III CSK 57/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 57/10

POSTANOWIENIE

Dnia 17 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSA Anna Kozłowska

w sprawie z wniosku Powszechnej Spółdzielni Spożywców "S."

w Z.

przy uczestnictwie D. G. i in. ,

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 grudnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestników D. G., W. K. i B. K.-K.

od postanowienia Sądu Okręgowego w N.

z dnia 22 października 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 28 maja 2009 r. Sąd Rejonowy w Z. oddalił wniosek

Powszechnej Spółdzielni Spożywców „Społem" w Z. o stwierdzenie nabycia przez

zasiedzenie własności nieruchomości stanowiącej działkę nr 231 w Z., dla której

Sąd Rejonowy w Z. prowadzi księgę wieczystą KW nr […] i zasądził od

wnioskodawcy na rzecz uczestników […] kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego.

Sąd Rejonowy ustalił, że działka nr 231 odpowiada nieruchomości

oznaczonej poprzednio jako pgr l. kat 2224/1, powstałej z podziału pgr l. kat 2224,

objętej księgą wieczystą KW nr […] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Z.

i usytuowana

jest

pomiędzy

działkami

nr

227/1

i

232/2,

pozostającymi

w użytkowaniu wieczystym wnioskodawcy. Wszystkie te działki są zabudowane

i użytkowane w taki sposób, że w terenie stanowią jedną całość gospodarczą.

Właścicielką nieruchomości p.gr. l. kat. 2224 była J. Z. Nieruchomość ta

została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją z 15 października 1958

r. i przekazana we władanie P. Z. […], przy nałożeniu na te Zakłady obowiązku

dostarczenia J. Z. innej nieruchomości o wartości odpowiadającej wartości

nieruchomości wywłaszczonej. Decyzja z 15 października 1958 r. stała się

ostateczna, a uczestniczka otrzymała na własność nieruchomość zamienną. Skutki

decyzji wywłaszczeniowej nie zostały ujawnione w księdze wieczystej prowadzonej

dla p.gr. l. kat. 2224, ale w księdze tej pozostaje wpisana wzmianka o wszczęciu

postępowania wywłaszczeniowego.

W latach 1962-1964 P. Zakłady zostały zlikwidowane, a ich majątek przejęły

Z. Zakłady Gastronomiczne. Na mocy uchwały Rady Ministrów nr 102/76 z 21 maja

1976 r. w sprawie zmian organizacji handlu wewnętrznego majątek Z. Zakładów

Gastronomicznych,

obejmujący

również

rozlewnię

piwa

i

wytwórnię

wód

gazowanych mieszczącą się w budynku usytuowanym m.in. na obecnej działce nr

231, zgodnie z bilansem na 30 czerwca 1976 r., przekazany został odpłatnie

w posiadanie wnioskodawcy, którego ówczesna nazwa brzmiała – „Społem” WSS

w N.. Na podstawie umowy z 18 września 2002 r. wnioskodawca wydzierżawił sp.

j. „W.", której wspólnikami byli uczestnicy W. K. i D. G., między innymi działkę nr

231. W umowie podał, że nie jest właścicielem tej działki, a jej posiadaczem

samoistnym.

Umową z 3 września 2003 r. J. Z. sprzedała działkę nr 231 na

współwłasność w częściach po 1/2 D. G. oraz na prawach wspólności ustawowej –

W. K. i B. K.-K. D. G. i W. K., w oparciu o pozwolenie na budowę wydane na J. Z.,

a następnie decyzją z 16 maja 2007 r. przeniesione na uczestnika D. G., rozpoczęli

na tej działce budowę pawilonu.

Sąd Rejonowy uznał, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania

stała się własnością Skarbu Państwa, a poprzednik prawny wnioskodawcy przejął

ją odpłatnie we władanie według bilansu na 30 czerwca 1976 r. i od tego czasu ów

poprzednik prawny, a później wnioskodawca wykonywał na niej akty własności.

Posiadanie to miało charakter samoistny, wobec czego termin zasiedzenia na rzecz

poprzednika wnioskodawcy należałoby liczyć od 1 lipca 1976 r. Termin ten

częściowo

przypadał

w

okresie

obowiązywania

zakazu

zasiadywania

nieruchomości Skarbu Państwa i stosownie do art. 10 ustawy z 28 lipca 1990 r.

o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321), należy go liczyć od

1 października 1990 r., przy przyjęciu, że posiadanie zostało uzyskane w złej

wierze. Termin ten podlega skróceniu o 15 lat poprzedzających wejście w życie

ustawy z 28 lipca 1990 r., wobec czego upłynąłby z dniem 1 października 2005 r.

