Legislator Case Law & Legislation
III CSK 9/10 AI generated

III CSK 9/10 · Sąd Najwyższy

Case Number III CSK 9/10
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome postanowienie

Legislator summary

AI generated

Wnioskodawcy Roman G. i Irena G. złożyli wniosek o wpis w dziale III księgi przydomowego. Wniosek ten został zawarty w akcie notarialnym z dnia 22 lutego

Legislator headnote

AI generated

art. 285 k.c, art. 285 § 2 k.c, art. 294 k.c, art. 6268 § 2 k.p.c, art. 244 k.c, art. 3983 § 1 k.p.c; III CSK 9/10 · Sąd Najwyższy: Wnioskodawcy Roman G. i Irena G. złożyli wniosek o wpis w dziale III księgi przydomowego. Wniosek ten został zawarty w akcie notarialnym z dnia 22 lutego

Keywords

AI generated
art. 285 k.c art. 285 § 2 k.c art. 294 k.c art. 6268 § 2 k.p.c art. 244 k.c art. 3983 § 1 k.p.c

Cited Legislation

AI generated
art. 285 k.c
spełnia przesłanek określonych w art. 285 k.c.
art. 285 § 2 k.c
z art. 285 § 2 k.c., służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie
art. 294 k.c
pryzmat art. 294 k.c., w świetle którego dla ustanowienia służebności gruntowej
art. 6268 § 2 k.p.c
postępowanie wieczystoksięgowe jest zgodnie z treścią art. 6268 § 2 k.p.c.
art. 244 k.c
prawie rzeczonym obowiązuje zasada numerus clausus uregulowanych w art. 244
art. 3983 § 1 k.p.c
art. 46 ust. 1 u.k.w.h
uchylony art. 46 ust. 1 u.k.w.h., wyznacza zakres kognicji sądu w postępowaniu
art. 285 § 1 k.c
Istotę służebności gruntowej określa art. 285 § 1 k.c., stanowiąc, że

Cited Case Law

AI generated
V CSK 214/06
Sygn. akt V CSK 214/06 POSTANOWIENIE Dnia 6 października 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSN Grzegorz Misiurek w sprawie z wniosku "B." Spółki z o.o. (poprzednio: Przedsiębiorstwa "B." Spółki z o.o. przy uczestnictwie Z.J. i Banku S.A. o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 października 2006 r., skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania Z.J. od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt [...], oddala skargę kasacyjną. 2 Uzasadnienie Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną przez uczestniczkę postępowania Z.J., Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację tejże uczestniczki postępowania od dokonanych w dniu 18 lipca 2005 r. wpisów hipoteki przymusowej w prowadzonych przez ten Sąd księgach wieczystych Kw [...] i Kw [...], uczynionych w celu zabezpieczenia wierzytelności przysługującej Przedsiębiorstwu „B.” spółka z o. o. (obecnie „B.” Spółka z o.o.), stwierdzonej sądowym tytułem wykonawczym wydanym przeciwko S.J., zaopatrzonym w klauzulę wykonalności także przeciwko jego żonie – Z.J., z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową.
III CRN 338/71
III CRN 338/71, OSNCP 1972, nr 6, poz.
III CZP 14/90
oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1990 r., III CZP 14/90,
III CZP 88/95
1991, nr 1, s.129, z dnia 20 lipca 1995 r., III CZP 88/95, OSNC 1995, nr 11,
III CZP 50/96
163, z dnia 22 maja 1996 r., III CZP 50/96, OSNC 1996, nr 11, poz.
III CZP 79/02
W postępowaniu wieczystoksięgowym nie jest dopuszczalne badanie skuteczności materialnoprawnej umowy o ustanowieniu służebności gruntowej w zakresie jej zgodności z celem takiej czynności, o którym mowa w art.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt III CSK 9/10

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z wniosku Romana G. i Ireny G.

przy uczestnictwie Spółki Mieszkaniowej „S.” sp. z o.o. w K. i Wspólnocie

Mieszkaniowej „M.” w K.

o wpis w księdze wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 lipca 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika Spółki Mieszkaniowej „S.”

sp. z o.o. w K.

