III CSK 47/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 47/06

POSTANOWIENIE

Dnia 12 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

Protokolant Bożena Nowicka

w sprawie z wniosku "S." sp. z o.o.

przy uczestnictwie G.Ł.

o orzeczenie zakazu w trybie art. 373 Prawa upadłościowego i naprawczego,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 5 sierpnia 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w K., po rozpoznaniu wniosku „S." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością, postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2005 r. pozbawił uczestnika

postępowania A.Ł. prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny

rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub

pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni,

fundacji lub stowarzyszeniu na okres pięciu lat. Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację

uczestnika postępowania od powyższego postanowienia, przyjmując za podstawę

rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

A.Ł. pełnił funkcję prezesa jednoosobowego zarządu Spółki Akcyjnej „G."

Podstawa do ogłoszenia upadłości tej spółki powstała w dniu 5 lutego 2003 r., w

związku z postawieniem udzielonych jej kredytów w stan wymagalności. Uczestnik

postępowania w dniach 13 lutego 2003 r., 17 września 2003 r. i 30 grudnia 2003 r.

zgłaszał wnioski o ogłoszenie upadłości zarządzanej przez siebie spółki, ale zostały

one zwrócone z powodu nieusunięcia w terminie braków formalnych. Dopiero w

następstwie wniosku złożonego w dniu 25 sierpnia 2005 r. została ogłoszona

upadłość spółki. Wnioski wcześniejsze (zwrócone) nie mogły uwolnić uczestnika

postępowania od odpowiedzialności za opóźnienie się ze zgłoszeniem upadłości.

Pismo zwrócone nie wywołuje bowiem żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z

wniesieniem go do sądu (art. 130 § 2 k.p.c.). Skoro uczestnik postępowania uchybił

terminowi do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości określonemu w art. 5

Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r., Nr 118, poz. 512 ze zm.; dalej:

„p.u.1934"), a po wejściu w życie (z dniem 1 października 2003 r.) ustawy z dnia 29

lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.;

dalej: „p.u.n.") - w art. 21 tej regulacji i było to następstwem jego niedbalstwa, to

spełnione zostały przesłanki orzeczenia wobec niego zakazu prowadzenia

działalności gospodarczej i pełnienia określonych funkcji na podstawie art. 373 ust.

1 pkt 1 p.u.n. Zakres czasowy orzeczonego zakazu jest adekwatny do stopnia winy

uczestnika postępowania w opóźnieniu się ze zgłoszeniem wniosku i rozmiaru

pokrzywdzenia wierzycieli. Wniosek zgłoszony został skutecznie po upływie blisko

półtora roku od powstania podstawy do ogłoszenia upadłości, zaś prowadzona

przeciwko spółce „G." w 2004 r. egzekucja należności w kwocie 58.889,66 zł

została umorzona z powodu bezskuteczności.

W skardze kasacyjnej uczestnik postępowania A.Ł. wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia podnosząc zarzuty naruszenie art. 373 ust. 1 p.u.n.,

przez jego błędną wykładnię oraz art. 130 k.p.c. w związku z art. 35 p.u.n., poprzez

ich niewłaściwe zastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do interpretacji pojęcia

„złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości", jakim posłużył się ustawodawca

określając jedną z przesłanek orzeczenia zakazu prowadzenia działalności

gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia oznaczonych funkcji na podstawie

art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.n. Zgodnie z tym przepisem wymieniony zakaz może być

orzeczony wobec osoby, która ze swej winy, będąc do tego zobowiązana z mocy

ustawy, nie złożyła w terminie dwóch tygodni od dnia powstania podstawy do

ogłoszenia upadłości wniosku o ogłoszenie upadłości. Obowiązek złożenia wniosku

o ogłoszenie upadłości w takim samym terminie pod rygorem zastosowania

podobnej sankcji był też przewidziany w poprzedniej regulacji (art. 5, art. 17 2

p.u.1934).