Zdaniem Sądu Rejonowego, bieg terminu zasiedzenia został jednak przerwany

3 września 2003 r., w związku z zawarciem pomiędzy uczestnikami umowy

sprzedaży nieruchomości i ta okoliczność wykluczyła możliwość uwzględnienia

wniosku.

Postanowieniem z 22 października 2009 r. wydanym w wyniku rozpoznania

apelacji wnioskodawcy, Sąd Okręgowy zmienił postanowienie Sądu Rejonowego z

28 maja 2009 r. w ten sposób, że stwierdził, iż wnioskodawca z dniem 1

października 2000 r. nabył przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej w

Z., stanowiącej działkę nr 231 w obrębie 6, objętą księgą wieczystą KW nr 4[…]

prowadzoną przez Sąd Rejonowy i zasądził od uczestników D. G., W. K., B. K.-K.

solidarnie na rzecz wnioskodawcy kwotę 4.465 zł tytułem kosztów postępowania

oraz kwotę 2.900 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zaakceptował ustalenia faktyczne poczynione w sprawie

przez Sąd Rejonowy. Zaakceptował też pogląd Sądu Rejonowego, iż zasiedzenie

w niniejszej sprawie biegło przeciwko Skarbowi Państwa, gdyż samoistna,

niepublikowana uchwała Rady Ministrów z 21 maja 1976 r. nr 102/76, na mocy

której majątek P. Zakładów […]

został odpłatnie przekazany we władanie

poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy nie mogła doprowadzić do przeniesienia

na jego rzecz własności nieruchomości, z której powstała działka nr 231. Skutkiem

prawnym wydania uchwały było wyprowadzenie z majątku przedsiębiorstwa

państwowego składnika majątkowego w postaci nieruchomości, z której podziału

powstała działka będąca przedmiotem zasiedzenia i wydanie go w samoistne

posiadanie

poprzednika

prawnego

wnioskodawcy.

O

tym,

że

posiadanie

nieruchomości przez poprzednika prawnego wnioskodawcy miało charakter

samoistny świadczy okoliczność, iż przekazanie majątku między państwowymi i

spółdzielczymi jednostkami organizacyjnymi następowało odpłatnie (§12 ust. 1

uchwały oraz zarządzenie nr 97 Ministra Finansów z 25 czerwca 1976 r. w sprawie

zasad i trybu rozliczeń z tytułu przekazania majątku między państwowymi i

spółdzielczymi jednostkami organizacyjnymi w związku ze zmianami w organizacji

handlu wewnętrznego), a poprzednik prawny wnioskodawcy zapłacił Skarbowi

Państwa stosowną kwotę. Przez całe lata Skarb Państwa nie podejmował wobec

poprzednika prawnego wnioskodawcy i samego wnioskodawcy jakichkolwiek

czynności zmierzających do odzyskania władania nad nieruchomością. W umowie

dzierżawy z 18 września 2009 r. wnioskodawca oświadczył, że jest samoistnym

posiadaczem działki będącej przedmiotem zasiedzenia. Przed 1 października 1990

r. termin zasiedzenia nieruchomości na rzecz wnioskodawcy nie biegł przeciwko

Skarbowi Państwa i dopiero od tej daty rozpoczął bieg. Termin ten uległ skróceniu

o połowę (art. 10 ustawy z 28 lipca 1990 r., Dz. U. Nr 55, poz. 321). O

uwzględnieniu

apelacji

zadecydowało

stanowisko

Sądu

Okręgowego,

że

poprzednik prawny wnioskodawcy objął nieruchomość w samoistne posiadanie w

dobrej wierze. Zdaniem Sądu Okręgowego, taką ocenę usprawiedliwia okoliczność,

że w chwili przekazywania przez Skarb Państwa składników majątkowych

przedsiębiorstw

państwowych

spółdzielczym

jednostkom

organizacyjnym

powszechnie przyjmowano, iż samoistna uchwała Rady Ministrów stanowi

podstawę prawną przeniesienia własności, a odmienny pogląd na ten temat

ukształtował się w późniejszym okresie. W chwili objęcia nieruchomości w

posiadanie poprzednik prawny wnioskodawcy pozostawał w usprawiedliwionym

przekonaniu, że przysługuje mu wykonywane przez niego prawo. Z tego względu

Sąd Okręgowy przyjął, iż dwudziestoletni termin zasiedzenia nieruchomości w

dobrej wierze (art. 172 § 1 k.c.), liczony od 1 października 1990 r., lecz skrócony o

połowę, upłynął na rzecz wnioskodawcy z dniem 1 października 2000 r.

Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego z 22 października

2009 r. wniósł uczestnik D. G. Uczestnik zaskarżył to postanowienie w całości i

zarzucił, że zostało ono wydane z naruszeniem prawa materialnego, to jest - art.

172 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym od 1 października 1990 r., przez: - błędną

wykładnię, polegającą na przyjęciu, że sposób rozumienia pojęcia „dobra wiara”

należy różnicować w zależności od zapatrywań prawnych, jakie obowiązywały w

czasie, w którym nastąpiło objęcie nieruchomości we władanie, podczas gdy „dobra

wiara” powinna być pojmowana jednolicie na gruncie wszystkich obowiązujących

przepisów prawnych i to w taki sposób, jaki jest przyjmowany w orzecznictwie

sądowym na datę orzekania; - niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu

istnienia po stronie poprzednika prawnego wnioskodawcy dobrej wiary w chwili

objęcia spornej nieruchomości we władanie, w sytuacji, gdy nie miał on

przeświadczenia, że przysługuje mu prawo własności tej nieruchomości, a

okoliczności sprawy i twierdzenia zawarte w pismach sądowych, świadomość

stanu prawnego, ujawnionego w księdze wieczystej oraz treść zastrzeżenia,

zawartego w umowie dzierżawy z 18 września 2002 r. wykluczają możliwość

przyjęcia, że poprzednik wnioskodawcy objął nieruchomość we władanie w dobrej

wierze.

Skarżący

zarzucił

nadto,

że

zaskarżone

postanowienie

zapadło

z naruszeniem przepisów postępowania, a mianowicie: - art. 227 k.p.c. w zw. z art.

233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., które

miało istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, a polegało na niewłaściwym

zastosowaniu tych przepisów i zaniechaniu poczynienia przez Sąd Okręgowy

jakichkolwiek własnych ustaleń faktycznych, w zakresie istnienia po strome

wnioskodawcy dobrej wiary lub jej braku, przy równoczesnym przyjęciu ustaleń

faktycznych Sądu Rejonowego za własne, gdy zebrany w toku postępowania

materiał dowodowy nie pozwalał na stwierdzenie, czy w dacie 1 lipca 1976 r.

poprzednik prawny wnioskodawcy pozostawał w przekonaniu, że przysługuje mu

prawo własności nieruchomości, stanowiącej działkę ewid. nr 231/3 w obr. 6 miasta

Z. oraz

aby

tego

rodzaju

przekonanie

było

w

danych

okolicznościach

usprawiedliwione; - art. 328 § 2 k.p.c., które miało istotny wpływ na treść

orzeczenia, a polegało na nieuprawnionym zaniechaniu wskazania w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia dowodów, na podstawie których Sąd Okręgowy oparł

ustalenie, że wnioskodawca i jego poprzednik prawny pozostawali w przekonaniu,

że przysługuje im wykonywane prawo własności, tj. uważali się za właścicieli

spornej nieruchomości a takie ich przekonanie było usprawiedliwione obiektywnymi

okolicznościami faktycznymi.

Uczestnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W pierwszej kolejności rozważyć trzeba zarzuty skarżącego zgłoszone

w ramach drugiej z podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), bowiem

badanie, czy w konkretnej sprawie prawo materialne zostało właściwe zastosowane

jest możliwe po wykluczeniu takich uchybień procesowych, które by mogły istotnie

wpłynąć na ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.

