III CSK 356/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 356/07

POSTANOWIENIE

Dnia 23 kwietnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Gminy K.

przy uczestnictwie L. B. i M. B.

o wpis w księdze wieczystej,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 23 kwietnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego

w K.

z dnia 7 sierpnia 2007 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Gmina K. wniosła o wykreślenie prawa bezpłatnego, dożywotniego

i niepodzielnego użytkowania 1/26 części nieruchomości składającej się z działek

nr 106/1, nr 110/1 i nr 108/1 położonych w obrębie 9 jedn. ewid. K.-K., objętych Kw

[…], ustanowionego na rzecz L. B. i M. B. uzasadniając ten wniosek tym, że Gmina

stała się właścicielem tej nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży z dnia

29.05.1967 r. zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i

trybie wywłaszczania nieruchomości.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 25.04.2005 r. uwzględnił wniosek,

natomiast Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 7.08.2007 r. uchylił ten wpis

i wniosek oddalił. W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotowa nieruchomość

została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie czynności prawnej, a więc

z wszelkimi obciążeniami. Zgodnie zaś z art. 32 ustawy z dnia 12.03.1958 r.

o zasadach (...) tylko w razie wywłaszczenia nieruchomości ciążące na niej prawa

rzeczowe podlegały wykreśleniu, gdyż chodziło o nabycie pierwotne.

Wnioskodawca zaskarżył to postanowienie skargą kasacyjną, zarzucając

naruszenie art. 32 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach (...) przez błędną

wykładnię

i

niewłaściwe

zastosowanie.

Wskazując

na

powyższe

wniosła

o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy

względnie o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. Przepisy ustawy z dnia 12 marca

1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 17, poz. 70 ze

zm.), regulując podstawy wywłaszczenia jako: niezbędność nieruchomości na cele

użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań

określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, przyjęły – podobnie jak

kolejne ustawy tj. ustawa z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami

i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.)

i ustawa z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r.,

Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) – administracyjny tryb wywłaszczenia. Jest to

zrozumiałe jeśli zważyć na to, że wywłaszczenie, jako instytucja prawa

publicznego, jest instrumentem umożliwiającym władzy publicznej ingerencję

w sferę cudzej własności przez ograniczenie bądź pozbawienie (odjęcie) prawa

własności nieruchomości. Wywłaszczenie pełni istotną funkcję w realizacji

i wykonywaniu zadań publicznych. Z tego względu jedynie cel publiczny, ujmowany

szerzej

lub

wężej,

był

i

jest

jedynym

wyznacznikiem

wywłaszczenia. Wywłaszczanie charakteryzowało się

dopuszczalności

zawsze szczególnymi

cechami. Należy do nich zaliczyć następujące:

-

wywłaszczenie

dokonywane

było

i

jest

w

postępowaniu

administracyjnym, w indywidualnej sprawie z zakresu administracji

państwowej (administracji publicznej), przez wydanie decyzji;

-

wywłaszczenie może dotyczyć tylko nieruchomości niezbędnych lub

przeznaczonych na cele publiczne;

-

uzależnienie możliwości wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego

od podjęcia działań zmierzających do nabycia nieruchomości w drodze

umowy;

-

wywłaszczenie dokonywane jest na rzecz Skarbu Państwa, obecnie

także na rzecz jednostek samorządu terytorialnego.

Ustawowe określenie podstaw, zasad i trybu wywłaszczania wyznaczało

i wyznacza ramy ingerencji w prawo własności, z czego wypływają określone

konsekwencje. Przede wszystkim to, że przepisy dopuszczające wywłaszczenia nie

mogą być wykładane rozszerzająco. Tę generalną dyrektywę należy mieć na

względzie także przy wykładni przepisów ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach

i trybie wywłaszczania nieruchomości, a w szczególności art. 6 i 32 tej ustawy.

Stosownie

(organ

do

administracji

art. 6

tej ustawy ubiegający się

państwowej,

instytucja

państwowa,

o

wywłaszczenie

przedsiębiorstwo

państwowe) obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego

wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie

osiągnięcia porozumienia, zawrzeć z nim umowę nabycia nieruchomości w formie

aktu notarialnego, za cenę nie wyższą od ustalonej w/g zasad odszkodowania

przewidzianych w omawianej ustawie lub zawrzeć umowę zamiany nieruchomości.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Nie ulega żadnej

wątpliwości, że w wyniku zawarcia takiej umowy Skarb Państwa nabywał własność

nieruchomości

w

sposób

pochodny,

z

wszelkimi

związanymi

z

tym

konsekwencjami. Tego nie kwestionuje także wnioskodawca. Stwierdzenie to jest

istotne o tyle, że nabycie nieruchomości w drodze wywłaszczenia następuje w

sposób pierwotny, o czym wyraźnie stanowi art. 32 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym

przepisem z ujawnieniem w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości na

rzecz Skarbu Państwa podlegają wykreśleniu wszystkie ciążące na niej prawa

rzeczowe z wyjątkiem tych, których pozostawienie na nieruchomości zostało

ustalone w decyzji o wywłaszczeniu. Dotyczy to także nieruchomości zamiennej

(art. 32 ust. 3 ustawy). Złożony w niniejszej sprawie wniosek o wykreślenie prawa

użytkowania obciążającego nieruchomość nabytą przez Skarb Państwa w trybie

art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach (...) opiera się na założeniu, że

konsekwencje nabycia, o których stanowi art. 32 ust. 1 ustawy, odnoszą się także

do takiej sytuacji. Tego poglądu nie można podzielić z następujących przyczyn:

Po pierwsze, art. 32 ust. 1 zlokalizowany jest w rozdziale pn.: „Wykonanie

wywłaszczenia”, w którym uregulowano skutki prawne orzeczenia (decyzji)

o wywłaszczeniu. Jeżeli ustawodawca te skutki odnosi do innych nieruchomości, to

wyraźnie o tym postanowił. Przykładowo art. 32 ust. 3 stanowi, że skutki w postaci

wykreślenia ciążących na nieruchomości ograniczonych praw rzeczowych odnoszą

się odpowiednio do nieruchomości zamiennej. Takiego odesłania nie zamieszczono

w odniesieniu do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa w trybie art. 6

ustawy.

Po drugie, przepisy o wywłaszczeniu – zgodnie z ogólną dyrektywą

-

podlegają wykładni ścisłej.

Po trzecie, pochodne nabycie nieruchomości w drodze umowy zawartej

w trybie art. 6 ustawy, nie może - bez wyraźnego przepisu – pociągnąć za sobą

skutków prawnych charakterystycznych dla nabycia pierwotnego.

Po czwarte, występujące w niektórych ustawach, np. w art. 216 ustawy

z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, odniesienie stosowania

przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości do nieruchomości nabytych

w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach (...) uzasadnione jest tym,

że są to uregulowania korzystne dla osób, które w warunkach art. 6 ustawy

zdecydowały się na zbycie nieruchomości. Jest to jednak wyraźne unormowanie.

Takiego uregulowania brak w odniesieniu do stosowania art. 32 ust. 1

ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach (...).

Mając na względzie powyższe, orzeczono na podstawie art. 398 14 k.p.c.,

jak w sentencji.

eb