III CZ 108/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 108/04

POSTANOWIENIE

Dnia 1 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Bronisław Czech

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M.B.

przy uczestnictwie M.H., A.H. i A.H.

o wpis roszczenia o przeniesienie własności,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 1 grudnia 2004 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w K.

z dnia 25 sierpnia 2004 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2004 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił

wniosek M.B., złożony na podstawie art. 16 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982

r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361

ze zm.), o wpis w dziale trzecim księgi wieczystej kw. nr [...] roszczenia o

przeniesienie ¼ udziału we współwłasności nieruchomości, wynikającego z umowy

przedwstępnej.

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 7 lipca 2004 r. oddalił apelację

wnioskodawcy, a postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2004 r. odrzucił kasację

wnioskodawcy od powyższego postanowienia stwierdzając, że zaskarżone kasacją

postanowienie nie jest postanowieniem co do istoty sprawy w rozumieniu art. 519 1

§ 1 k.p.c., rozstrzyga jedynie kwestię wpadkową i nie kończy postępowania w

sprawie, a zatem kasacja od niego nie przysługuje.

W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca, zarzucając

naruszenie art. 5191 §1 k.p.c., wnosił o jego uchylenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przed nowelizacją przepisów kodeksu postępowania cywilnego dotyczących

kasacji, dokonaną ustawą z dnia 24 maja 2000 r. (Dz. U. Nr 48, poz. 554),

w

orzecznictwie

o

dopuszczalności

Sądu

Najwyższego

kasacji

w

utrwalone

sprawach

było

stanowisko,

wieczystoksięgowych

iż

rozstrzyga

stosowany odpowiednio przepis art. 392 § 1 k.p.c. a zatem w sprawach tych

kasacja jest dopuszczalna jedynie od orzeczeń sądu drugiej instancji kończących

postępowanie w sprawie a za takie nie może być uznane rozstrzygnięcie wydane

w trybie art. 16 ust. 2 pkt. 2 ukwh w przedmiocie wpisania w dziale trzecim księgi

wieczystej roszczenia o przeniesienie własności, które może być traktowane

jedynie jako orzeczenie w określonej kwestii wpadkowej, a nie orzeczenie kończące

postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 392 § 1 w zw. z art. 13 §

k.p.c.

(porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1999 r.

I CKN 53/98 nie publ., z dnia 10 maja 2002 r. III CKN 1289/00 nie publ., z dnia

11 stycznia 2000 r. nie publ.).

Wskazana wyżej nowelizacja przepisów kodeksu postępowania cywilnego

z dnia 24 maja 2000 r., która wprowadziła art. 519 1 k.p.c. regulujący w szczególny

sposób dopuszczalność kasacji w postępowaniu nieprocesowym, nie uzasadnia już

obecnie odwoływania się w tym zakresie do art. 392 k.p.c. Wejście w życie ustawy

z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustawy

- Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 63, poz. 635), przenoszącej

przepisy proceduralne w sprawach wieczystoksięgowych do kodeksu postępowania

cywilnego i czyniącej je częścią postępowania nieprocesowego, przesądziło

jednoznacznie o tym, iż dopuszczalność kasacji w tym postępowaniu reguluje

przepis art. 5191 k.p.c. i wyłączone jest odpowiednie stosowanie art. 392 k.p.c.

W zakresie orzeczeń będących wpisami w księdze wieczystej i zasadniczo

służących ochronie praw rzeczowych o dopuszczalności kasacji decyduje przepis

art. 5191 § 1 k.p.c. wymagający by zaskarżalne kasacją orzeczenie sądu drugiej

instancji było orzeczeniem „co do istoty sprawy”.

W

tej

sytuacji

rozważenia

wymaga

czy

rozstrzygniecie

sądu

wieczystoksięgowego w przedmiocie wniosku złożonego w oparciu o art. 16 ust. 2

pkt. 2 k.p.c. jest orzeczeniem co do istoty sprawy. Jak słusznie stwierdził Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2004 r. II CK 541/03 (nie publ.)

o tym czy orzeczenie wydane w postępowaniu wieczystoksięgowym jest

orzeczeniem co do istoty sprawy decydują przesłanki materialnoprawne wniosku

o wpis. Orzeczeniami co do istoty sprawy są w szczególności orzeczenia

rozstrzygające o zasadności wniosku żądającego udzielenia ochrony prawnej

w zakresie praw rzeczowych wnioskodawcy wpisanych w dziale II i IV księgi

wieczystej. Za takie należy też uznać orzeczenia wydane w sprawach

wymienionych w art. 16 ust. 2 ukwh. Dotyczą one bowiem ujawnienia w księdze

wieczystej określonych praw obligacyjnych i roszczeń, co wzmacnia ich

skuteczność oraz wpływa na stan prawny nieruchomości w rozumieniu art. 1 ust. 1

ukwh. W szczególności wpis roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości

(art. 16 ust. 2 pkt. 2 ukwh) ma zabezpieczyć realizację zamierzonych zmian stanu

prawnego

nieruchomości,

rozszerzenie

w roszczenie,

a

skuteczności

które

następstwem

ujawnionego

może

być

dokonania

roszczenia

dochodzone

i

takiego

wpisu

jest

przekształcenie

go

przeciwko

każdoczesnemu

właścicielowi nieruchomości. Ujawnienie tego roszczenia w księdze wieczystej ma

także i ten skutek, że ogranicza możność odciążenia nieruchomości.

Choć ujawnienie w księdze wieczystej roszczenia o przeniesienie własności

nieruchomości nie prowadzi do zmiany ujawnionych w księdze praw podmiotowych,

ani nie stanowi przeszkody do wpisu prawa własności na rzecz osoby trzeciej, a

jest rodzajem zabezpieczenia roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości,

to jednak orzeczenie w tym przedmiocie dotyczy rozstrzygnięcia określonego,

odrębnego wniosku o skutkach materialnoprawnych, podobnie jak orzeczenie

wydane w przedmiocie obciążenia nieruchomości hipoteką, wywołuje wskazane

wyżej, daleko idące skutki wpływające na stan prawny nieruchomości i z tych

przyczyn nie może być traktowane jako rozstrzygnięcie jedynie kwestii wpadkowej

lub formalnej, nie dotyczącej istoty sprawy.

Z tych wszystkich względów należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego,

zajęte we wskazanym wyżej postanowieniu z dnia 29 czerwca 2004 r. II CK 541/03,

iż od orzeczenia sądu drugiej instancji wydanego w sprawie z wniosku o wpis

w księdze wieczystej roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości (art. 16

ust. 2 pkt. 2 ukwh.) kasacja przysługuje (art. 5191 § 2 k.p.c.).

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 397 § 2 i art. 39318 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie jako

pozbawione podstawy prawnej.