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 19 czerwca 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawcy Roman G. i Irena G. złożyli wniosek o wpis w dziale III księgi

wieczystej nr [...] oraz w dziale 1-Sp księgi wieczystej założonej dla lokalu

mieszkalnego nr [...] służebności gruntowej wyłącznego korzystania z ogródka

przydomowego. Wniosek ten został zawarty w akcie notarialnym z dnia 22 lutego

2008 r. zawartym przed notariuszem Wojciechem G. w K. Rep. [...] obejmującym

umowę sprzedaży i akt ustanowienia służebności gruntowej. Postanowieniem z

dnia 24 listopada 2008 r. referendarz sądowy Sądu Rejonowego w K. oddalił

wniosek o wpis służebności gruntowej, przyjmując, że ustanowiona służebność nie

spełnia przesłanek określonych w art. 285 k.c.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek skargi uczestniczki Spółki Mieszkaniowej

S. spółki z o.o. w K., Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 2 lutego 2009 r.

oddalił wniosek o wpis służebności stwierdzając, że ustanowiona służebność

ogródka przydomowego nie spełnia przesłanek służebności gruntowej określonych

w art. 285 k.c., gdyż konieczną cechą takiej służebności jest istnienie dwóch

nieruchomości: władnącej i obciążonej, a w sprawie służebnością obciążono

nieruchomość wspólną, która jako prawo ściśle związane z własnością lokalu nie

może być przedmiotem samodzielnego obrotu, wobec czego nie może być uznana

za inną nieruchomość względem wyodrębnionego z niej lokalu. Poza tym, zgodnie

z art. 285 § 2 k.c., służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie

użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części, a prawo

korzystania z części nieruchomości wspólnej stanowiącej ogródek przydomowy nie

zwiększa

użyteczności

lokalu

mieszkalnego

w

znaczeniu

przedmiotowym.

Wyłącznym celem służebności nie może być natomiast wygoda właściciela

nieruchomości władnącej ani jego upodobanie, niezwiązane z potrzebami tej

nieruchomości. Dla ustanowienia służebności gruntowej nie jest wystarczające

samo odwołanie się do zwiększenia użyteczności nieruchomości władnącej.

Zdaniem Sądu Rejonowego trzeba także dokonać oceny służebności przez

pryzmat art. 294 k.c., w świetle którego dla ustanowienia służebności gruntowej

musi istnieć celowość mierzona użytecznością nieruchomości władnącej oraz

konieczność rozumiana jako brak innych możliwości osiągnięcia tego celu niż przez

ingerencję w cudze prawo własności. Z przedstawionych względów Sąd Rejonowy

uznał, że nie doszło do skutecznego ustanowienia służebności korzystania z

ogródka przydomowego.

Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

uczestniczki Spółki Mieszkaniowej S. spółki z o.o. w K. Sąd wskazał, iż

postępowanie wieczystoksięgowe jest zgodnie z treścią art. 6268 § 2 k.p.c.

postępowaniem sformalizowanym więc sąd rozpoznając wniosek o wpis bada

jedynie treść i formę wniosku, dołączanych do wniosku dokumentów oraz treść

księgi wieczystej. Nie oznacza to jednak, że sąd rozpoznający wniosek o wpis do

księgi wieczystej ogranicza się jedynie do badania treści wniosku i dołączonych do

niego dokumentów tylko pod wzglądem formalnym. Czynności stanowiąca

podstawę wpisu powinna być zawsze zbadana i oceniona przez sąd pod względem

jej skuteczności materialnej. Trafnie więc Sąd Rejonowy badał skuteczność

materialnoprawną ustanowienia w akcie notarialnym z dnia 22 lutego 2008 r.

służebności gruntowej wyłącznego korzystania z ogródka przydomowego pod

kątem zgodności z celem takiej czynności, o którym mowa w art. 285 § 2 k.c. Sąd

Okręgowy podzielił wyrażony przez Sąd pierwszej instancji pogląd, iż z istoty

służebności jako ograniczonego prawa rzeczowego, wynika brak kompetencji do

kreowania tego prawa w sposób nie odpowiadający jego ustawowym typom. W

prawie rzeczonym obowiązuje zasada numerus clausus uregulowanych w art. 244

k.c. praw, która oznacza, że podmioty nie mogą tworzyć nowego katalogu

ograniczonych praw rzeczowych, ani ustanawiać służebności gruntowych wbrew

bezwzględnie obowiązującym przepisom mając na wygodę czy upodobanie

właściciela nieruchomości władnącej, nie uzasadnione żadną obiektywną potrzebą

gospodarczą ani koniecznością.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła Spółka Mieszkaniowa

