III CSK 41/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 41/07

POSTANOWIENIE

Dnia 22 sierpnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku A.A.

przy uczestnictwie J.S., J.K. i M.S.

o zniesienie współwłasności i dział spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 sierpnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w R.

z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i w zakresie nim objętym

przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w R. do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem wstępnym z dnia 26 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy w R.

stwierdził, że J. i M. małżonkowie S. nabyli przez zasiedzenie z dniem 2 stycznia

1985 r., na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej, własność nieruchomości

położonej w R. przy ul. L., składającej się z działek oznaczonych nr 5/1, 5/4, 4/2 i

4/3, o łącznej powierzchni 204 m2, wchodzącej w skład większej nieruchomości (o

pow. 764 m2), dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Postanowienie to Sąd Okręgowy w R. postanowieniem z dnia 14 września 2006 r.

zmienił tylko o tyle, że stwierdził, iż zasiedzenie nastąpiło z dniem 1 października

2005 r. Podstawą tego rozstrzygnięcia jest przyjęcie, że małżonkowie S. od dnia

1 października 1975 r., tj. od dnia śmierci J.C. (która wraz ze zmarłym w dniu 27

czerwca 1964 r. jej mężem J.C. była właścicielką całej nieruchomości o pow. 764

m2) są samoistnymi posiadaczami nieruchomości w złej wierze.

Postanowienie Sądu Okręgowego w R. z dnia 14 września 2006 r.

zaskarżyła skargą kasacyjną wnioskodawczyni A.A. Podstawą skargi jest

naruszenie art. 172 § 2 w zw. z art. 336 i 175 w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. a także

art. 233 § 1 w zw. z art. 328 § 2 i art. 391 § 1 oraz art. 387 § 1 k.p.c. Skarżąca

wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu

Rejonowego w R. z dnia 26 kwietnia 2006 r. i przekazanie sprawy sądowi pierwszej

instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania

nie uzasadniają jej uwzględnienia.

Według art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie może być zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.), gdyż przepis ten dotyczy

oceny dowodów.

Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera elementy, które powinno

zawierać orzeczenie sądu drugiej instancji wydane co do istoty sprawy i jest

możliwa

jego

ocena

w

postępowaniu

kasacyjnym

na

skutek

zarzutów

rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Brak jest więc podstawy do uznania zasadności

zarzutu tej skargi naruszenia przez zaskarżone postanowienie art. 328 § 2

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Artykuł 387 § 1 k.p.c. stanowi o tym, kiedy sąd drugiej instancji sporządza

uzasadnienie wyroku oraz postanowienia kończącego postępowanie w sprawie,

a w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – kiedy sąd drugiej instancji w sprawie rozpoznanej

w postępowaniu

nieprocesowym

sporządza

uzasadnienie

postanowienia

orzekającego co do istoty sprawy i postanowienia kończącego postępowanie

w sprawie. Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia tego przepisu (wymienionego także

w uzasadnieniu skargi wraz z okolicznościami nieadekwatnymi do jego treści) jest

nieporozumieniem.

II. 1. Stwierdzenie nabycia nieruchomości przez zasiedzenie przez oboje

małżonków S. „na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej” wskazuje, że Sąd

Okręgowy uznał, iż każdy z małżonków był w czasie trwania wspólności ustawowej

samoistnym posiadaczem nieruchomości przez czas potrzebny do jej zasiedzenia.

Wprawdzie nieruchomość nabyta jest przez zasiedzenie przez jednego z

małżonków, gdy bieg terminu zasiedzenia zakończył się w czasie trwania

wspólności ustawowej, ale drugi małżonek nie był przez czas potrzebny do

zasiedzenia posiadaczem samoistnym, także staje się składnikiem majątku

wspólnego małżonków, lecz w tej sytuacji brak jest podstawy do wymienienia tego

drugiego małżonka w sentencji postanowienia stwierdzającego zasiedzenie (zob.

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1978 r., III CZP 7/78, OSNCP 1979,

nr 9, poz. 153).

Rację ma skarżąca, że jeżeli – co w sprawie nie zostało wyraźnie ustalone –

obecni współwłaściciele nieruchomości, co do należących do nich udziałów

w nieruchomości lub ich części, wywodzą tytuł własności do nieruchomości

ze spadkobrania po J. i J. małż. C. (choćby częściowo pośrednio – w drodze

nabycia udziału w spadku), to rozpoznawana sprawa jest także sprawą o dział

spadków po małż. C. (lub sprawą o częściowy dział, jeżeli poza udziałem w

nieruchomości w skład spadków wchodziły inne przedmioty).

