię.

W trakcie rokowań z pozwaną P. P. na podstawie umowy z dnia 19 października 2009

r. zbył swoje przedsiębiorstwo powódce, a dnia 15 października 2009 r. powódka, P. P.

i wynajmujący (właściciel galerii) zawarli trójstronną umowę, na mocy której powódka

wstąpiła w miejsce P. P. w stosunek najmu. Dalsze rokowania z pozwanym w sprawie

zawarcia umowy franchisingu prowadziła powódka. Powódka pod koniec października

2009 r. rozpoczęła prowadzenie pijalni pod marką M. i w dniu 15 listopada 2009 r.

zawarła z pozwaną umowę, zgodnie z którą pozwana wynajęła powódce do dnia 28

października 2019 r. elementy oznaczenia lokalu. Pozwana wystawiała powódce

faktury na opłaty franchisingowe, a powódka je płaciła. W grudniu 2010 roku pozwana

zawiadomiła właściciela galerii o braku prawa powódki do prowadzenia pijalni M.

Właściciel galerii (wynajmujący) zwrócił się do powódki o przedłożenie w terminie 14

dni umowy franchisingu pod rygorem wypowiedzenia najmu, na co powódka

oświadczyła, że negocjacje w sprawie umowy wciąż trwają, lecz powódka ma prawo

do prowadzenia pijalni na podstawie promesy pozwanej. Pismem z dnia 3 stycznia

2010

r.

właściciel

galerii

wypowiedział

powódce

najem,

powołując

się

na

nieprzedłożenie gwarancji bankowej oraz umowy franchisingu i w tym samym dniu

zawarł umowę najmu tego lokalu z pozwaną.

Sąd Okręgowy wskazał, że w niniejszej sprawie pozwana dążyła do

pozbawienia powódki wyłącznie możliwości prowadzenia pijalni M., skoro jest

uprawniona do dysponowania prawem ochronnym do tego znaku i ma prawo

swobodnego decydowania, komu udzielić licencji. Uprawnienie to pozwana może

umownie ograniczyć, nie można zatem wykluczyć, że pozwana nie miała prawa do

kwestionowania posługiwania się przez powódkę tym znakiem, jednak byłoby to co

najwyżej naruszenie postanowień umowy zawartej przez strony, a nie czyn nieuczciwej

konkurencji. Jednakże badanie, czy zawiadomienie wynajmującego o braku prawa

powódki do prowadzenia pijalni było naruszeniem umowy, wykraczałoby poza

podstawę faktyczną powództwa.

Powódka wniosła apelację od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 21 stycznia 2014 r. uchylił zaskarżony

wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego. Uznał, że Sąd Okręgowy nie

poczynił ustaleń odnośnie żadnej z przesłanek dochodzonego roszczenia. W

szczególności nie ustalił, czy powódce przysługiwało prawo do prowadzenia w galerii

handlowej […] 2 pijalni czekolady i kawy w ramach sieci „M.” i posługiwania się tym

znakiem, w konsekwencji, czy udzielona przez pozwaną wynajmującemu informacja o

braku takiego uprawnienia powódki była prawdziwa, a jeżeli była ona nieprawdziwa, to

czy udzielenie tej informacji było działaniem mającym na celu pozbawienie powódki

możliwości prowadzenia pijalni w wymienionej galerii i przejęcia lokalu przez

wspólników pozwanej spółki oraz czy wypowiedzenie umowy nastąpiłoby nawet w

wypadku udzielenia informacji, że powódka posiada stosowne uprawnienie. Stosowne

ustalenia dotyczące powyższych okoliczności dawałyby podstawę do przyjęcia

odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanej. Niezbadanie żadnej z przesłanek

dochodzonego roszczenia i oddalenie powództwa będące skutkiem błędnego poglądu,

że okoliczności podniesione w pozwie nie mogą takiego roszczenia uzasadniać, należy

uznać za niewyjaśnienie istoty sprawy. Pogląd przeciwny musiałby prowadzić do

wniosku, że art. 386 § 4 k.p.c. stwarza fikcję dwuinstancyjności postępowania

sądowego, zmuszając sąd II instancji do merytorycznego rozstrzygnięcia o roszczeniu

zgłoszonym przez stronę w pozwie w sytuacji, gdy wszystkie przesłanki dochodzonego

roszczenia po raz pierwszy i jedyny były badane przez ten sąd. Takie zawężenie

rozumienia pojęcie „nierozpoznania istoty sprawy”, byłaby efektem wykładni sprzecznej

z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącym zasadę

dwuinstancyjności postępowania sądowego, a zatem niemogącej być uznaną za

poprawną.

