III CSK 53/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 53/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSA Monika Koba

w sprawie z powództwa J. L.

przeciwko Skarbowi Państwa - Komendzie Wojewódzkiej Policji w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 stycznia 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 września 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 1.800 zł (jeden tysiąc

osiemset)

tytułem

zwrotu

kosztów

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

zastępstwa

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 29 września 2011 r. oddalił apelację

powoda J. L. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 17 marca 2011 r. oddalającego

żądanie zapłaty skierowane przeciwko Skarbowi Państwa – Komendantowi

Wojewódzkiemu Policji w K. Powód wywodził swoje roszczenie z tytułu

odpowiedzialności Skarbu Państwa za czynności funkcjonariusza Policji, aspiranta

A. B., obejmujące zarządzenie zabezpieczenia oznaczonego samochodu w dniu 17

września 1997r. przez oddanie go na przechowanie W. L. jako osobie godnej

zaufania. U podłoża tego rozstrzygnięcia legł pogląd prawny, że do oceny

odpowiedzialności Skarbu Państwa związanej z tym zarządzeniem zastosowane

ma obowiązujący wówczas art. 418 k.c., oraz że już tylko „brak winy”

funkcjonariusza wyłącza tę odpowiedzialność.

Skarga kasacyjna powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na

podstawie pierwszej z art. 3983 k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 418, 417,

4421 k.c., 418 k.c. w zw. z 231 kk, 4421 k.c. w zw. z 231 k.k., i zmierza do uchylenia

tego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że zdarzenie, z którym powód łączy

wyrządzenie mu szkody, miało miejsce w dniu 17 września 1997 r. Jest to istotne,

gdyż stan prawny regulujący odpowiedzialność Skarbu Państwa i państwowych

osób prawnych za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy przy wykonywaniu

powierzonej czynności ulegał zmianom. Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy

można wyróżnić trzy okresy. Pierwszy, "przedkonstytucyjny", zamyka się datą

17 października 1997 r., drugi to swoisty okres przejściowy określony datą

początkową 17 października 1997 r. i datą końcową 1 września 2004 r., a trzeci to

obecny stan prawny obowiązujący od dnia 1 września 2004 r.

Z art. 3 k.c. i art. 5 ustawy z dnia 17.06.2004 roku o zmianie ustawy - kodeks

cywilny i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) wynika podstawowa

wskazówka odnośnie do tego, jaki stan prawny należy stosować przy ocenie

zdarzeń zaistniałych w poszczególnych okresach. Najogólniej biorąc należy

stosować stan prawny obowiązujący w dacie zaistnienia zdarzenia wywołującego

szkodę. Stosując więc tę regułę stwierdzić należy, że do oceny odpowiedzialności

Skarbu Państwa za szkody związane ze zdarzeniami, które miały miejsce przed

dniem 17 października 1997 roku należy stosować przepisy art. 417-421 k.c.,

a także przepisy szczególne, o których stanowił art. 421 k.c. Wskazane przepisy

należy stosować bez jakichkolwiek modyfikacji, gdyż skutki czasowe orzeczenia

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.12.2001 r., SK 18/00, OTK-A 2001, nr 8,

poz. 256 (dotyczącego niekonstytucyjności art. 418 k.c. i nadania nowego

rozumienia art. 417 § 1 k.c.) można odnieść jedynie do szkód powstałych po dniu

17 października 1997 r. (por. m. in. uzasadnienie wyroku SN z dnia 15 października

2008 r., I CSK 175/08, OSNC 2009, nr 11, poz. 152).

Zasadnie zatem Sąd Apelacyjny uznał, że ze względu na datę zdarzenia,

z którą powód łączył wyrządzenie mu szkody, w sprawie ma zastosowanie art. 418

k.c. Zarzut skargi kasacyjnej co do naruszenia przez Sąd Apelacyjny tego przepisu

jest chybiony. Trzeba przypomnieć, że art. 418 k.c. wymagał w zasadzie

stwierdzenia winy sprawcy szkody w szczególny sposób, mianowicie w wyroku

karnym, w orzeczeniu dyscyplinarnym lub w drodze uznania przez organ

przełożony. Przy czym, o ile co do tego stwierdzenia winy w § 2 art. 418 k.c.

przewidziano wyjątki, o tyle sama wina polegająca na naruszeniu prawa

nazywanego w orzecznictwie „kwalifikowanym”, tj. ściganym w trybie postępowania

karnego lub dyscyplinarnego, była przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa

na podstawie art. 418 k.c. w każdym wypadku, a więc bez żadnego wyjątku.

Przypomnieć także trzeba, że skoro w art. 418 k.c. mowa była o uznaniu

winy sprawcy szkody jako o równorzędnym z wyrokiem karnym lub dyscyplinarnym

orzeczeniem, to musiało to być uznanie zbliżone w swej treści do tych orzeczeń.

Uznanie zatem winy sprawcy szkody przez organ przełożony nad sprawcą szkody

musiało określać konkretnie zarówno osobę sprawcy, jak i czyn decydujący o winie

sprawcy szkody. To oznacza, że ogólnikowego stwierdzenia naruszenia prawa bez

wskazania osoby i okoliczności świadczących o winie

jako uznanie winy przewidziane w art. 418 k.c.

niepodobna potraktować

Zasadnie przeto Sąd Apelacyjny uznał, wbrew odmiennemu stanowisku

skarżącego, że ani pismo z dnia 1 kwietnia 1999 r. Podsekretarza Stanu

w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, ani pismo Prokuratora

Rejonowego w M. z dnia 10 kwietnia 1998 r., nie wskazując osoby sprawcy szkody

i nie konkretyzując czynu decydującego o jego winie, nie stanowią, już tylko z tych

przyczyn, uznania winy sprawcy szkody w rozumieniu art. 418 k.c. Trzeba też

dodać, co pomija skarżący, że to uznanie musiało być podjęte przez przełożonego,

działającego urzędowo w tym właśnie charakterze.

Na koniec, jak wskazano, stosownie do art. 418 § 2 k.c. brak stwierdzenia

winy funkcjonariusza w wyroku karnym lub w orzeczeniu dyscyplinarnym nie

wyłączał odpowiedzialności Skarbu Państwa, jeżeli wszczęciu lub prowadzeniu

postępowania karnego albo dyscyplinarnego stała na przeszkodzie okoliczność

wyłączająca ściganie. W świetle tego przepisu rzeczą sądu orzekającego było

poczynienie

wówczas

samodzielnych

ustaleń

co

do

przesłanki

winy

funkcjonariusza; w sprawie, z uwagi na przedawnienie, winy w popełnieniu

przestępstwa. Sąd Apelacyjny wyszedł z tych założeń i poczynił w tym zakresie

stosowne ustalenia, na których gruncie zasadnie uznał, że brak podstaw do jej

stwierdzenia. Wbrew bowiem zarzutom skarżącego zachowania funkcjonariusza A.

B., polegające na zarządzeniu zabezpieczenia oznaczonego samochodu przez

oddanie go na przechowanie W. L. jako osobie godnej zaufania nie zawierało

znamion przestępstwa także z art. 231 § 3 k.k.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.