Także trafnie skarżąca powołała się na niebudzący wątpliwości pogląd,

że wniosek spadkobiercy o dział spadku, w skład którego wchodzi nieruchomość,

przerywa

bieg

zasiedzenia

tej

nieruchomości

(jej

części)

w

stosunku

do współspadkobiercy, który jest posiadaczem nieruchomości lub jej części

(zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1968 r., III CZP 46/68

(OSNCP 1969, nr 4, poz. 62). Te same argumenty przemawiają za zasadnością

poglądu, że wniosek współwłaściciela o zniesienie współwłasności nieruchomości

przerywa bieg zasiedzenia nieruchomości (jej części) w stosunku do innego

współwłaściciela, który jest posiadaczem nieruchomości lub jej części (art. 175

w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). Tak więc, jeżeli według Sądu Okręgowego

zasiedzenie części nieruchomości biegnące na rzecz uczestniczki postępowania

J.S., którego termin wynosi lat trzydzieści (art. 172 § 2 k.c. w zw. z art. 9 ustawy z

dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny, Dz. U. Nr 55, poz. 321),

rozpoczęło bieg w dniu 1 października 1975 r., to złożenie przez wnioskodawczynię

w dniu 3 marca 1998 r. (k. 37) wniosku o zniesienie współwłasności tej

nieruchomości (w istocie będącego także wnioskiem o dział spadków, ewentualnie

o częściowy dział spadków po małż. C., w skład których wchodzi nieruchomość)

przerwało bieg zasiedzenia i do zasiedzenia przez uczestniczkę postępowania nie

mogło dojść w dniu 1 października 2005 r. Uczestnik postępowania M.S. nie jest

współwłaścicielem nieruchomości, ani nie należy do kręgu spadkobierców małż. C.

Złożenie wniosku o zniesienie współwłasności nieruchomości (dział spadków,

w skład których wchodzi udział w tej nieruchomości) nie przerwało więc biegu

zasiedzenia części tej nieruchomości przez uczestnika postępowania. Jednakże

przyjęcie, że bieg zasiedzenia przez niego rozpoczął się w dniu 1 października

1975 r. nie ma oparcia w ustaleniach dokonanych w sprawie. Podważa je ustalony

w sprawie fakt zawarcia przez niego związku małżeńskiego z J.S. w 1976 r., z

czego wynika domniemanie (art. 231 k.p.c.), że wcześniej nie był posiadaczem

nieruchomości.

Na marginesie – gdyż podstawami skargi kasacyjnej taki zarzut nie został

objęty – należy zauważyć, że sprawa o nabycie przez zasiedzenie nieruchomości

lub jej części przez osobę, która nie jest współwłaścicielem tej nieruchomości

ani spadkobiercą właściciela lub nabywcą udziału w spadku po współwłaścicielu,

nie jest sprawą o prawo własności w rozumieniu art. 618 § 1 k.p.c., ani sprawą

rozstrzygającą spór między współspadkobiercami o to, czy pewien przedmiot

należy do spadku w rozumieniu art. 685 k.p.c. Brak jest więc podstawy

do rozpoznania takiej sprawy w ramach postępowania o zniesienie współwłasności

jak i postępowania o dział spadku.

2. Dla stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie

istotne – obok czasu posiadania – jest posiadanie samoistne nieruchomości

przez osobę ubiegającą się o stwierdzenie zasiedzenia, a nie to, że właściciel

nieruchomości faktycznie nie włada nią zgodnie z przysługującym mu prawem

(art. 172 § 1 k.c.). Wykonywanie przez właściciela nieruchomości czynności

świadczących o jej posiadaniu samoistnym może jedynie pośrednio świadczyć

o tym, że osoba ubiegająca się o stwierdzenie zasiedzenia nie była posiadaczem

samoistnym nieruchomości, ale nie wyklucza takiej możliwości. Okoliczność,

że w 1991 r. wnioskodawczyni zawarła dwie umowy najmu lokalu użytkowego

znajdującego się na nieruchomości mogą wskazywać, iż wnioskodawczyni była

posiadaczem samoistnym nieruchomości i – pośrednio – że posiadaczem takim

nie była uczestniczka postępowania J.S. Skoro jednak w sprawie zostało ustalone,

że nie wiedziała ona, iż wnioskodawczyni zawarła umowy najmu, ich zawarcie nie

jest okolicznością wykluczającą samoistne posiadanie nieruchomości przez

wnioskodawczynię, jeżeli wynika ono z innych dowodów.

Z przyczyn wskazanych wyżej w pkt II.1 skargę kasacyjną należało,

jako zasadną, uwzględnić.

Na podstawie art. 13 § 2 w zw. z art. 39815 § 1 zd. pierwsze oraz art. 39821

w zw. z art. 108 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy postanowił zatem, jak w sentencji.