Skarżący zarzuca, że Sąd Okręgowy dopuścił się m.in. naruszenia art. 227

k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 391 k.p.c. Wskazać trzeba, że art. 227 k.p.c.

określa jedynie jakie fakty są przedmiotem dowodu i stanowi, że mają to być fakty

o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy. Zarzut naruszenia art. 227 k.p.c.

w zw. z art. 391 k.p.c. przez sąd rozpoznający sprawę w drugiej instancji ma rację

bytu tylko w sytuacji, gdy wykazane zostanie, że sąd przeprowadził dowód na

okoliczności niemające istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania

dowodowego mogła wpłynąć na jej wynik, bądź gdy sąd odmówił przeprowadzenia

dowodu na fakty mające istotne znaczenie w sprawie, błędnie oceniając, iż nie

mają one takiego charakteru (por. wyrok SN z 20 grudnia 2006 r., IV CSK 272/06,

LEX nr 250047; wyrok SN z 4 listopada 2008 r., II PK 47/08). Artykuł 233 § 1 k.p.c.

stanowi podstawę dla przeprowadzenia przez sąd oceny dowodów zebranych

w sprawie, według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego

rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. W czynnościach

dowodowych Sądu Okręgowego nie sposób jest dostrzec wad, które by przybrały

którąś z opisanych wyżej postaci, a skarżący nie twierdzi, żeby Sąd ten pominął

jakieś jego wnioski dowodowe lub też przeprowadził dowody zmierzające do

ustalenia okoliczności niemających znaczenia w sprawie. Sąd Okręgowy

zaakceptował ocenę dowodów, która zadecydowała o ustaleniach faktycznych

Sądu Rejonowego, a czynności dowodowe podjęte przez Sąd Okręgowy zmierzały

jedynie do usunięcia wad postępowania dowodowego w zakresie dowodów

z dokumentów. Ostatecznie jednak czynności te potwierdziły zasadność ustaleń

faktycznych Sądu Rejonowego, a skarżący nie sprecyzował, na czym miałoby

polegać naruszenie przepisów o dowodach z dokumentów przez Sąd Okręgowy.

Zgodnie z poglądem utrwalonym w judykaturze, w postępowaniu kasacyjnym nie

może być brany pod uwagę zarzut naruszenia art. 233 k.p.c., motywowany jedynie

dowolną oceną zgromadzonych w sprawie dowodów lub brakiem oceny (art. 398 3

§ 3 k.p.c.; wyrok SN z 8 maja 2008 r., V CSK 579/07, LEX nr 393889).

Artykuł

§

k.p.c.

wyznacza

granice

rozpoznania

sprawy

w postępowaniu apelacyjnym. Z przepisu tego wynika, że na sądzie drugiej

instancji ciąży obowiązek rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji

zarzutów i wniosków, a także obowiązek uwzględnienia - w granicach zaskarżenia wszystkich naruszeń prawa materialnego popełnionych przez sąd pierwszej

instancji, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 21 sierpnia 2003 r., III CKN 392/01, OSNC 2004, nr 10, poz.

161 i z 4 października 2002 r., III CZP 62/02, OSCN 2004, nr 1, poz. 7). Podobne

znaczenie ma art. 382 k.p.c., bowiem wynika z niego, że podstawą rozstrzygania

sprawy w postępowaniu apelacyjnym jest materiał zebrany w postępowaniu

w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.

Formułując zarzut naruszenia przytoczonych wyżej przepisów postępowania

skarżący powiązał go wyłącznie z twierdzeniem, że Sąd Okręgowy zaniechał

własnych ustaleń faktycznych na temat istnienia po stronie wnioskodawcy i jego

poprzednika prawnego dobrej wiary przy wykonywaniu posiadania spornej

nieruchomości,

przy

równoczesnym

przyjęciu

ustaleń

faktycznych

Sądu

Rejonowego za własne i z tych ustaleń wyprowadził wnioski, że poprzednik prawny

wnioskodawcy objął sporną nieruchomość w samoistnym posiadanie w dobrej

wierze. Skarżący akcentuje przy tym, że sam wnioskodawca kwalifikował swoje

posiadanie jako wykonywane w złej wierze i w rozmaity sposób określał datę, z jaką

miał nabyć własność nieruchomości. Tej treści zarzut nie ma związku z wynikami

postępowania dowodowego, bowiem przypisanie ustalonym aktom władztwa nad

nieruchomością charakteru posiadania w dobrej lub w złej wierze nie mieści się

w zakresie czynności dowodowych sądu związanych z czynieniem ustaleń

faktycznych w sprawie, jest natomiast wyrazem określonej kwalifikacji prawnej

ustalonych faktów. Ocena przesłanek zasiedzenia z punktu widzenia prawa

materialnego należy do sądu, bez względu na to, czy wnioskodawca oznaczył we

wniosku datę, w której, jego zdaniem, zasiedzenie nastąpiło. Przedmiotem ustaleń

mogą być wyłącznie fakty, a nie ich ocena prawna; stosunki prawne podlegają

bowiem zawsze rozstrzygającej ocenie sądu (wyrok SN z 28 lutego 1996 r., I CRN

222/95 OSNC 1996, nr 6, poz. 87).

