Legislator Case Law & Legislation
III CSK 4/10 AI generated

III CSK 4/10 · Sąd Najwyższy

Case Number III CSK 4/10
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome postanowienie

Legislator summary

AI generated

przydomowego. Wniosek ten został zawarty w akcie notarialnym z dnia 28 maja 2008 r. sprzedaży i akt ustanowienia służebności gruntowej. Postanowieniem z dnia 23 grudnia

Legislator headnote

AI generated

art. 285 k.c, art. 285 § 2 k.c, art. 294 k.c, art. 244 k.c, art. 3983 § 1 k.p.c, art. 6268 § 2 k.p.c; III CSK 4/10 · Sąd Najwyższy: przydomowego. Wniosek ten został zawarty w akcie notarialnym z dnia 28 maja 2008 r. sprzedaży i akt ustanowienia służebności gruntowej. Postanowieniem z dnia 23 grudnia

Keywords

AI generated
art. 285 k.c art. 285 § 2 k.c art. 294 k.c art. 244 k.c art. 3983 § 1 k.p.c art. 6268 § 2 k.p.c

Cited Legislation

AI generated
art. 285 k.c
przydomowego nie spełnia przesłanek służebności gruntowej określonych w art. 285
art. 285 § 2 k.c
Poza tym, zgodnie z art. 285 § 2 k.c.,
art. 294 k.c
pryzmat art. 294 k.c., w świetle którego dla ustanowienia służebności gruntowej musi
art. 244 k.c
numerus clausus uregulowanych w art. 244 k.c.
art. 3983 § 1 k.p.c
art. 6268 § 2 k.p.c
postępowania tj. art. 6268 § 2 k.p.c. przez błędną wykładnię tego przepisu, co miało
art. 46 ust. 1 u.k.w.h
Przytoczony przepis, podobnie jak uchylony art. 46 ust. 1 u.k.w.h.,
art. 285 § 1 k.c
Istotę służebności gruntowej określa art. 285 § 1 k.c., stanowiąc, że

Cited Case Law

AI generated
V CSK 214/06
Sygn. akt V CSK 214/06 POSTANOWIENIE Dnia 6 października 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSN Grzegorz Misiurek w sprawie z wniosku "B." Spółki z o.o. (poprzednio: Przedsiębiorstwa "B." Spółki z o.o. przy uczestnictwie Z.J. i Banku S.A. o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 października 2006 r., skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania Z.J. od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt [...], oddala skargę kasacyjną. 2 Uzasadnienie Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną przez uczestniczkę postępowania Z.J., Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację tejże uczestniczki postępowania od dokonanych w dniu 18 lipca 2005 r. wpisów hipoteki przymusowej w prowadzonych przez ten Sąd księgach wieczystych Kw [...] i Kw [...], uczynionych w celu zabezpieczenia wierzytelności przysługującej Przedsiębiorstwu „B.” spółka z o. o. (obecnie „B.” Spółka z o.o.), stwierdzonej sądowym tytułem wykonawczym wydanym przeciwko S.J., zaopatrzonym w klauzulę wykonalności także przeciwko jego żonie – Z.J., z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową.
III CRN 338/71
18 listopada 1971 r., III CRN 338/71, OSNCP 1972, nr 6, poz.
III CZP 14/90
oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1990 r., III CZP 14/90, Rej.
III CZP 88/95
1991, nr 1, s.129, z dnia 20 lipca 1995 r., III CZP 88/95, OSNC 1995, nr 11, poz.
III CZP 50/96
dnia 22 maja 1996 r., III CZP 50/96, OSNC 1996, nr 11, poz.
III CZP 79/02
W postępowaniu wieczystoksięgowym nie jest dopuszczalne badanie skuteczności materialnoprawnej umowy o ustanowieniu służebności gruntowej w zakresie jej zgodności z celem takiej czynności, o którym mowa w art.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt III CSK 4/10

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z wniosku S. S. i B. S.

przy uczestnictwie Spółki Mieszkaniowej „S.(...)” sp. z o.o. w K. i Wspólnoty

Mieszkaniowej „M.(...)” w K.

o wpis w księdze wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 lipca 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika Spółki Mieszkaniowej „S.(...)” sp. z o.o. w K.

od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 18 maja 2009 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K.