S. spółka z o.o. w K. W skardze tej, opartej na obu podstawach kasacyjnych z art.

3983 § 1 k.p.c., zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 285 § 2

k.c. przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie oraz przepisów

postępowania tj. art. 6268 § 2 k.p.c. przez błędną wykładnię tego przepisu, co miało

istotny wpływ na wynik sprawy, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c., który w swej treści nawiązuje do uchylonego

art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst

jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 125, poz. 1368 ze zm. – dalej: „u.k.w.h.”), rozpoznając

wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku

dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Przytoczony przepis, podobnie jak

uchylony art. 46 ust. 1 u.k.w.h., wyznacza zakres kognicji sądu w postępowaniu

wieczystoksięgowym, zarówno sądu pierwszej instancji rozpoznającego wniosek

o wpis, jak i sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację od wpisu (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CKN 354/00,

OSNC 2001, nr 12, poz. 183 i z dnia 6 października 2006 r., V CSK 214/06, nie

publ.). Kognicja ta, choć ograniczona do badania jedynie treści wniosku, treści

i formy dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści księgi wieczystej, nie ma

charakteru

wyłącznie

formalnego.

Zgodnie

z

utrwalonym

orzecznictwem,

obowiązek badania treści dokumentu dołączonego do wniosku o wpis mieści

w sobie również konieczność oceny, czy dokument ten stanowi uzasadnioną

podstawę wpisu. W konsekwencji sąd jest obowiązany badać czynność materialną

stanowiącą podstawę wpisu nie tylko pod względem formalnoprawnym, lecz także

pod względem jej skuteczności materialnej. Powinien zbadać, czy czynność ta

uzasadnia powstanie, zmianę lub wygaśnięcie prawa, które ma być wpisane do

księgi wieczystej lub z niej wykreślone. Musi zatem ocenić, czy prawo, które ma być

wpisane, zostało ważnie ustanowione. Trzeba jednak podkreślić, że podstawę tej

oceny stanowić mogą wyłącznie ustalenia dokonane na podstawie treści wniosku,

treści

dołączonych

W postępowaniu

do

niego

dokumentów

wieczystoksięgowym

oraz

bowiem

treści

sąd

nie

księgi

wieczystej.

może

prowadzić

postępowania dowodowego wykraczającego poza granice, które zostały zakreślone

w art. 6268 § 2 k.p.c. ani uwzględniać dalszych okoliczności niewynikających

z wskazanych w tym przepisie dowodów (zob. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 22 marca 1955 r., II CO 116/54, OSNCK 1956, nr 1, poz. 15, z dnia 25 lutego

1963 r., III CR 177/62, OSNCP 1964, nr 2, poz. 36, z dnia 18 listopada 1971 r.,

III CRN 338/71, OSNCP 1972, nr 6, poz. 110, z dnia 13 lipca 1984 r., IV CR

343/84, OSNCP 1985, nr 7, poz. 92 i z dnia 20 lutego 2003 r., II CKN 1237/00, nie

publ. oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1990 r., III CZP 14/90,

Rej. 1991, nr 1, s.129, z dnia 20 lipca 1995 r., III CZP 88/95, OSNC 1995, nr 11,

poz. 163, z dnia 22 maja 1996 r., III CZP 50/96, OSNC 1996, nr 11, poz. 141

i z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 142).

Jeżeli przedmiotem wpisu jest służebność gruntowa, sąd, kierując się

utrwaloną wykładnią przepisów regulujących postępowanie wieczystoksięgowe,

powinien zbadać, czy prawo to zostało ważnie ustanowione. Sądy Orzekające

zatem – co do zasady – prawidłowo badały, czy według przepisów obowiązujących

w dniu 8 kwietnia 2008 r. służebność gruntowa, polegająca na prawie wyłącznego

korzystania przez każdoczesnych właścicieli lokalu nr 1 z ogródka przydomowego

znajdującego się pod oknami tego lokalu, została ważnie ustanowiona. Zgodzić

trzeba się też z oceną Sądów Orzekających, że – ze względu na obowiązującą

zasadę zamkniętego katalogu praw rzeczowych – prawa te mogą być powoływane

tylko na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych. Osoby zainteresowane

mogą więc ustanawiać tylko takie ograniczone prawa rzeczowe, jakie są

przewidziane w ustawie, przy uwzględnieniu, iż każde z nich ma zdefiniowane

ustawowo

cechy

niepodlegające

modyfikacji

(zob.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 12 listopada 1997 r., I CKN 321/97, nie publ.).