Skarżący zarzucił nadto, że Sąd Okręgowy uzasadniając zaskarżone

postanowienie naruszył art. 328 § 2 k.p.c. Co do zasady, uzasadnienie sądu drugiej

instancji musi spełniać wymagania określone w art. 328 § 2 k.p.c., a zatem

zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (faktów, które sąd uznał

za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym

dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej) oraz wyjaśnienie podstawy

prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Zakres zastosowania art. 328

§ 2 k.p.c. w postępowaniu przed sądem drugiej instancji zależy od treści wydanego

orzeczenia. W przypadku, gdy sąd odwoławczy dokonuje odmiennych (nowych i

innych) ustaleń w stosunku do tych, na których oparł się sąd pierwszej instancji,

powinien tę zmianę uzasadnić w taki sposób, aby możliwa była ocena, czy zmiana

była usprawiedliwiona. Gdy sąd odwoławczy oddalając apelację orzeka na

podstawie materiału zgromadzonego w postępowaniu w pierwszej instancji, nie

musi

powtarzać

dokonanych

ustaleń.

Wystarczy

jedynie

jednoznaczne

stwierdzenie, że przyjmuje je za własne. Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej,

gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie obejmuje wszystkich koniecznych

elementów konstrukcyjnych bądź zawiera oczywiste braki, które uniemożliwiają

kontrolę kasacyjną (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego: z 10 listopada 1998 r.,

III CKN 792/98, OSNC 1999 nr 4, poz. 83, z 19 lutego 2002 r., IV CKN 718/00, LEX

nr 54362, z 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, LEX nr 78271, z 22 maja 2003 r.,

II CKN 121/01, LEX nr 137611, z 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, LEX nr 180193).

Sąd Okręgowy wyjaśnił, że uznaje ustalenia Sądu Rejonowego za własne,

a redakcja uzasadniania sporządzonego przez ten Sąd pozwala na odtworzenie

sposobu wykładni prawa, która zadecydowała o treści rozstrzygnięcia i na

przeprowadzenie jego kontroli w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną.

Jedyna okoliczność, do której Sąd Okręgowy nie odniósł się w motywach własnego

rozstrzygnięcia, to ocena poglądu Sądu Rejonowego wyrażonego w ostatnim

zdaniu rozważań prawnych, jakoby umowa sprzedaży zawarta przez uczestników

J. Z. a D. G. i W. K. miała spowodować przerwanie biegu terminu zasiedzenia

nieruchomości w stosunku do Skarbu Państwa. Pominięcie tej kwestii przez Sąd

Okręgowy, choć była ona objęta zarzutami apelującego wnioskodawcy, można

objaśnić tym, że przy przyjętej przez Sąd Okręgowy koncepcji prawnej

rozstrzygnięcia nie miała ona znaczenia w sprawie.

Skoro nieuzasadnione okazały się zarzuty skarżącego zmierzające do

zakwestionowania czynności procesowych podjętych w sprawie przez Sąd drugiej

instancji, w tym i przyjętej przez ten Sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, to

ocena zarzutów mieszczących się w zakresie pierwszej z podstaw kasacyjnych

(art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) musi być odniesiona do tych faktów, które Sądy obu

instancji przyjęły za podstawę subsumcji.

2. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący podważa sposób

wykładni i zastosowania w ustalonych okolicznościach faktycznych art. 172 § 1 k.c.

w brzmieniu obowiązującym od 1 października 1990 r. Artykuł 172 § 1 i 2 k.c.

stanowią, że posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa

własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako

posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze, a po upływie lat

trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał

posiadanie w złej wierze.

