III CZ 10/12 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ 10/12

Ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym

mowa w art. 102 k.p.c., ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym

uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem sądu oraz oceną

okoliczności rozpoznawanej sprawy. W związku z tym może być podważona

przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa.

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Iwona Koper

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Doroty S. przeciwko Annie P. o

zobowiązanie i zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 stycznia 2012 r., zażalenia powódki na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2011 r.

oddalił zażalenie.

Uzasadnienie

Powódka Dorota S. twierdziła, że pozwana Anna P. – pracownica Kliniki

Psychiatrii Szpitala Uniwersyteckiego w K. – bezprawnie usunęła ją z zajęć

terapeutycznych, przez co utraciła kontakt z inną pacjentką Kliniki Edytą S., z którą

pozostawała w bliskich relacjach. W związku z tym domagała się w pozwie

zobowiązania Anny P. do udzielenia jej pomocy w odnalezieniu Edyty S., a także

zapłaty kwoty 2000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną

bezprawnym działaniem pozwanej.

Wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił

powództwo, odstępując od obciążania powódki kosztami postępowania ze względu

na jej trudną sytuację materialną.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – wyrokiem z dnia 7 lipca 2011 r. – oddalił

apelację powódki i zasądził od niej na rzecz pozwanej kwotę 900 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd drugiej instancji uznał, że nie występują

okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 102 k.p.c., a zła sytuacja materialna

powódki nie może mieć decydującego znaczenia, zwłaszcza że pozwana także

poniosła koszty ustanowionego pełnomocnika.

W zażaleniu skierowanym przeciwko orzeczeniu o kosztach powódka

zarzuciła naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji, która to

uzasadniała. Podała, że jest w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 102 k.p.c. ma charakter wyjątkowy, stanowi bowiem odstępstwo

od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy, będącej osnową systemu orzekania

o kosztach procesu. Zgodnie z tym przepisem, sąd może zasądzić od strony

przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami, gdy

zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony. W ten sposób ustawodawca – w

określonych okolicznościach – przyznał prymat zasadzie słuszności, nie określił

jednak „wypadku szczególnie uzasadnionego” ani nie podał jego przykładów,

podobnie jak nie uczynił tego w innych przepisach kodeksu postępowania

cywilnego, w których odwołał się do takich lub podobnych przypadków (np. art. 134

§ 1, art. 169 § 4, art. 320, 4241 § 2 i art. 554 § 1). To zrozumiałe, gdyż dynamika

postępowania cywilnego, różnorodność występujących w nim stanów faktycznych, a

także rozmaitość stron i nieprzewidywalność ich zachowań nie pozwalają na

sformułowanie uniwersalnej definicji normatywnej; prawodawca pozostawia ocenę

w tym zakresie sądowi, odwołując się do jego kompetencji, bezstronności,

doświadczenia oraz poczucia sprawiedliwości. Ocena sądu w tym zakresie ma

zatem charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym

własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy, w związku

z czym w zasadzie nie podlega kontroli instancyjnej i może być podważona przez

sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa.

W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje, a art. 102 k.p.c. nie

może być narzędziem ochrony powódki, która wprawdzie jest w trudnych

warunkach życiowych i materialnych, wytoczyła jednak oczywiście bezzasadne

powództwo, a następnie – po jego oddaleniu z przekonującym i wszechstronnym

uzasadnieniem – wniosła równie bezzasadną apelację, która także została

oddalona. Sąd Apelacyjny, odmawiając zastosowania art. 102 k.p.c., trafnie

podkreślił, że pozwana miała prawo podjąć obronę i ponieść jej koszty. W sytuacji,

w której powództwo okazało się oczywiście bezzasadne, swoiste premiowanie

powódki odstąpieniem od obciążania jej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu, ze

szkodą dla pozwanej, nie znajduje w okolicznościach sprawy jakiegokolwiek

uzasadnienia. O rażącej niesprawiedliwości zaskarżonego orzeczenia – przy

uwzględnieniu wszystkich okoliczności podmiotowych i przedmiotowych – nie może

być zatem mowy.

Z tych względów Sąd Najwyższy zażalenie oddalił (art. 39814 w związku z art.

3941 § 3 k.p.c.).