Istotę służebności gruntowej określa art. 285 § 1 k.c., stanowiąc, że

nieruchomość

można

obciążyć

na

rzecz

właściciela

innej

nieruchomości

(nieruchomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że

właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie

z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej

zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych

działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno

wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej

przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności. Z przepisu

tego wynika, że dla istnienia służebności gruntowej konieczne są dwie

nieruchomości: władnąca i obciążona, nieruchomość obciążona może być przy tym

także przedmiotem współwłasności. Przyjmuje się, że służebność gruntowa może

obciążać również użytkowanie wieczyste, stąd nieruchomość obciążona może być

też przedmiotem użytkowania wieczystego (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

22 października 1968 r., III CZP 98/68, OSNCP 1969, nr 11, poz. 188 oraz

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1974 r., III CRN 316/73,

OSNCP 1974, nr 11, poz. 197, z dnia 10 kwietnia 2008 r., IV CSK 21/08, nie publ.

I z dnia 15 października 2008 r., I CSK 135/08, OSNC-ZD 2009, nr C, poz. 62).

Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z dnia

20 października 2005 r., IV CK 65/05 ( nie publ.), nieruchomość można obciążyć

służebnością gruntową także w sytuacji, w której jej współwłaścicielem jest

właściciel nieruchomości władnącej. Kontynuując ten kierunek wykładni, trzeba

uznać za dopuszczalne obciążenie służebnością gruntową – ustanowioną na rzecz

każdoczesnego właściciela lokalu – nieruchomości wspólnej, o której mowa w art. 3

ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn.: Dz.U. z

2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm. – dalej „u.w.l.”). Sąd Okręgowy nie zajął wprawdzie

wyraźnego stanowiska w tej kwestii, ale nie zakwestionował też odmiennego

poglądu Sądu pierwszej instancji. Pogląd ten nie może być natomiast uznany za

trafny, gdyż podkreślany przez Sąd pierwszej instancji element związania praw nie

wyklucza uznania lokalu za „inną nieruchomość” w rozumieniu art. 285 § 1 k.c.

Element ten został wprowadzony nie po to, by zatrzeć odrębność prawną lokalu

i nieruchomości wspólnej, lecz by uniemożliwić rozporządzanie prawem własności

lokalu bez związanego z nim udziału w nieruchomości wspólnej, przysługiwanie

tego prawa jest bowiem niezbędne do normalnego korzystania z lokalu.

W art. 285 § 1 k.c. ustawodawca nie sprecyzował, na czym polega

uprawnienie do korzystania z nieruchomości obciążonej przez właściciela

nieruchomości

władnącej

bądź

obowiązek

powstrzymania

się

właściciela

nieruchomości obciążonej. Wskazał jedynie, że właściciel nieruchomości władnącej

może korzystać „w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej”, a właściciel

nieruchomości

obciążonej

zostaje

ograniczony

w

możności

dokonywania

„określonych działań” czy też nie wolno mu wykonywać „określonych uprawnień”.

Z powołanego przepisu nie wynika wprost, czy służebność gruntowa może polegać

na jedynie na częściowym korzystaniu z nieruchomości obciążonej, czy też

przedmiotem tej służebności może być również pełne korzystanie z nieruchomości,

odbierające właścicielowi nieruchomości wszelkie uprawnienia w tym zakresie

i pozostawiające mu względem obciążonej nieruchomości jedynie ius nudum.

Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem „może korzystać w oznaczonym

zakresie z nieruchomości obciążonej” oraz istota i funkcje służebności przemawiają

za przyjęciem, że korzystanie z cudzej nieruchomości przez uprawnionego z tytułu

służebności gruntowej może być jedynie częściowe. Przyznane właścicielowi

nieruchomości władnącej w art. 285 § 1 k.c. uprawnienie do korzystania

„w oznaczonym zakresie” nie może więc prowadzić do całkowitego pobawienia

właściciela nieruchomości obciążonej uprawnień wynikających z prawa własności.

