III CSK 444/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 444/06

POSTANOWIENIE

Dnia 19 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa P. S.A. w K.

przeciwko S.K. i in. ,

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 czerwca 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 23 maja 2006 r.,

Uchyla

zaskarżone

postanowienie

i

przekazuje

sprawę

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 10 marca 2006 r., nie

podzielając zarzutu braku jurysdykcji krajowej, oddalił

o odrzucenie

wniosek

pozwanych

pozwu. Stwierdził, że strona powodowa jako akcjonariusz trzech

spółek w Istambule (Turcja) dochodzi od pozwanych jako członków zarządów tych

spółek odszkodowania za szkodę polegającą na pozbawieniu jej w latach 2003 –

2004 należnych dywidend od posiadanych akcji - wskutek nienależytego

sprawowania przez pozwanych zarządu w tych spółkach, mającego charakter

zawinionego i bezprawnego działania. W ocenie Sądu Okręgowego roszczenie

strony powodowej ma charakter długu oddawczego wynikającego z zobowiązania

powstałego w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa wierzyciela, a więc strony

powodowej mającej siedzibę w Polsce. Skoro zgodnie z art.1103 pkt 3 k.p.c.

jurysdykcja sądów polskich jest uzasadniona, gdy zobowiązanie powstało albo ma

być

wykonywane

w

Polsce,

to

zarzut

braku

jurysdykcji

krajowej

jest

nieuzasadniony.

Sąd

Apelacyjny,

w

następstwie

rozpoznania

zażalenia

pozwanych,

postanowieniem z dnia 23 maja 2006 r. zmienił postanowienie Sądu Okręgowego i

pozew odrzucił. Sąd ten uznał, że skoro podstawą powództwa jest twierdzenie o

popełnieniu deliktu na terytorium Turcji, a zatem zobowiązanie nie powstało w

Polsce, nie może też być wykonywane w Polsce, to brak jest podstaw do

„przyjmowania właściwości sądu polskiego w oparciu o przepis art.1103 pkt 3

k.p.c.”. Gdyby nawet przyjąć, że zobowiązanie ma być wykonywane w Polsce, to

w świetle przepisów o właściwości (art. 27, 28, 31 i 35 k.c.) „nie istnieje możliwość

ustalenia sądu miejscowo właściwego

w Polsce, co oznacza, że w sprawie

zachodzi pierwotny brak jurysdykcji krajowej”.

Rozpoznając skargę kasacyjną strony powodowej - opartą na podstawie

naruszenia przepisów art.1103 pkt 3 i art.1099 k.p.c. przez błędną ich wykładnię

i zastosowanie oraz art. 45 k.p.c. przez jego niezastosowanie, a także naruszenia

art. 454 § 1 i 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie - w której skarżący wnosił

o uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i

przekazanie

sprawy

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kwestia, czy zobowiązanie, z którego strona powodowa dochodzi

roszczenia, ma być wykonywane w Polsce, wymaga ustalenia, w oparciu o jakie

prawo należy je oceniać. Dla międzynarodowych stosunków majątkowych

w zakresie prawa cywilnego prawo właściwe określa ustawa z dnia 12 listopada

1965 r. - Prawo prywatne międzynarodowe, dalej jako: „ppm” (Dz. U. Nr 46, poz.

290 ze zm.). Przepisy art. 25 -31 ppm zawierają normy kolizyjne stanowiące

podstawę ustaleń co do prawa właściwego dla zobowiązań; są to normy odrębne

dla zobowiązań wynikających z czynności prawnych, w tym zobowiązań umownych

oraz odrębne dla zobowiązań nie wynikających z czynności prawnych. Sąd w celu

ustalenia prawa właściwego powinien zatem w pierwszej kolejności przesądzić

w sposób jednoznaczny o rodzaju roszczenia będącego przedmiotem sporu.

Kwestia ta nie została definitywnie rozstrzygnięta, skoro żądanie strony powodowej

określone zostało przez Sąd Okręgowy jako „dług pieniężny”, natomiast sąd

Apelacyjny zakwalifikował je jako roszczenie z czynu niedozwolonego, nie

wskazując przesłanek, które uzasadniałyby taką kwalifikację. Właściwa w tym

zakresie ocena możliwa jest po szczegółowym przeanalizowaniu twierdzeń strony

powodowej, w oparciu o które dochodzone jest roszczenie. Dopiero po

przesądzeniu tej kwestii Sąd Apelacyjny powinien – w oparciu o normy kolizyjne

ppm – ustalić prawo właściwe dla oceny miejsca wykonania zobowiązania

(art. 1103 pkt 3 k.p.c.), mając jednocześnie na względzie uregulowanie przyjęte

w art.4 ppm. Dokonując oceny z punktu widzenia uregulowania przyjętego w art.

1103 pkt 3 ppm nie można zatem poprzestać na zbadaniu jedynie polskiego prawa

materialnego. W wypadku uznania, że strona powodowa

wywodzi roszczenie

z czynu niedozwolonego i ustalenia, że czyn ten popełniony został w Turcji, co

oznacza, że prawem właściwym jest prawo tureckie (art. 31 § 1 ppm), koniecznym

staje się sprawdzenie, czy w prawie tureckim nie ma norm kolizyjnych odsyłających

do innego prawa obcego. Brak takiego odesłania oznacza konieczność ustalenia

w oparciu o normy prawa tureckiego miejsca wykonania zobowiązania, jako

okoliczności decydującej o jurysdykcji sądu polskiego (art.1103 pkt 3 k.p.c.).

Na konieczność badania jurysdykcji krajowej przy zastosowaniu przytoczonych

reguł postępowania wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 stycznia

2001 r., I CKN 1180/00 (OSNC 2001, nr 7-8, poz.12), stwierdzając, że w wypadku,

gdy cudzoziemiec pozwany w Polsce o wykonanie zobowiązania nie wynikającego

z czynności prawnej nie przebywa w Polsce, ani nie ma miejsca zamieszkania

w Polsce, sąd polski, badając jurysdykcję krajową, uwzględnia treść właściwego

obcego praw materialnego i ustala, w jaki sposób reguluje ono miejsce powstania

albo wykonania tego zobowiązania (art.1103 pkt 3 k.p.c.). Wobec tego, że Sąd

Apelacyjny zaniechał zbadania tych okoliczności, które z punktu widzenia

zastosowania art.1103 pkt 3 k.p.c. mają decydujące znaczenie, zarzut naruszenia

tego przepisu przez jego zastosowanie, uznać należało za usprawiedliwiony.

Badanie jurysdykcji krajowej z punktu widzenia możliwości ustalenia

sądu miejscowo właściwego w Polsce, które doprowadziło Sąd Apelacyjny do

stwierdzenia, że w sprawie zachodzi „pierwotny brak jurysdykcji krajowej”, nie

znajduje żadnego uzasadnienia.

Już z tych względów, nie odnosząc się do pozostałych zarzutów

zawartych w skardze kasacyjnej, bowiem ich ocena byłaby przedwczesna, przyjąć

należało, że Sąd Apelacyjny, odrzucając pozew naruszył art. 1099 k.p.c., który do

ustaleń dokonanych w sprawie nie mógł mieć zastosowania.

Należało zatem orzec, jak wyżej (art. 39815 k.p.c.).

db