III CSK 90/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 90/07

POSTANOWIENIE

Dnia 18 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku E. S.A. Oddział w T. - Zakładu Energetycznego T.

przy uczestnictwie K. D. i Skarbu Państwa-Starosty Powiatu T.

o zasiedzenie,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 18 października 2007 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w T.

z dnia 8 czerwca 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do

ponownego

pozostawiając

rozpoznania

temu

Sądowi

Sądowi

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Okręgowemu

rozstrzygnięcie

o

w

T. kosztach

Spółka E. S.A. z siedzibą w K.– Zakład Energetyczny T., w postępowaniu

nieprocesowym przed Sądem Rejonowym w T., z udziałem uczestników K. D. oraz

Skarbu Państwa – Starosty Powiatu T., wnosiła

o stwierdzenie, że w dniu

2 czerwca 1996 r. doszło do nabycia przez zasiedzenie przez i na rzecz

każdoczesnych właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości będącej

własnością Skarbu Państwa a w użytkowaniu wieczystym wnioskodawczyni jako

następcy prawnego Zakładu Energetycznego T. S.A., obejmującej działkę nr 72/2

położoną w T., dla której księgę wieczystą numer [...] prowadzi Sąd Rejonowy w T.

służebności gruntowej przesyłowej linii elektroenergetycznej niskiego napięcia wraz

z napowietrzną stacją transformatorową Z. XVI oraz przejazdu i przechodu pasem

gruntu

pod

tą

linią,

wyznaczonym

prze

biegłego

geodetę,

obciążającej

nieruchomość stanowiącą własność K. D., położoną w R., obejmującą działki 142/1

i 142/2, dla której ten sam Sąd prowadzi księgę wieczystą.

W uzasadnieniu wniosku spółka E. podnosiła, że jest użytkownikiem wieczystym

działki 72/2 położonej w T., z której rozpoczyna bieg linia średniego napięcia,

przebiegająca przez należące do uczestnika K. D. działki 142/1 i 142/2. Opisana

linia została wybudowana przez K. Przedsiębiorstwom Elektryfikacji Rolnictwa a

następnie

przekazana

2 czerwca

1966

r.

poprzednikowi

prawnemu

wnioskodawczyni Zakładowi Energetycznemu w T., który został następnie

przekształcony w Zakład Energetyczny T. S.A. Majątek tej spółki został

przeniesiony na wnioskodawczynię w wyniku połączenia, w trybie art. 492 § 1 pkt 1

k.s.h. Zdaniem wnioskodawczyni, Zakład Energetyczny T. S.A. w 1996 r. po

trzydziestu latach eksploatacji linii elektroenergetycznej nabył służebności przez

zasiedzenie.

Uczestnik K. D. wnosił o oddalenie wniosku. Zarzucał, że wniosek stanowi swoista

formę wywłaszczenia a zarazem jest sposobem obrony przez jego żądaniami

zapłaty czynszu dzierżawnego.

Postanowieniem z dnia 8 lutego Sąd Rejonowy w T. oddalił w całości

wniosek.

Zdaniem tego Sądu, spółka E., jako właściciel przesyłowej linii energetycznej nie

może zasiedzieć jej służebności. Przeciwko uwzględnieniu wniosku w zakresie

służebności przechodu i przejazdu pasem gruntu pod tą linią przemawiał brak

wykazania, że poprzednicy prawni wnioskodawczyni rzeczywiście posiadali

tę służebność korzystając z trwałego i widocznego urządzenia. Brak było także

podstaw do uznania, że służebność służyła zwiększeniu użyteczności gruntu,

którego wieczystym użytkownikiem jest wnioskodawczyni.

Postanowienie Sądu Rejonowego zaskarżyła spółka wnioskująca o stwierdzenie

zasiedzenia. Zarzuciła w apelacji naruszenie art. 247 k.c. przez nieprawidłowe

zastosowanie i przyjęcie, że wbrew istotnej treści żądania, że wnioskodawczyni

domaga się stwierdzenia zasiedzenia służebności przesyłowej linii energetycznej,

która stanowi jego własność podczas, gdy w rzeczywistości wnosił o stwierdzenie

zasiedzenia służebności gruntowej linii elektroenergetycznej przebiegającej nad

działką K. D., pasem gruntu wyznaczonym na szkicu sytuacyjnym sporządzonym

przez biegłego sądowego, na rzecz nieruchomości, która pozostaje w wieczystym

użytkowaniu wnioskodawczyni. Według skarżącej Sąd naruszył także art. 292 k.c.

przez jego niezastosowanie zgodnie z wnioskiem oraz art. 233 k.p.c. uznając, że

korzystanie z nieruchomości przez pracowników spółki E. było niezauważone przez

jej właściciela K. D.