do

ponownego

rozpoznania

i

rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawczynie S. S. i B. S. złożyły wniosek o wpis w dziale III księgi

wieczystej nr K(...)/7 oraz w dziale 1-Sp księgi wieczystej założonej dla lokalu

mieszkalnego nr K(...)/8 służebności gruntowej wyłącznego korzystania z ogródka

przydomowego. Wniosek ten został zawarty w akcie notarialnym z dnia 28 maja 2008 r.

zawartym przed notariuszem W. G. w K. Rep. A (...)/2008 obejmującym umowę

sprzedaży i akt ustanowienia służebności gruntowej. Postanowieniem z dnia 23 grudnia

2008 r. referendarz sądowy Sądu Rejonowego w K. oddalił wniosek o wpis służebności

gruntowej, przyjmując, że ustanowiona służebność nie spełnia przesłanek określonych

w art. 285 k.c.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek skargi uczestniczki Spółki Mieszkaniowej S.(...)

spółki z o.o. w K., Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 9 lutego 2009 r. oddalił

wniosek o wpis służebności stwierdzając, że ustanowiona służebność ogródka

przydomowego nie spełnia przesłanek służebności gruntowej określonych w art. 285

k.c., gdyż konieczną cechą takiej służebności jest istnienie dwóch nieruchomości:

władnącej i obciążonej, a w sprawie służebnością obciążono nieruchomość wspólną,

która jako prawo ściśle związane z własnością lokalu nie może być przedmiotem

samodzielnego obrotu, wobec czego nie może być uznana za inną nieruchomość

względem wyodrębnionego z niej lokalu. Poza tym, zgodnie z art. 285 § 2 k.c.,

służebność

gruntowa

może

mieć

jedynie

na

celu

zwiększenie

użyteczności

nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części, a prawo korzystania z części

nieruchomości wspólnej stanowiącej ogródek przydomowy nie zwiększa użyteczności

lokalu mieszkalnego w znaczeniu przedmiotowym. Wyłącznym celem służebności nie

może być natomiast wygoda właściciela nieruchomości władnącej ani jego upodobanie,

niezwiązane z potrzebami tej nieruchomości. Dla ustanowienia służebności gruntowej

nie jest wystarczające samo odwołanie się do zwiększenia użyteczności nieruchomości

władnącej. Zdaniem Sądu Rejonowego trzeba także dokonać oceny służebności przez

pryzmat art. 294 k.c., w świetle którego dla ustanowienia służebności gruntowej musi

istnieć celowość mierzona użytecznością nieruchomości władnącej oraz konieczność

rozumiana jako brak innych możliwości osiągnięcia tego celu niż przez ingerencję w

cudze prawo własności. Z przedstawionych względów Sąd Rejonowy uznał, że nie

doszło do skutecznego ustanowienia służebności korzystania z ogródka przydomowego.

Postanowieniem z dnia 18 maja 2009 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację

uczestniczki Spółki Mieszkaniowej S.(...) spółki z o.o. w K.. Sąd wskazał, iż

postępowanie wieczystoksięgowe jest zgodnie z treścią art. 626 8 § 2 k.p.c.

postępowaniem sformalizowanym więc sąd rozpoznając wniosek o wpis bada jedynie

treść i formę wniosku, dołączanych do wniosku dokumentów oraz treść księgi

wieczystej. Nie oznacza to jednak, że sąd rozpoznający wniosek o wpis do księgi

wieczystej ogranicza się jedynie do badania treści wniosku i dołączonych do niego

dokumentów tylko pod wzglądem formalnym. Czynności stanowiąca podstawę wpisu

powinna być zawsze zbadana i oceniona przez sąd pod względem jej skuteczności

materialnej. Trafnie więc Sąd Rejonowy badał skuteczność materialnoprawną

ustanowienia w akcie notarialnym z dnia 22 lutego 2008 r. służebności gruntowej

wyłącznego korzystania z ogródka przydomowego pod kątem zgodności z celem takiej

czynności, o którym mowa w art. 285 § 2 k.c. Sąd Okręgowy podzieli wyrażony przez

Sąd pierwszej instancji pogląd, iż z istoty służebności, jako ograniczonego prawa

rzeczowego, wynika brak kompetencji do kreowania tego prawa w sposób nie

odpowiadający jego ustawowym typom. W prawie rzeczonym obowiązuje zasada

numerus clausus uregulowanych w art. 244 k.c. praw, która oznacza, że podmioty nie

mogą tworzyć nowego katalogu ograniczonych praw rzeczowych, ani ustanawiać

służebności gruntowych wbrew bezwzględnie obowiązującym przepisom mając na

wygodę czy upodobanie właściciela nieruchomości władnącej, nieuzasadnione żadną

obiektywną potrzebą gospodarczą ani koniecznością.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła Spółka Mieszkaniowa

S.(...) spółka z o.o. w K.. W skardze tej, opartej na obu podstawach kasacyjnych z art.