Rozstrzygającym momentem dla oceny czy posiadanie rzeczy przez

konkretną osobę miało cechy posiadania w dobrej lub w złej wierze jest data

uzyskania przez nią posiadania. Późniejsze zmiany świadomości posiadacza

pozostają bez wpływu na tę ocenę i w konsekwencji nie mają też znaczenia dla

długości terminu potrzebnego dla nabycia własności przez zasiedzenie. Pogląd ten

znajduje potwierdzenie w wykładni gramatycznej art. 172 § 1 k.c., w którym to

przepisie ustawodawca kładzie akcent na chwilę uzyskania posiadania, a pośrednio

stanowisko to wynika także z art. 176

§ 1 k.c. (por. postanowienia SN

z 25 czerwca 2003 r., III CZP 35/03, LEX nr 83981 i z 25 listopada 2009 r., II CSK

246/09, LEX nr 560545). W istocie zatem o przypisaniu posiadaczowi dobrej lub

złej wiary przy wykonywaniu posiadania decydują okoliczności opisujące jego stan

świadomości w chwili objęcia władztwa nad rzeczą. O tym jednak, czy stan

świadomości

posiadacza

w

oznaczonym

wyżej

momencie

zostanie

zakwalifikowany jako posiadanie w dobrej lub w złej wierze decydują poglądy

ustalone w dacie dokonywania wykładni prawa zmierzającej do przypisania

posiadaczowi dobrej lub złej wiary.

W orzecznictwie ustalony jest pogląd, według którego dobra wiara polega na

błędnym,

ale

w

danych

okolicznościach

usprawiedliwionym

przekonaniu

posiadacza nieruchomości, że przysługuje mu wykonywane przez niego prawo

(uchwała składu 7 sędziów SN z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNCP 1992,

nr 4, poz. 48). Poprzednik prawny wnioskodawcy objął sporną nieruchomość

w posiadanie w związku z podjęciem przez Radę Ministrów samoistnej uchwały

z 21 maja 1976 r. (nr 102/76) o odpłatnym przekazaniu nieruchomości

spółdzielczej jednostce organizacyjnej. Trafnie zarzuca skarżący, że wskazane

wyżej okoliczności objęcia nieruchomości w posiadanie nie pozwalają na

przypisanie

poprzednikowi

prawnemu

wnioskodawcy

statusu

posiadacza

nieruchomości w dobrej wierze. Poprzednik prawny wnioskodawcy w chwili objęcia

spornej nieruchomości we władanie nie miał przeświadczenia, że nabywa prawo

własności tej nieruchomości, a świadczy o tym choćby to, że nie podjął żadnych

działań w celu ujawnienia nowego stanu prawnego w księdze wieczystej

prowadzonej dla nieruchomości. Musiał mieć wówczas świadomość, że akt, na

podstawie którego objął nieruchomość w posiadanie nie był dostateczną podstawą

dla nabycia jej własności. Wnioskodawca, jako następca prawny WSS Społem

także pozostawał w przekonaniu, że przysługuje mu jedynie status posiadacza

nieruchomości i tak też postrzegał swój status w 2002 r., gdy zawierał umowę

dzierżawy z uczestnikami.

Pogląd

Sądu

Okręgowego,

że

posiadanie

poprzednika

prawnego

wnioskodawcy można zakwalifikować jako wykonywane w dobrej wierze okazał się

zatem błędny, a - jak trafnie zarzucił skarżący - przyjęcie tego poglądu prowadziło

do niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 172 § 1 k.c., podczas gdy w sprawie

zastosowanie znajdował art. 172 § 2 k.c., a gdyby do czasu trwania posiadania

samego wnioskodawcy miał być zaliczany czas posiadania jego poprzednika - art.

176 § 1 zd. 2 k.c.

Trzeba jednak odnotować, że o wyniku postępowania przed Sądem

Rejonowym zadecydował pogląd prawny tego Sądu, że termin zasiedzenia spornej

nieruchomości, który by na korzyść wnioskodawcy upłynął z dniem 1 października

2005 r., został przerwany 3 września 2003 r., przez zawarcie pomiędzy

uczestnikami J. Z. a D. G. i W. K. umowy sprzedaży nieruchomości. Jak już

wspomniano,

do

tego

poglądu

prawnego

objętego

zarzutami

apelacji

wnioskodawcy, Sąd Okręgowy w motywach własnego rozstrzygnięcia w żaden

sposób się nie odniósł, a to sprawia, że i Sąd Najwyższy w związku ze skargą

kasacyjną uczestnika nie może zarzutów tych rozważać w celu stwierdzenia, czy

zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, pomimo wadliwego zakwalifikowania

posiadania wnioskodawcy i jego poprzednika, jako wykonywanego w dobrej

wierze.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

db