III CSK 39/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 39/10

POSTANOWIENIE

Dnia 9 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSA Anna Kozłowska

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z wniosku A. F.

przy uczestnictwie D. J. i in. , o dział spadku,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9 grudnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w […]

z dnia 2 września 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

i rozstrzygnięcia

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 3 lutego 2009 r. dokonał działu

spadku po Z. F. i C. F. Apelacja wnioskodawczyni A. F. została przez Sąd

Okręgowy oddalona postanowieniem z dnia 2 września 2009 r. Sąd Okręgowy

stanął na stanowisku, że zasadnie doszło do zaliczenia na schedę spadkową

wnioskodawczyni wartości spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu

mieszkalnego tj. kwoty 225362 zł, a to wobec faktu, że to prawo było przedmiotem

darowizny.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni od postanowienia Sąd Okręgowego –

oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 1039

§1 w zw. z art. 1042 i 888 k.c., a także art. 207, 217 k.p.c., i zmierza do uchylenia

tego postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1039 § 1 k.c. jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział

spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem,

spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową

otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy

lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem

od obowiązku zaliczenia. Przez użyte w tym artykule określenie „darowizna” należy

rozumieć wszelkie przysporzenia dokonane pod tytułem darmym, które za życia

spadkodawcy przeszły z jego majątku do majątku spadkobiercy i stały się

własnością tego ostatniego. Zaliczeniu podlegają więc także inne korzyści, jakie

nieodpłatnie otrzymał spadkobierca od spadkodawcy (postanowienie SN z dnia

24 stycznia 2002 r., III CKN 503/00, nie publ.). Orzecznictwo przyjmuje, że taką

korzyścią może być nieformalna darowizna dokonana przez spadkodawcę, np.

darowizna nieruchomości bez zachowania aktu notarialnego, jeżeli w jej

następstwie miało miejsce nabycie własności w innej drodze. W szczególności

chodzi o nieruchomości rolne nabyte drogą uwłaszczenia lub objęte przez

spadkobiercę w posiadanie na poczet schedy spadkowej (uchwała SN z dnia

7 grudnia 1983 r., III CZP 60/83, OSNC 1984, nr 7, poz. 108; postanowienie SN

z dnia 23 października 1975 r., III CRN 281/75, OSNC 1976, nr 10, poz. 212).

Według wiążących Sąd Najwyższy ustaleń spadkodawca Z. F. zabiegał o

uzyskanie

przez

wnioskodawczynię

spółdzielczego

prawa

do

lokalu

typu

własnościowego, a także w znacznej mierze pokrył wymagany wkład budowlany

(źródłem finansowania był także m. in. umorzony kredyt). W tych okolicznościach,

wbrew poglądowi

Sądu Okręgowego, niepodobna przyjąć, że podlegającym

zaliczeniu na schedę spadkową przedmiotem darowizny uczynionej przez

spadkodawcę na rzecz wnioskodawczyni było spółdzielcze własnościowe prawo do

lokalu. Prawo to nie było bowiem kiedykolwiek składnikiem majątku spadkodawcy,

które mogło przejść z jego majątku do majątku wnioskodawczyni. Inaczej mówiąc,

nie było ono obiektem transferu z majątku spadkodawcy do majątku spadkobiercy,

aby można jego wartość zaliczyć na schedę spadkową.

Skoro Sąd Okręgowy orzekając w sprawie wyszedł z odmiennych, błędnych

założeń, to zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać.

Odnośnie

do

zarzutów

skargi

kasacyjnej

dotyczących

naruszenia

wskazanych przepisów prawa procesowego wskutek pominięcia przez Sąd

Rejonowy zgłoszonego ustnie na ostatniej rozprawie dowodu z opinii biegłego na

okoliczność rozliczenia „korzyści, jakie G. K. uzyskała z wyłączeniem innych osób

uprawnionych z domu przy ulicy T.” należy zauważyć, że postanowienie tego Sądu

nie zawiera rozstrzygnięcia o roszczeniu z tytułu posiadania tej nieruchomości.

Skarżący w skardze kasacyjnej

nie podnosi, iż z tego tytułu zgłosił stosowne

roszczenie. Z uzasadnienia Sądów niższych instancji też nie wynika, aby takie

roszczenie zostało zgłoszone.

Trzeba zaś przypomnieć, że w ramach postępowania o dział spadku

unormowanego w art. 680-689 k.p.c. sąd rozstrzyga o wielu zagadnieniach

faktycznych

i

prawnych,

w

tym

o

wzajemnych

roszczeniach

pomiędzy

współspadkobiercami z tytułu posiadania przedmiotów spadkowych i pobranych

pożytków. O ile rozstrzygnięcia o składzie majątku spadkowego, o tym komu on

przypada, czy też o spłatach muszą zapaść z urzędu jako konieczne części

orzeczenia działowego, o tyle o roszczeniach z tytułu posiadania rzeczy należących

do spadku i pobierania z nich pożytków - tylko na żądanie zainteresowanych

współspadkobierców. Przed wszczęciem postępowania sądowego o dział spadku

roszczenia o należności z tego tytułu rozpoznawane są w postępowaniu

procesowym. Do postępowania działowego - w razie czasowego zbiegu przekazane zostały w imię kompleksowości załatwiania spraw i eliminowania

zbędnych postępowań sądowych.

Stąd, nie podlegały uwzględnieniu zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące

pominięcia przytoczonego dowodu z opinii biegłego, skoro nie wynika z nich,

iż skarżący zgłosił roszczenie z tytułu posiadania nieruchomości położonej przy

ulicy T. W przypadku zaś braku zgłoszenia tego roszczenia nie byłoby już tylko z tej

oczywistej przyczyny podstaw do dopuszczenia tego dowodu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak wyżej.

jz