Z przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia ustaleń faktycznych

wynika, że podstawa do ogłoszenia upadłości spółki „G." powstała w dniu 5 lutego

2003 r. Ocena wykonania przez uczestnika postępowania obowiązku złożenia w

terminie wniosku o ogłoszenie upadłości winna być zatem przeprowadzona

wyłącznie w odniesieniu do wniosku zgłoszonego w dniu 13 lutego 2003 r. Tylko

ten bowiem wniosek zgłoszony został przed upływem terminu dwóch tygodni od

dnia powstania podstawy do ogłoszenia upadłości. Wprawdzie Sąd Okręgowy

orzekał o zastosowanym zakazie na podstawie art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.n., to jednak

zasadnie odwołał się do przepisów poprzedniej regulacji. Utrata z dniem 1

października 2003 r. mocy obowiązującej Rozporządzenia - Prawo upadłościowe

nie oznacza wyłączenia stosowania zawartych w nim przepisów do oceny samego

faktu opóźnienia się z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, jeśli zdarzenie to miało

miejsce pod rządem tych unormowań. Formalne uchylenie lub zmiana przepisu nie

zawsze oznacza całkowitą utratę mocy obowiązującej wyrażonych w nim norm

prawnych. Za przepis zachowujący moc obowiązującą uznać należy taki, który

wprawdzie został formalnie derogowany, ale - wobec braku odmiennej woli

ustawodawcy - nadal ma zastosowanie do ustalenia wystąpienia określonego

zdarzenia w czasie, w którym przepis ten obowiązywał.

Sąd Okręgowy uznał, że o spełnieniu uwalniającego od sankcji zakazu

wymogu „złożenia wniosku" we właściwym czasie nie może być mowy

w przypadku, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości został prawomocnie zwrócony.

W takiej bowiem sytuacji zarówno z mocy art. 68 p.u.1934, jak i obecnie

obowiązującego art. 35 p.u.n. znajduje odpowiednie zastosowanie przepis art. 130

§ 2 zd. 2 k.p.c. wykluczający wiązanie ze zwróconym pismem procesowym

skutków, jakie ustawa łączy z jego wniesieniem.

Kwestionując powyższy pogląd, z powołaniem się na przytoczone w skardze

kasacyjnej zarzuty, skarżący przeciwstawił mu własne rozumienie zawartego w art.

373 ust. 1 pkt 1 wyrażenia „złożenie wniosku". W ocenie skarżącego zwrot ten

odwołuje się do samej inicjacji postępowania upadłościowego, co oznacza, że

wyłączenie możliwości orzeczenia zakazu następuje niezależnie od dalszych losów

zgłoszonego wniosku, w szczególności od jego uwzględnienia. Ustawa Prawo

upadłościowe i naprawcze zawiera własne, autonomiczne unormowania regulujące

sposób postępowania z wnioskiem o ogłoszenie upadłości nie spełniającym

wymagań formalnych i należycie nie opłaconym (art. 28 i art. 29). Do wniosków tych

- zdaniem skarżącego - art. 130 k.p.c. nie ma zastosowania, na co wskazują

również wypowiedzi prezentowane w doktrynie. Skarżący wśród przepisów, które jego zdaniem - naruszył Sąd Okręgowy nie wymienił art. 68 p.u.1934. Wskazał

jednak na wadliwe posłużenie się przez ten Sąd przy wykładni art. 373 ust. 1 pkt 1

p.u.n. przepisem art. 130 § 2 zd. 2 k.p.c., co implikuje potrzebę odniesienia się do

zasadności zastosowania tego unormowania w płaszczyźnie art. 68 p.u.1934.

Uwaga powyższa ma jednak charakter wyłącznie porządkujący, gdyż odpowiednie

stosowanie art. 130 § 2 zd. 2 k.p.c. - wbrew zarzutom skarżącego -przewidziane

zostało zarówno w poprzedniej, jak i obecnej regulacji.

Zgodnie z brzmieniem art. 68 p.u.1934 w postępowaniu upadłościowym, nie

wyłączając postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości, stosuje się

odpowiednio

przepisy

Kodeksu

postępowania

cywilnego

ze

zmianami

i uzupełnieniami, zawartymi w niniejszym prawie. Według tego unormowania

odpowiednie stosowanie w postępowaniu upadłościowym przepisów Kodeksu

postępowania cywilnego wchodzi zatem w rachubę wówczas, gdy w prawie

upadłościowym nie ma norm regulujących określoną kwestię lub regulują ją

fragmentarycznie oraz gdy nie sprzeciwia się temu istota postępowania

upadłościowego.

