III CSK 75/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 75/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z wniosku S. G. i B. G.

przy uczestnictwie Firmy Inwestycyjnej L. S.A. w upadłości likwidacyjnej

w K. i M. Securities Corp.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 stycznia 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 27 września 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża wnioskodawców

kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawcy S. i B. G. (małżonkowie) złożyli wniosek o wpis w księdze

wieczystej odrębnej własności lokalu. Postanowieniem z dnia 14 września 2010 r.

Sąd Rejonowy dokonał wpisu zgodnie z żądaniem wniosku. W wyniku apelacji

uczestnika

postępowania

„M.

Securities

Corporation”

(MCS)

w

zakresie

dotyczącym nieujawnienia w dziale IV księgi wieczystej hipotek (wpisanych na

rzecz uczestnika w treści księgi wieczystej macierzystej Kw nr …) Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r. uchylił zaskarżone postanowienie i

przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. W ocenie

Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji – dokonując wpisu własności na rzecz

wnioskodawców (małżonków) – nie rozważył wpływu treści art. 76 ust. 1 ustawy z

dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece; Dz. U. z 2001 r., nr 124, poz.

1361 ze zm.; cyt. Dalej jako „u.k.w. i h.”). W razie podziału nieruchomości hipoteka

obciążająca dotychczas nieruchomość rozciąga się na wszystkie nieruchomości

utworzone przez podział (hipoteka łączna). Wpis hipoteki łącznej, powstającej ex

lege w wyniku podziału nieruchomości, może nastąpić z urzędu, także po

załatwieniu wniosku o założenie nowej księgi wieczystej dla części obciążonej

nieruchomości.

W dniu 13 maja 2011 r. Sąd Rejonowy dokonał z urzędu wpisu hipoteki

łącznej na rzecz MSC (wierzyciela hipotecznego) do ksiąg wieczystych: /…/.

Postanowienie to zaskarżyli wnioskodawcy w zakresie wpisu hipotek

w księgach wieczystych, wnosząc o jego zmianę poprzez wykreślenie wpisów

hipotek na rzecz MSC w księgach wieczystych wspomnianych wcześniej

i oddalenie wniosku o wpis hipotek w całości, ewentualnie – o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia w zakresie wpisów hipotek i przekazanie sprawy Sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący kwestionowali zasadność

wpisu hipoteki na rzecz MSC, ponieważ – ich zdaniem – wpisy takie nastąpiły

niezgodnie z treścią prawomocnego wyroku z dnia 26 lutego 2009 r., (sygn. akt I C

…/08). W wyroku tym stwierdzono, że nabycie nieruchomości lokalowej przez

wnioskodawców ma nastąpić w stanie wolnym od obciążeń oraz praw osób

trzecich.

Sąd Okręgowy oddalił apelację wnioskodawców jako nieuzasadnioną.

Przypomniał o zasadzie ograniczonej kognicji sądów meriti w sprawach o wpis.

Wpis hipoteki łącznej, powstającej ex lege, może nastąpić z urzędu i wpis taki nie

jest ograniczony żadnym terminem. Podstawą tego wpisu (przeniesienia wpisu) jest

art. 24 ust. 3 u. k. w. i h. w zw. z § 11 ust. 2 rozporządzenia z dnia 17 września

2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. nr

102, poz. 1122 ze zm.). Przepisy art. 31 ust. 2 i art. 32 u.k.w.h. nie obejmują praw

kreowanych ex lege, w tym powstającej na podstawie art. 76 ust. 1 u.k.w. i h.

hipoteki łącznej. W takiej sytuacji dochodzi do przeniesienia do nowej księgi

wieczystej wpisu w postaci odpowiednio zmodyfikowanego wpisu, dokonanego już

wcześniej. Ochrona nabywcy nieruchomości (lokalowej), utworzonej przez podział

nieruchomości, wpisanej do nowej lub przyłączonej do innej księgi wieczystej

i wykreślenie z niej bez zgody wierzyciela hipoteki łącznej, może nastąpić już tylko

na podstawie art. 10 ust. 1 u.k.w. i h. Dokonanie wpisu własności lokalu na rzecz

wnioskodawców mogło zatem nastąpić jednocześnie z wpisem hipoteki łącznej na

rzecz wierzyciela hipotecznego (MSC). Prawomocny wyrok z dnia 26 lutego

2009 r. nie stał na przeszkodzie takiemu wpisowi. Uprawnienie wynikające z art. 90

u.k.w. i h. nie stanowi roszczenia i nie może być realizowane w drodze sądowej.