3983 § 1 k.p.c., zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 285 § 2 k.c.

przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie oraz przepisów

postępowania tj. art. 6268 § 2 k.p.c. przez błędną wykładnię tego przepisu, co miało

istotny wpływ na wynik sprawy, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c., który w swej treści nawiązuje do uchylonego art. 46

ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U.

z 2001 r. Nr 125, poz. 1368 ze zm. – dalej: „u.k.w.h.”), rozpoznając wniosek o wpis, sąd

bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść

księgi wieczystej. Przytoczony przepis, podobnie jak uchylony art. 46 ust. 1 u.k.w.h.,

wyznacza zakres kognicji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym, zarówno sądu

pierwszej instancji rozpoznającego wniosek o wpis, jak i sądu drugiej instancji

rozpoznającego apelację od wpisu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27

kwietnia 2001 r., III CKN 354/00, OSNC 2001, nr 12, poz. 183 i z dnia 6 października

2006 r., V CSK 214/06, niepubl.). Kognicja ta, choć ograniczona do badania jedynie

treści wniosku, treści i formy dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści księgi

wieczystej,

nie

ma

charakteru

wyłącznie

formalnego.

Zgodnie

z utrwalonym

orzecznictwem, obowiązek badania treści dokumentu dołączonego do wniosku o wpis

mieści w sobie również konieczność oceny, czy dokument ten stanowi uzasadnioną

podstawę wpisu. W konsekwencji sąd jest obowiązany badać czynność materialną

stanowiącą podstawę wpisu nie tylko pod względem formalnoprawnym, lecz także pod

względem jej skuteczności materialnej. Powinien zbadać, czy czynność ta uzasadnia

powstanie, zmianę lub wygaśnięcie prawa, które ma być wpisane do księgi wieczystej

lub z niej wykreślone. Musi zatem ocenić, czy prawo, które ma być wpisane, zostało

ważnie ustanowione. Trzeba jednak podkreślić, że podstawę tej oceny stanowić mogą

wyłącznie ustalenia dokonane na podstawie treści wniosku, treści dołączonych do niego

dokumentów oraz treści księgi wieczystej. W postępowaniu wieczystoksięgowym

bowiem sąd nie może prowadzić postępowania dowodowego wykraczającego poza

granice, które zostały zakreślone w art. 626 8 § 2 k.p.c. ani uwzględniać dalszych

okoliczności niewynikających z

wskazanych w tym przepisie

dowodów (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 1955 r., II CO 116/54, OSNCK 1956,

nr 1, poz. 15, z dnia 25 lutego 1963 r., III CR 177/62, OSNCP 1964, nr 2, poz. 36, z dnia

18 listopada 1971 r., III CRN 338/71, OSNCP 1972, nr 6, poz. 110, z dnia 13 lipca 1984

r., IV CR 343/84, OSNCP 1985, nr 7, poz. 92 i z dnia 20 lutego 2003 r., II CKN 1237/00,

nie publ. oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1990 r., III CZP 14/90, Rej.

1991, nr 1, s.129, z dnia 20 lipca 1995 r., III CZP 88/95, OSNC 1995, nr 11, poz. 163, z

dnia 22 maja 1996 r., III CZP 50/96, OSNC 1996, nr 11, poz. 141 i z dnia 17 stycznia

2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 142).