Sąd Okręgowy w T., postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r. oddalił

apelację wnioskodawczyni. Wskazał w pisemnych motywach, iż Sąd jest związany

wnioskiem i orzeka wyłącznie w jego zakresie (art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2

k.p.c.). nie mógł tego zrobić także Sąd pierwszej instancji i trafnie oddalił wniosek

o stwierdzenie zasiedzenia służebności linii przesyłowej w konsekwencji uznania,

że linia ta należy do spółki E. Wypowiadając się przeciwko uwzględnieniu wniosku

w zakresie służebności przechodu i przejazdu, Sąd Okręgowy podkreślił brak

utrwalonych śladów przejazdu lub przechodu, co przemawia za niespełnieniem

ustawowej przesłanki zasiedzenia służebności gruntowej w postaci korzystania z

trwałego i widocznego urządzenia. Słupy energetyczne znajdujące się na działce

uczestnika nie decydują o posiadaniu służebności przechodu i przejazdu jak

również o sposobie wykonywania tej służebności gruntowej.

Wnioskodawczyni - spółka E. złożyła skargę kasacyjną od postanowienia

Sądu drugiej instancji, która została oparta wyłącznie na zarzutach naruszenia

prawa materialnego.

Według skarżącej Sąd drugiej instancji dopuścił się naruszenia art. 247 k.c.

w związku z art. 285 § 1 k.c. przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie polegające na przyjęciu, iż wnioskodawczyni wnosiła o stwierdzenie

zasiedzenia służebności własnej przesyłowej linii energetycznej, wobec czego

doszło do wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego służebności gruntowej

przesyłowej linii energetycznej, na skutek nabycia przez wnioskodawczynię prawa

własności tej linii, podczas gdy wniosek zmierzał do obciążenia służebnością

gruntową nieruchomości uczestnika, a przepisy prawa nie przewidują możliwości

obciążania służebnością gruntową urządzeń na rzecz jakiegokolwiek właściciela

innej nieruchomości.

Naruszenie art. 292 i 352 k.c. w związku z art. 285, 145 i 172 k.c. przez ich

niewłaściwe zastosowanie wyrażało się

uznaniem przez Sąd drugiej instancji,

iż wobec nie spełnienia ustawowych przesłanek nie doszło do zasiedzenia obu

służebności.

Za błędny uznała skarżąca pogląd Sądu drugiej instancji, że obie służebności nie

zwiększyłyby użyteczności nieruchomości władnącej, która jest trwale połączona

z przesyłową linią energetyczną i wykorzystywana przez wnioskodawczynię dla

potrzeb wykonywanej przez nią działalności polegającej na przesyłce i sprzedaży

energii elektrycznej.

Powołując się na te zarzuty wnioskodawczyni wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w T.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wraz z rozwojem

cywilizacji,

postępem

w dziedzinie

zaopatrzenia

nieruchomości w wodę, gaz, energię elektryczną, pojawił się problem zakładania

i utrzymania instalacji

wodnych, kanalizacyjnych, gazowych, telekomunikacyjny

i energetycznych przez przedsiębiorstwa dostarczające media.

Już na gruncie prawa rzeczowego (dekret z 11 października 1946 r. Dz.U. Nr 57,

poz. 319 ze zm.), przy regulacji art. 33 ograniczonej do ustanowienia służebności

drogi koniecznej przyjmowano, że względy na społeczno gospodarcze leżące

u podstaw powyższego przepisu, które uzasadniają potrzebę korzystania z energii

elektrycznej, usprawiedliwiają ocenę, że w drodze analogii do powyższego przepisu

należy uznać za dopuszczalne ustanowienie przez sąd odpowiedniej służebności

gruntowej umożliwiającej doprowadzenie linii elektrycznej do nieruchomości, która

nie jest przyłączona do sieci elektrycznej (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia

31 grudnia 1962 r. OSPiKA 1964 rok, pozycja 91).

Podobne stanowisko ugruntowało się w judykaturze i literaturze już na tle art. 145

k.c., który tak jak art. 33 prawa rzeczowego, nie przewiduje expressis verbis

ustanowienia służebności gruntowej polegającej na obciążeniu nieruchomości

sąsiedniej

prawem

przeprowadzenia

linii

energetycznych,

wodociągowych,

paliwowych i innych podobnych urządzeń przesyłowych (por. uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 3 maja 1965 r. III CO 34/65, OSNCP 1966/6-7/109, z dnia 30

sierpnia 1991 r. III CZP 73/9, OSNCP 1992/4/53, z dnia 17 stycznia 2003 r. III CZP

79/02, OSNC 2003/11/142). Stosowanie w drodze analogii instytucji służebności

drogi

koniecznej

do

przeprowadzenia

i

utrzymania

przesyłowych

linii

elektroenergetycznych oraz dopuszczenie ustanawiania w tym zakresie czynnych

służebności gruntowych przemawia za dopuszczalnością nabycia służebności tego

rodzaju, nie tylko na podstawie umowy, orzeczenia sądowego ale także przez

zasiedzenie, z mocy art. 292 k.c. (tak przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

19 maja 2004 r. sygn. akt III CK 496/02 niepubl., z dnia 11 marca 2005 r. sygn. akt

II CK 489/04 niepubl., w uchwale z dnia 11 maja 2003 r. III CK 556/04

M. Pol.2005/13/s.621, z dnia 31 maja 2006 r. sygn. akt IV CSK 149/05 niepubl.,

w postanowieniu z dnia 4 października 2006 r. II CSK 119/06 M. Prawn.