W

prawie

upadłościowym

nie

zamieszczono

przepisów

regulujących postępowanie wdrażane w razie złożenia wniosku o ogłoszenie

upadłości dotkniętego brakami formalnymi, ani też - co w rozpoznawanej sprawie

ma istotne znaczenie - określających skutki prawomocnego zwrotu wniosku.

Oczywista

jest

więc

konieczność

zastosowania

w

powyższym

zakresie

regulujących te kwestie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, w tym art.

130 § 2 zd. 2. Stanowisko zajęte w tym przedmiocie przez Sąd Okręgowy trzeba

uznać za trafne. Nie oznacza ono wcale - jak błędnie odczytuje to skarżący łączenia

skuteczności

złożenia

wniosku

z

rozstrzygnięciem

wydanym

w następstwie jego rozpoznania. Słuszne jest też zapatrywanie Sądu drugiej

instancji, zgodnie z którym stosowanie wymienionego przepisu w postępowaniu

o orzeczenie sankcji zakazu uzasadnione jest także na podstawie art. 35 p.u.n.

z zastrzeżeniem jednak, iż dotyczyć to może wniosków o ogłoszenie upadłości

prawomocnie zwróconych po wejściu w życie ustawy prawo upadłościowe

i naprawcze.

Wskazywane przez skarżącego przepisy art. 28 i art. 29 p.u.n. regulują

w sposób autonomiczny konsekwencje braków formalnych wniosku o ogłoszenie

upadłości i jego nieopłacenia, ale w ściśle określonym zakresie. Przewidują one

obowiązek zarządzenia w takich przypadkach zwrotu wniosku bez wzywania do

jego uzupełnienia lub opłacenia, jeśli złożony on został przez dłużnika, adwokata

lub radcę prawnego reprezentującego wierzyciela, albo wierzyciela będącego

przedsiębiorcą. Nie odnoszą się one natomiast do kwestii postępowania

sanacyjnego wobec wniosku dotkniętego brakami, bądź nie opłaconego, złożonego

przez inne niż wymienione osoby, a także do skutków prawomocnego zwrotu

wniosku. Stwierdzić zatem należy, iż zarówno na gruncie poprzedniej regulacji, jak

i obowiązującej obecnie, znaczenie pojęcia „złożenie wniosku o ogłoszenie

upadłości" trzeba odczytywać z odwołaniem się do treści art. 130 § 2 zd. 2 k.p.c.

Przyjęcie odmiennego zapatrywania nakazywałoby uznać, że dla uwolnienia

się od sankcji orzekanej na podstawie art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.n. wystarczające jest

podjęcie samych tylko starań o zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a nawet

działań pozornych. Dlatego też prezentowane przez skarżącego rozumienie pojęcia

„złożenie wniosku", odwołujące się do swoistej fikcji, a nie realnego wykonania

obowiązku przewidzianego w art. 21 p.u.n., sankcjonowanego zakazem określonym

w art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.n., trzeba zdecydowanie odrzucić. Osoby obowiązane do

złożenia w terminie dwóch tygodni od dnia wystąpienia podstawy do ogłoszenia

upadłości wniosku o ogłoszenie upadłości nie mogą skutecznie powoływać się na

wykonanie tego obowiązku - jako okoliczność wyłączającą możliwość orzeczenia

wobec nich zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek

oraz pełnienia określonych funkcji - przez zgłoszenie wniosku, który został

prawomocnie zwrócony. Taki sam pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

wyroku z dnia 14 lutego 2006 r. w sprawie II CSK 14/05, nie publ., stwierdzając, że

nie można łączyć skutku w postaci zachowania terminu określonego w art. 373 ust.

1 pkt. 1 p.u.n. z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, który został prawomocnie

zwrócony.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, zasadność odpowiedniego stosowania

przepisu art. 130 § 2 zd. 2 k.p.c. do oceny skutków prawomocnie zwróconego

wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest też kwestionowana w piśmiennictwie.

Prezentowany jest tam jedynie zgodny pogląd, w tym przez autorów powołanych

przez skarżącego (Andrzeja Jakubeckiego i Feliksa Zedlera), że art. 130 k.p.c. nie

stosuje się - i to tylko w ściśle określonym zakresie - do usuwania braków

formalnych wniosku o ogłoszenie upadłości.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.