Jeżeli przedmiotem wpisu jest służebność gruntowa, sąd, kierując się utrwaloną

wykładnią przepisów regulujących postępowanie wieczystoksięgowe, powinien zbadać,

czy prawo to zostało ważnie ustanowione. Sądy Orzekające zatem – co do zasady –

prawidłowo badały, czy według przepisów obowiązujących w dniu 8 kwietnia 2008 r.

służebność

gruntowa,

polegająca

na

prawie

wyłącznego

korzystania

przez

każdoczesnych właścicieli lokalu nr (…) z ogródka przydomowego znajdującego się pod

oknami tego lokalu, została ważnie ustanowiona. Zgodzić trzeba się też z oceną Sądów

Orzekających, że – ze względu na obowiązującą zasadę zamkniętego katalogu praw

rzeczowych – prawa te mogą być powoływane tylko na podstawie i w granicach

upoważnień ustawowych. Osoby zainteresowane mogą więc ustanawiać tylko takie

ograniczone prawa rzeczowe, jakie są przewidziane w ustawie, przy uwzględnieniu, iż

każde z nich ma zdefiniowane ustawowo cechy niepodlegające modyfikacji (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 1997 r., I CKN 321/97, niepubl.).

Istotę służebności gruntowej określa art. 285 § 1 k.c., stanowiąc, że

nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieruchomości

władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości

władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź

na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności

dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi

nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu

względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i

wykonywaniu własności. Z przepisu tego wynika, że dla istnienia służebności gruntowej

konieczne są dwie nieruchomości: władnąca i obciążona, nieruchomość obciążona

może być przy tym także przedmiotem współwłasności. Przyjmuje się, że służebność

gruntowa może obciążać również użytkowanie wieczyste, stąd nieruchomość obciążona

może być też przedmiotem użytkowania wieczystego (zob. uchwałę Sądu Najwyższego

z dnia 22 października 1968 r., III CZP 98/68, OSNCP 1969, nr 11, poz. 188 oraz

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1974 r., III CRN 316/73, OSNCP

1974, nr 11, poz. 197, z dnia 10 kwietnia 2008 r., IV CSK 21/08, niepubl. I z dnia 15

października 2008 r., I CSK 135/08, OSNC-ZD 2009, nr C, poz. 62).

Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z dnia 20

października 2005 r., IV CK 65/05 (niepubl.), nieruchomość można obciążyć

służebnością gruntową także w sytuacji, w której jej współwłaścicielem jest właściciel

nieruchomości władnącej. Kontynuując ten kierunek wykładni, trzeba uznać za

dopuszczalne

obciążenie

służebnością

gruntową

–

ustanowioną

na

rzecz

każdoczesnego właściciela lokalu – nieruchomości wspólnej, o której mowa w art. 3 ust.

2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr

80, poz. 903 ze zm. – dalej „u.w.l.”). Sąd Okręgowy nie zajął wprawdzie wyraźnego

stanowiska w tej kwestii, ale nie zakwestionował też odmiennego poglądu Sądu

pierwszej instancji. Pogląd ten nie może być natomiast uznany za trafny, gdyż

podkreślany przez Sąd pierwszej instancji element związania praw nie wyklucza uznania

lokalu za „inną nieruchomość” w rozumieniu art. 285 § 1 k.c. Element ten został

wprowadzony nie po to, by zatrzeć odrębność prawną lokalu i nieruchomości wspólnej,

lecz by uniemożliwić rozporządzanie prawem własności lokalu bez związanego z nim

udziału w nieruchomości wspólnej, przysługiwanie tego prawa jest bowiem niezbędne

do normalnego korzystania z lokalu.

W art. 285 § 1 k.c. ustawodawca nie sprecyzował, na czym polega uprawnienie

do korzystania z nieruchomości obciążonej przez właściciela nieruchomości władnącej

bądź obowiązek powstrzymania się właściciela nieruchomości obciążonej. Wskazał

jedynie, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać „w oznaczonym zakresie

z nieruchomości obciążonej”, a właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony

w możności dokonywania „określonych działań” czy też nie wolno mu wykonywać

„określonych uprawnień”. Z powołanego przepisu nie wynika wprost, czy służebność

gruntowa może polegać na jedynie na częściowym korzystaniu z nieruchomości

obciążonej, czy też przedmiotem tej służebności może być również pełne korzystanie z

nieruchomości, odbierające właścicielowi nieruchomości wszelkie uprawnienia w tym

zakresie i pozostawiające mu względem obciążonej nieruchomości jedynie ius nudum.

Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem „może korzystać w oznaczonym zakresie z

nieruchomości obciążonej” oraz istota i funkcje służebności przemawiają za przyjęciem,

że korzystanie z cudzej nieruchomości przez uprawnionego z tytułu służebności

gruntowej może być jedynie częściowe. Przyznane właścicielowi nieruchomości

władnącej w art. 285 § 1 k.c. uprawnienie do korzystania „w oznaczonym zakresie” nie

może więc prowadzić do całkowitego pobawienia właściciela nieruchomości obciążonej

uprawnień wynikających z prawa własności. Jednak w szczególnych sytuacjach zakres

treści przyznanej służebności może pozwalać właścicielowi nieruchomości władnącej na

pełne korzystanie z określonej części nieruchomości obciążonej. Będzie tak np. w razie

wybudowania części budynku na gruncie sąsiada i ustanowienia w tym zakresie

służebności gruntowej (art. 151 k.c.).

Sąd Okręgowy wyszedł z trafnego założenia, że zasadniczo nie jest

dopuszczalne takie ukształtowanie treści służebności gruntowej, które przyznawałoby

właścicielowi nieruchomości władnącej uprawnienie do wyłącznego korzystania z

nieruchomości obciążonej, równoznaczne nie tylko z pełnym korzystaniem z

nieruchomości, lecz także z całkowitym pozbawieniem możności korzystania z niej

przez właściciela nieruchomości obciążonej. Nie można natomiast zgodzić się z oceną

tego Sądu, że ustanowienie na rzecz właściciela lokalu mieszkalnego służebności

gruntowej, polegającej na prawie do wyłącznego korzystania z ogródka przydomowego

znajdującego się pod oknami lokalu, odbiera współwłaścicielom lub współużytkownikom

wieczystym nieruchomości wspólnej, o której mowa w art. 3 ust. 2 u.w.l., wszelkie

uprawnienia w tym zakresie, pozostawiając im w stosunku do obciążonej nieruchomości

jedynie ius nudum.

Uprawnienia właściciela lokalu w stosunku do części nieruchomości wspólnej

mającej stanowić ogródek przydomowy nie zostały wprawdzie precyzyjnie określone,

niemniej z samego faktu jej przeznaczenia wynika jedynie uprawnienie do urządzenia i

utrzymywania małego ogródka przy domu, zajmowanego zwykle pod uprawę traw i

roślin ozdobnych. Przyznanie właścicielowi lokalu takiego uprawnienia nie oznacza, że

właścicielom pozostałych lokali, będących współwłaścicielami nieruchomości wspólnej,

pozostało względem części nieruchomości zajętej pod uprawę jedynie ius nudum.

Trzeba podkreślić, że w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze

przeznaczenie gruntu własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego

powierzchnią

(art.

k.c.).

Urządzenie

przez

właściciela

lokalu

ogródka

przydomowego nie pozbawia współwłaścicieli nieruchomości wspólnej korzystania z

przestrzeni nad i pod jej powierzchnią w granicach dozwolonego oddziaływania

właściciela nieruchomości gruntowej. Poza tym uprawnienie do korzystania przez

właściciela lokalu z ogródka przydomowego na nieruchomości wspólnej nie pozbawia

pozostałych

współwłaścicieli

nieruchomości

możności

ingerowania

w

sposób

wykonywania służebności np. w razie zaniedbań w urządzeniu lub utrzymywaniu

ogródka.

Rozważając ten problem nie można pomijać widocznej ostatnio w orzecznictwie

tendencji do dynamicznej wykładni przepisów regulujących służebności gruntowe,

zmierzającej do szerszego wykorzystania tej instytucji. W uzasadnieniu postanowienia z

dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06 (M. Prawn. 2006, nr 19, s. 1016), Sąd Najwyższy

stwierdził wprost, że rozwój cywilizacyjny i postęp techniczny spowodowały powstanie

konieczności dynamicznej wykładni wspomnianych przepisów. Wyrazem tej tendencji

było zaaprobowanie służebności odpowiadającej swą treścią służebności przesyłu,

wprowadzonej następnie ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks

cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731; zob. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 142

oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06 i z dnia

5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08, niepubl.). Podzielając ten kierunek wykładni, wypada

zauważyć, że obciążenie nieruchomości wspólnej służebnością gruntową korzystania z

ogródka przydomowego, może być korzystne dla pozostałych właścicieli lokali, którzy

wszak decydują o ukształtowaniu treści służebności obciążającej nieruchomość

wspólną.