2006/21/1128).

Taki sposób nabycia służebności gruntowych został wskazany we wniosku.

W zakresie

służebności

związanej

z

korzystaniem

z

linii

przesyłowej

elektroenergetycznej wnioskodawczyni domagała się stwierdzenia zasiedzenia

służebności gruntowej przesyłowej linii elektroenergetycznej niskiego napięcia

wraz z napowietrzną stacją transformatorową Z. XVI. Wnioskodawczyni nie

określiła szerzej zakresu korzystania z nieruchomości obciążonej. W ten sposób

wyrażała wolę uzyskania

sądowego stwierdzenia nabycia przez zasiedzenie

służebności polegającej jedynie na korzystaniu z przewodów naziemnych oraz

stacji transformatorowej, które znajdują się na nieruchomości uczestnika. Jest to

jeden z rodzajów służebności gruntowych obejmującej prawo

właściciela

nieruchomości władnącej do korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości

obciążonej. Wątpliwości w tym zakresie nie powinno być, jeśli uwzględni się,

że z samego opisu służebności wynika, że miała ona obciążać działki 142/1

i 142/2 należące do uczestnika K. D., nie zaś należącą do wnioskodawczyni linię

energetyczną i napowietrzną stacje trafo. Do podobnego wniosku prowadzi lektura

uzasadnienia wniosku wszczynającego postępowanie.

Sąd drugiej instancji bezpodstawnie uznał, że wniosek obejmuje on stwierdzenie

zasiedzenia służebności obciążającej linię energetyczną, która stanowi własność

wnioskodawczyni. W ten sposób, według Sądu, mogło dojść do konfuzji,

przewidzianej w art. 247 k.c., która skutkuje wygaśnięciem prawa rzeczowego a to

jednocześnie wyklucza zasiedzenie prawa, którego nabycie nie jest możliwe. Warto

w tym miejscu wskazać, że gdyby rzeczywiście dotychczasowa ocena sądu co do

treści wniosku była prawidłowa, jego uwzględnieniu sprzeciwiałby się art. 285 § 1

k.c., według którego służebność gruntowa może obciążać wyłącznie nieruchomość

a nie wchodzące w skład przedsiębiorstwa urządzenia przesyłowe (art. 49 k.c.).

Z tych względów słusznie zarzuca się w skardze kasacyjnej niewłaściwe

zastosowanie art. 247 w związku z art. 285 § 1 k.c.

Przedmiotem zasiedzenia może być tylko służebność o konkretnej treści, nie zaś

bliżej nieokreślone na gruncie prawo do korzystania z przechodu i przejazdu.

Tego wymagania nie spełnia drugi w kolejności wniosek o stwierdzenie

zasiedzenia

służebności

przechodu

i przejazdu

pasem

gruntu

pod

linią

elektroenergetyczną, której przebieg miał być naniesiony na mapie przez biegłego

geodetę. W toku dalszego postępowania wnioskodawczyni nie sprecyzowała

wniosku co do dotychczasowego zakresu korzystania z nieruchomości obciążonej,

a tej

bezczynności

nie

może

zastąpić

opinia

biegłego,

przypisująca

wnioskodawczyni - bez bliższego wyjaśnienia - korzystanie z pasa gruntu

o szerokości 4 m pod napowietrzną linią (k - 98 akt). Dopóki w tym zakresie nie

zostanie przez wnioskodawczynię dokładnie określone żądanie, nie sposób

jednoznacznie ocenić jego słuszności.

Należy jednak podnieść, że zgodnie z art. 292 k.c. służebność gruntowa może być

nabyta przez zasiedzenie, jeżeli polega na korzystaniu z trwałego i widocznego

urządzenia. Urządzenie, o którym mowa w tym przepisie musi odpowiadać treści

służebności pod względem gospodarczym. Chodzi o urządzenie umożliwiające

korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie wykonywania służebności objętej

wnioskiem o zasiedzenie (por. cyt. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

4 października 2006 r.).

Podstawą skargi kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. mogą być tylko te normy

prawa materialnego, które Sąd drugiej instancji zastosował albo też powinien był

zastosować,

gdyby

dokonał

prawidłowej

subsumpcji.

Postanowienie

Sądu

Okręgowego w T. oddalające apelację wnioskodawczyni nie tylko nie zostało oparty

na treści art. 285 § 2 k.c. w związku z art. 145 k.c. ale w żaden sposób nie odwołuje

się do ich treści. Już tylko z tej przyczyny nie zasługuje na uwzględnienie zarzut

skargi kasacyjnej, oparty na naruszeniu wymienionych przepisów przez ich

niewłaściwe zastosowanie.

Z tych wszystkich względów uwzględniając w części skargę kasacyjną Sąd

Najwyższy orzekł jak wyżej, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.