Jednak w szczególnych sytuacjach zakres treści przyznanej służebności może

pozwalać właścicielowi nieruchomości władnącej na pełne korzystanie z określonej

części nieruchomości obciążonej. Będzie tak np. w razie wybudowania części

budynku na gruncie sąsiada i ustanowienia w tym zakresie służebności gruntowej

(art. 151 k.c.).

Sąd Okręgowy wyszedł z trafnego założenia, że zasadniczo nie jest

dopuszczalne

takie

ukształtowanie

treści

służebności

gruntowej,

które

przyznawałoby właścicielowi nieruchomości władnącej uprawnienie do wyłącznego

korzystania z nieruchomości obciążonej, równoznaczne nie tylko z pełnym

korzystaniem z nieruchomości, lecz także z całkowitym pozbawieniem możności

korzystania z niej przez właściciela nieruchomości obciążonej. Nie można

natomiast zgodzić się z oceną tego Sądu, że ustanowienie na rzecz właściciela

lokalu mieszkalnego służebności gruntowej, polegającej na prawie do wyłącznego

korzystania z ogródka przydomowego znajdującego się pod oknami lokalu, odbiera

współwłaścicielom lub współużytkownikom wieczystym nieruchomości wspólnej,

o której mowa w art. 3 ust. 2 u.w.l., wszelkie uprawnienia w tym zakresie,

pozostawiając im w stosunku do obciążonej nieruchomości jedynie ius nudum.

Uprawnienia właściciela lokalu w stosunku do części nieruchomości wspólnej

mającej stanowić ogródek przydomowy nie zostały wprawdzie precyzyjnie

określone, niemniej z samego faktu jej przeznaczenia wynika jedynie uprawnienie

do urządzenia i utrzymywania małego ogródka przy domu, zajmowanego zwykle

pod uprawę traw i roślin ozdobnych. Przyznanie właścicielowi lokalu takiego

uprawnienia

nie

oznacza,

że

właścicielom

pozostałych

lokali,

będących

współwłaścicielami

nieruchomości

wspólnej,

pozostało

względem

części

nieruchomości zajętej pod uprawę jedynie ius nudum. Trzeba podkreślić, że

w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu

własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią (art. 143

k.c.). Urządzenie przez właściciela lokalu ogródka przydomowego nie pozbawia

współwłaścicieli nieruchomości wspólnej korzystania z przestrzeni nad i pod jej

powierzchnią w granicach dozwolonego oddziaływania właściciela nieruchomości

gruntowej. Poza tym uprawnienie do korzystania przez właściciela lokalu z ogródka

przydomowego

na

nieruchomości

wspólnej

nie

pozbawia

pozostałych

współwłaścicieli nieruchomości możności ingerowania w sposób wykonywania

służebności np. w razie zaniedbań w urządzeniu lub utrzymywaniu ogródka.

Rozważając

ten

problem

nie

można

pomijać

widocznej

ostatnio

w orzecznictwie tendencji do dynamicznej wykładni przepisów regulujących

służebności gruntowe, zmierzającej do szerszego wykorzystania tej instytucji.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06

(M. Prawn. 2006, nr 19, s. 1016), Sąd Najwyższy stwierdził wprost, że rozwój

cywilizacyjny

i

postęp

techniczny

spowodowały

powstanie

konieczności

dynamicznej wykładni wspomnianych przepisów. Wyrazem tej tendencji było

zaaprobowanie służebności odpowiadającej swą treścią służebności przesyłu,

wprowadzonej następnie ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks

cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731; zob. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11,

poz. 142 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2006 r., II CSK

112/06 i z dnia 5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08, nie publ.). Podzielając ten

kierunek wykładni, wypada zauważyć, że obciążenie nieruchomości wspólnej

służebnością gruntową korzystania z ogródka przydomowego, może być korzystne

dla pozostałych właścicieli lokali, którzy wszak decydują o ukształtowaniu treści

służebności obciążającej nieruchomość wspólną.

Wszystkie te rozważania prowadzą do wniosku, że przyznanie właścicielowi

lokalu w ramach służebności gruntowej uprawnienia do wyłącznego korzystania

z ogródka przydomowego na nieruchomości wspólnej położonego pod oknami

lokalu mieści się w granicach uprawnień właściciela nieruchomości władnącej

przewidzianych w art. 285 § 1 k.c.