Brak zgody wierzyciela na zwolnienie powoduje obciążenie nabytej części

nieruchomości hipoteką ze skutkami przewidzianymi w art. 76 u.k.w. i h.

W postępowaniu wieczystoksięgowym zasadność dokonywanych wpisów nie

podlega badaniu z punktu widzenia zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.).

W skardze kasacyjnej wnioskodawców podniesiono zarzuty naruszenia art.

365 § 1 k.p.c., art. 6268 § 2 k.p.c. oraz art. 76 i 90 u.k.w. i h. Skarżący wnosili

o uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

i

przekazanie

sprawy

Sądowi

W rozpoznawanej sprawie podstawowe znaczenie ma zarzut naruszenia art.

365 k.p.c. i art. 6268 § 2 k.p.c. Chodzi mianowicie o zakres kognicji sądu

w postępowaniu wieczystoksięgowym oraz o prawne znaczenie prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 26 lutego 2009 r. (sygn. akt – IC …/98).

W wyroku tym nakazano stronie pozwanej F. J. „L.” SA (obecnemu uczestnikowi

postępowania wieczystoksięgowego w upadłości) złożenie oświadczenia woli w

postaci ustanowienia odrębnej własności lokalu, bliżej oznaczonego w sentencji

wyroku,

sprzedanie

tej

nieruchomości

lokalowej

wnioskodawcom

z

tym

zastrzeżeniem, że nabycie nieruchomości następuje „w stanie wolnym od obciążeń

oraz praw i roszczeń osób trzecich” (pkt I wyroku).

Skarżący bronią stanowiska, że wspomniany prawomocny wyrok, zapadły

przeciwko upadłemu kontrahentowi, tworzy taki stan prawny, iż wyłączona powinna

być dopuszczalność dokonywania w księdze wieczystej, dotyczącej nieruchomości

lokalowej, wpisów obciążających tę nieruchomość (wpisów hipoteki) na rzecz

wierzyciela

hipotecznego,

uczestnika

postępowania

wieczystoksięgowego.

W związku z tym wnioskodawcy (właściciele nieruchomości lokalowej) kwestionują

wpis hipoteki łącznej na rzecz MSC (uczestnika postępowania), dokonany w dniu

13 maja 2011 r.

Stanowisko skarżących nie jest uzasadnione.

Sąd Okręgowy trafnie skoncentrował się na określeniu dopuszczalnych

granic obecnego postępowania wieczystoksięgowego w rozumieniu art. 628 8 § 2

k.p.c.

Sąd

ten

wyjaśnił,

że

postępowanie

rozpoznawcze,

zakończone

prawomocnym wyrokiem z dnia 26 lutego 2009 r., toczyło się między

wnioskodawcami (powodami) i ich kontrahentem jako pozwanym. Zapadły w tym

sporze wyrok służyć miał urzeczywistnieniu uprawnień powodów wynikających

wobec pozwanego dewelopera z odpowiedniej umowy, zawierającej obowiązek

wyodrębnienia własności lokalu i przeniesienia jego własności (z odpowiednimi

prawami związanymi) na rzecz wnioskodawców (obowiązek kontraktowy skuteczny

inter partes). Wspomniany wyrok nie korzystał z tzw. rozszerzonej prawomocności

w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. Nie mógł zatem odnosić skutku prawnego wobec

wierzyciela hipotecznego (MSC) i tym samym nie mógł stanowić przeszkody

prawnej w dokonaniu wpisu hipoteki łącznej z urzędu na nieruchomości lokalowej

wnioskodawców.

Nie było zatem podstaw do twierdzenia, że naruszone zostały przepisy art.

6288 § 2 k.p.c., art. 365 § 1 k.p.c. i art. 76 u.k.w. i h. w poprzednim brzmieniu.

Trafnie zauważył Sąd Okręgowy, że zasadność wpisów do księgi wieczystej

w postępowaniu wieczystoksięgowym (także wpisów hipoteki łącznej) nie podlega

badaniu z punktu widzenia zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Dzieje się

tak z racji właśnie ograniczonej kognicji sądu tym postępowaniu i sformalizowanego

jego toku. Tym bardziej nie przekonuje nader uogólniona argumentacja skarżących

w tym zakresie, Sąd Okręgowy trafnie też wyjaśnił, dlaczego brak było podstaw do

formułowania zarzutów naruszenia art. 90 u.k.w. i h.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną

wnioskodawców jako nieuzasadnioną (art. 39814 k.p.c.). O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono przy uwzględnieniu postanowień art. 102 k.p.c.