III CSK 54/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 54/10

POSTANOWIENIE

Dnia 12 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Dariusz Dończyk

w sprawie z powództwa E. S. reprezentowanej przez kuratora Z. S.

przeciwko J. K. i Z. K.

o ustalenie nieważności umowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 15 września 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 15 września 2009 r. uchylił wyrok

Sądu Okręgowego z dnia 30 marca 2009 r., i odrzucił pozew E. S.,

reprezentowanej przez kuratora w osobie Z. S., o ustalenie, że bliżej określona

umowa sprzedaży nieruchomości jest nieważna. Stanął na stanowisku, opartym na

poglądzie dominującym w literaturze prawniczej, że skoro sąd opiekuńczy,

ustanawiając kuratora dla ubezwłasnowolnionej częściowo powódki, nie przyznał

kuratorowi uprawnień przewidzianych w art. 181 § 1 k.r.o., to nie jest on uprawniony

do jej reprezentowania w niniejszym postępowaniu

Skarga kasacyjna powódki od postanowienia Sądu Apelacyjnego zawiera

zarzut naruszenia art. 181 § 1 k.r.o., i zmierza do uchylenia tego orzeczenia oraz

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnieniem, czy kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej jest

uprawniony do działania za nią w procesie w sprawach wynikłych z czynności

prawnych przewidzianych w art. 17 k.c., w sytuacji, gdy sąd opiekuńczy nie

przyznał mu uprawnień określonych w art. 181 § 1 k.r.o., zajmował się Sąd

Najwyższy w orzeczeniach z 8.II.1970 r. (OSNCP 1971, nr 6, poz. 104) oraz z dnia

30.IX.1997 r. (OSNCP 1978, nr 11, poz. 204). W orzeczeniach tych Sąd Najwyższy

zagadnienie to rozstrzygnął pozytywnie stwierdzając jednocześnie, że kurator tej

osoby jest uprawniony do działania za nią w procesie, choćby postanowienie sądu

opiekuńczego nie zawierało upoważnienia kuratora do reprezentowania osoby

częściowo ubezwłasnowolnionej.

Orzeczenia powyższe zostały poddane krytyce w literaturze prawniczej,

jednakże Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela zawarte w nich stanowisko

i poniżej odwołuje się do motywów, które legły u jego podłoża.

Wykładnia art. 66 k.p.c. w związku z art. 65 § 2 k.p.c. prowadzi do wniosku,

że zdolności procesowej nie posiada nie tylko osoba pozbawiona całkowicie

zdolności do czynności prawnych, ale także osoba ograniczona w tej zdolności

w sprawach wynikających z czynności prawnych, których osoba ta nie mogłaby

dokonywać samodzielnie. W tym więc zakresie osoba ta musi być reprezentowana

przez swego przedstawiciela.

Niepodobna przyjąć, że w wypadku częściowego ubezwłasnowolnienia

istnieje luka w prawie, polegająca na tym, że chociaż osoba częściowo

ubezwłasnowolniona powinna być w pewnych sytuacjach reprezentowana przez

swego przedstawiciela, osoby tego przedstawiciela brak. Przeciwnie, należy

przyjąć, że w tym zakresie przedstawicielem ustawowym osoby częściowo

ubezwłasnowolnionej jest jej kurator ustanowiony zgodnie z art. 16 § 2 k.c., i że nie

jest mu w tym celu potrzebne szczególne upoważnienie sądu opiekuńczego.

Przepis art. 181 § 1 k.r.o. przewidujący, że sąd opiekuńczy może upoważnić

kuratora do reprezentowania osoby częściowo ubezwłasnowolnionej i do

zarządzania jej majątkiem, oznacza tylko możliwość rozszerzenia uprawnień

kuratora poza ramy przedstawicielstwa wynikającego z innych przepisów prawa,

nie może zaś być interpretowany w tym sensie, że kurator, któremu sąd opiekuńczy

nie przyznał uprawnień przewidzianych w art. 181 § 1 k.r.o., nie może być

przedstawicielem osoby częściowo ubezwłasnowolnionej nawet w tym zakresie,

który wynika z przepisów prawa cywilnego materialnego i formalnego.

Skoro

Sąd

Apelacyjny

wyszedł

z

odmiennych

założeń,

zaskarżone

postanowienie nie mogło się ostać. Z tych przyczyn, Sąd Najwyższy orzekł jak

w postanowieniu.