Sąd

Okręgowy

wieczystoksięgowym

wyszedł

z

dopuszczalne

założenia,

jest

że

również

w

postępowaniu

badanie

skuteczności

materialnoprawnej umowy o ustanowieniu służebności pod kątem jej zgodności

z celem służebności gruntowej określonym w art. 285 § 2 k.c. W wyniku dokonanej

oceny podzielił przy tym pogląd Sądu pierwszej instancji, że służebność ogródka

przydomowego nie zwiększa użyteczności lokalu mieszkalnego, a jej celem jest

jedynie wygoda lub upodobanie właściciela lokalu.

Trzeba zgodzić się z zarzutem skarżącej, że tak rozumując Sąd Okręgowy

naruszył art. 285 § 2 k.c., zbadanie bowiem, czy ustanowiona służebność gruntowa

zwiększa użyteczność nieruchomości władnącej usuwa się spod oceny sądu

w postępowaniu wieczystoksięgowym. Jak już wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale

z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 97/02 (OSNC 2003, nr 11, poz. 142),

w postępowaniu wieczystoksięgowym nie jest dopuszczalne badanie skuteczności

materialnoprawnej umowy o ustanowieniu służebności gruntowej w zakresie jej

zgodności z celem takiej czynności, o którym mowa w art. 285 § 2 k.c.

W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił, że ograniczony z mocy art. 626 8 § 2

k.p.c. charakter kognicji sądu wieczystoksięgowego nie pozwala mu na

prowadzenie badania w kierunku poznania stanu faktycznego, wobec czego sąd

ten – nie mając uprawnień do prowadzenia postępowania dowodowego – nie może

weryfikować danych twierdzonych przez strony. Z tej przyczyny skuteczne

podważenie czynności prawnej – dokonanej we właściwej formie – na podstawie

wskazującej na naruszenie art. 285 § 2 k.c. może być dokonane wyłącznie

w postępowaniu procesowym. Stanowisko to uzyskało aprobatę doktryny i podziela

jej także skład Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie.

Ocena, czy ustanowiona służebność ogródka przydomowego realizuje cel

określony w art. 285 § 2 k.c., jakim jest zwiększenie użyteczności lokalu

mieszkalnego, wymaga uwzględnienia okoliczności dotyczących usytuowania,

przeznaczenia i konfiguracji zarówno lokalu, jak i ogródka przydomowego, co

z kolei

wymaga

dokonania

ustaleń

wykraczających

poza

kognicję

sądu

w postępowaniu

wieczystoksięgowym.

Nie

jest

to

–

wbrew

odmiennym

zapatrywaniom Sądu Okręgowego – ocena oczywista, istnieją bowiem rację

przemawiające na rzecz tezy, że ustanowienie służebności korzystania z ogródka

przydomowego może podnosić użyteczność lokalu jako nieruchomości władnącej.

Wystarczy wskazać, że zwiększa się w ten sposób funkcjonalność mieszkania,

które uzyskuje dodatkowe wejście do lokalu usytuowanego na parterze budynku,

zwiększa się bezpieczeństwo i stopień izolacji lokalu od osób postronnych,

a w razie odpowiedniego zagospodarowania ogródka – zmniejsza się także

natężenie hałasu.

Nie wnikając bliżej w kwestię realizacji celu służebności gruntowej, trzeba

stwierdzić, że – ze względu na ograniczenia dowodowe wynikające z art. 626 8 § 2

k.p.c. – samo zanegowanie spełnienia przesłanki zwiększenia użyteczności

nieruchomości władnącej nie uzasadnia odmowy wpisu służebności do księgi

wieczystej.

Jak wynika z prowadzonych rozważań, skarga kasacyjna okazała się

uzasadniona, jednakże – na co wskazał już Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

12 stycznia 2010 r., III CZP 106/09 (nie publ.) – w sprawie zachodzi potrzeba oceny

prawidłowości

wyrażenia

przez

Wspólnotę

Mieszkaniową

M. zgody

na

ustanowienie służebności oraz prawidłowości udzielenia pełnomocnictwa do

składania w tym przedmiocie stosownych oświadczeń woli.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 oraz art. 108

§ 2 w związku z art. 39821 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał

sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.