Wszystkie te rozważania prowadzą do wniosku, że przyznanie właścicielowi

lokalu w ramach służebności gruntowej uprawnienia do wyłącznego korzystania z

ogródka przydomowego na nieruchomości wspólnej położonego pod oknami lokalu

mieści się w granicach uprawnień właściciela nieruchomości władnącej przewidzianych

w art. 285 § 1 k.c.

Sąd Okręgowy wyszedł z założenia, że w postępowaniu wieczystoksięgowym

dopuszczalne jest również badanie skuteczności materialnoprawnej umowy o

ustanowieniu służebności pod kątem jej zgodności z celem służebności gruntowej

określonym w art. 285 § 2 k.c. W wyniku dokonanej oceny podzielił przy tym pogląd

Sądu pierwszej instancji, że służebność ogródka przydomowego nie zwiększa

użyteczności lokalu mieszkalnego, a jej celem jest jedynie wygoda lub upodobanie

właściciela lokalu.

Trzeba zgodzić się z zarzutem skarżącej, że tak rozumując Sąd Okręgowy

naruszył art. 285 § 2 k.c., zbadanie bowiem, czy ustanowiona służebność gruntowa

zwiększa użyteczność nieruchomości władnącej usuwa się spod oceny sądu w

postępowaniu wieczystoksięgowym. Jak już wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia

17 stycznia 2003 r., III CZP 97/02 ( OSNC 2003, nr 11, poz. 142), w postępowaniu

wieczystoksięgowym nie jest dopuszczalne badanie skuteczności materialnoprawnej

umowy o ustanowieniu służebności gruntowej w zakresie jej zgodności z celem takiej

czynności, o którym mowa w art. 285 § 2 k.c. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił,

że ograniczony z mocy art. 6268 § 2 k.p.c. charakter kognicji sądu wieczystoksięgowego

nie pozwala mu na prowadzenie badania w kierunku poznania stanu faktycznego,

wobec czego sąd ten – nie mając uprawnień do prowadzenia postępowania

dowodowego – nie może weryfikować danych twierdzonych przez strony. Z tej

przyczyny skuteczne podważenie czynności prawnej – dokonanej we właściwej formie –

na podstawie wskazującej na naruszenie art. 285 § 2 k.c. może być dokonane wyłącznie

w postępowaniu procesowym. Stanowisko to uzyskało aprobatę doktryny i podziela jej

także skład Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie.

Ocena, czy ustanowiona służebność ogródka przydomowego realizuje cel

określony w art. 285 § 2 k.c., jakim jest zwiększenie użyteczności lokalu mieszkalnego,

wymaga uwzględnienia okoliczności dotyczących usytuowania, przeznaczenia i

konfiguracji zarówno lokalu, jak i ogródka przydomowego, co z kolei wymaga dokonania

ustaleń wykraczających poza kognicję sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym. Nie

jest to – wbrew odmiennym zapatrywaniom Sądu Okręgowego – ocena oczywista,

istnieją bowiem rację przemawiające na rzecz tezy, że ustanowienie służebności

korzystania z ogródka przydomowego może podnosić użyteczność lokalu jako

nieruchomości władnącej. Wystarczy wskazać, że zwiększa się w ten sposób

funkcjonalność mieszkania, które uzyskuje dodatkowe wejście do lokalu usytuowanego

na parterze budynku, zwiększa się bezpieczeństwo i stopień izolacji lokalu od osób

postronnych, a w razie odpowiedniego zagospodarowania ogródka – zmniejsza się

także natężenie hałasu.

Nie wnikając bliżej w kwestię realizacji celu służebności gruntowej, trzeba

stwierdzić, że – ze względu na ograniczenia dowodowe wynikające z art. 6268 § 2 k.p.c.

– samo zanegowanie spełnienia przesłanki zwiększenia użyteczności nieruchomości

władnącej nie uzasadnia odmowy wpisu służebności do księgi wieczystej.

Jak wynika

z prowadzonych

rozważań,

skarga

kasacyjna

okazała

się

uzasadniona, jednakże – na co wskazał już Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12

stycznia 2010 r., III CZP 106/09 (niepubl.) – w sprawie zachodzi potrzeba oceny

prawidłowości wyrażenia przez Wspólnotę Mieszkaniową M.(...) zgody na ustanowienie

służebności oraz prawidłowości udzielenia pełnomocnictwa do składania w tym

przedmiocie stosownych oświadczeń woli.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w

związku z art. 39821 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.