Pozwana w zażaleniu na wyrok Sądu Apelacyjnego zarzuciła naruszenie

przepisów postępowania, mianowicie art. 386 § 4, art. 385 i 382 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że w postępowaniu

toczącym się w wyniku zażalenia złożonego na podstawie art. 394 1 § 11 k.p.c. na

orzeczenie kasatoryjne Sądu drugiej instancji, Sąd Najwyższy bada tylko, czy

wystąpiły wskazane przez Sąd drugiej instancji przesłanki uchylenia zaskarżonego

wyroku, którymi są: nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji,

nierozpoznanie przez ten sąd istoty sprawy oraz sytuacja, gdy wydanie wyroku

przez

sąd

drugiej

instancji

wymagałoby

przeprowadzenia

postępowania

dowodowego w całości. przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w postępowaniu

wywołanym wniesieniem zażalenia na podstawie art. 394 1 § 11 k.p.c. nie mogą być

żadne inne kwestie, w szczególności dotyczące oceny zasadności roszczenia ani

merytorycznego badania stanowiska prawnego sądu drugiej instancji, jak również

badania prawidłowości zastosowania przepisów prawa procesowego, które nie

odnoszą się ściśle do wskazanych przez sąd drugiej instancji podstaw uchylenia

wyroku sądu pierwszej instancji. Omawiane zażalenie nie jest bowiem środkiem

prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy wyroku ani prawidłowości

zastosowania

przez

sąd

drugiej

instancji

przepisów

prawa

procesowego

niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi, lecz zażalenie to jest skierowane

przeciwko uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania,

a więc ocenie może być poddany jedynie ewentualny błąd sądu odwoławczego

przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej, jako odpowiadającej powołanej

podstawie kasatoryjnej (zob. m.in. postanowienia z dnia 12 grudnia 2013 r., V CZ

75/13, niepubl., z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013 r., nr 3, poz.

41, z dnia 16 maja 2013 r., IV CZ 31/13, niepubl. i z dnia 21 czerwca 2013 r., I CZ

48/13, niepubl.).

W niniejszej sprawie przyczyną uchylenia przez Sąd Apelacyjny wyroku

Sądu Okręgowego było nierozpoznanie istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.).

W szczególności Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy nie poczynił ustaleń

odnośnie żadnej z przesłanek dochodzonego roszczenia. Oceniając zasadność tego

rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy bada więc jedynie, czy Sąd odwoławczy prawidłowo

rozumiał pojęcie nierozpoznania istoty sprawy oraz czy jego merytoryczne

stanowisko uzasadniało taką ocenę postępowania sądu pierwszej instancji. Do

nierozpoznania istoty sprawy dochodzi m.in. wówczas, gdy sąd nie zbadał

materialnej

podstawy

żądania

albo

merytorycznych

zarzutów

strony,

bezpodstawnie, przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa

unicestwiająca roszczenie. W orzecznictwie przyjmuje się także, że niezbadanie

podstawy

merytorycznej

dochodzonego

roszczenia

wiąże

się

z

tym,

iż rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu sądu nie odnosi się do tego, co było

przedmiotem sprawy (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 r.

I CSK 123/10, niepubl.; z dnia 16 czerwca 2011 r., I UK 15/11, niepubl., a także

postanowienia z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, niepubl., z dnia

26 listopada 2012 r., III SZ 3/12, niepubl.; z dnia 15 lutego 2013 r., I CZ 186/12,

niepubl.; z dnia 28 maja 2013 r., V CZ 17/13, niepubl.) albo rozstrzygnięcie przez

sąd pierwszej instancji o żądaniu powoda opiera się na innej podstawie faktycznej

i prawnej niż zgłoszona w pozwie (por. wyrok SN z dnia 9 stycznia 2001 r., I PKN

642/00, OSNAPiUS 2002, nr 17, poz. 409). Nierozpoznanie przez sąd pierwszej

instancji istoty sprawy może również polegać, jak w niniejszej sprawie, na

niedokonaniu jakichkolwiek ustaleń faktycznych, które umożliwiałyby ocenę

zasadności dochodzonego roszczenia odszkodowawczego.

Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 398 14

w związku z art. 3941 § 11 i § 3 k.p.c.).